mantiq

DOCX 13 pages 40.3 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.3 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

7-mavzu/ mantiq reja: 1. mantiq ilmini o‘rganish obyekti. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 2. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari 3. hukm tafakur shakli sifatida. hukmning tarkibi va xususiyatlari. 4. xulosa chiqarish va uning asosiy turlari. 5. argumentatsiya-dalil keltirish nazariyasining mantiqiy asoslari. tafakkur jarayonida uchraydigan xatoliklar: sofizm, parologizm, paradox. tayanch tushunchalar: mantiq, formal mantiq, matematik mantiq, tushuncha, hukm,xulosa chiqarish, tafakkur qonunlari,sillogizm, argumentatsiya nazariyasi, analogiya,sofizm, parologizm, paradox. mantiq ilmini o‘rganish obyekti. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. “mantiq” (logika) atamasi grekcha “logos” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “fikr”, “so‘z”, “aql-idrok”, “qonuniyat” ma’nolarini anglatadi va hozirgi vaqtda uchta asosiy mazmunda qo‘llaniladi. birinchidan, u voqea-hodisalarning o‘zaro bog‘lanishidagi har qanday obyektiv qonuniyatni, masalan, “faktlar mantig‘i”, “buyumlar mantig‘i”, “tarix mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun ishlatiladi. ikkinchidan, u fikr rivojidagi qonuniyatni, masalan, “fikrlar mantig‘i”, “fikrlash mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun qo‘llaniladi. uchinchidan, tafakkur qonunlari haqidagi fan ham mantiq deb ataladi. biz mantiqni tafakkur qonunlari haqidagi fan sifatida …

2 / 13

arini ifodalagani singari mantiq qoidalarini bilmay turib ham mantiqan fikr yuritish mumkin. inson hazm jarayonini bilmasa ham, u amalga oshadi. ammo u yoki bu ovqatning oshqozonda qanday hazm bo‘lishini bilsak va amal qilsak, muammo bo‘lmaydi, jarayonni ongli ravishda boshqarish mumkin bo‘ladi. fikrlashda ham huddi shunday. mantiqni bilish fikrlash madaniyatini oshiradi, mulohazaning aniq, izchil va dalil-isbotli bo‘lishiga yordam beradi, nutqning ma’nodorligi va ishonchliligini ta’minlaydi. ayniqsa yangi bilimlarni egallash jarayonida mantiq asoslarini bilish muhimdir, u odamlarning og‘zaki nutqi va yozma manbalardagi mantiqiy xatolarni aniqlash, bunday xatolarni rad qilishning eng qisqa va to‘g‘ri yo‘llarini topish, o‘zining bunday xatolarga yo‘l qo‘ymasligini ta’minlaydi. mantiq shaxsning o‘zini o‘zi anglashi, intellektual rivojlanishiga ko‘maklashib, unda ilmiy dunyoqarashning shakllanishiga yordam beradi. faoliyati odamlarning taqdiriga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ommaviy axborot vositalari vakillari va tibbiy xodimlarning mantiqni bilishi ayniqsa muhimdir. tafakkur qonunlari insonning irodasi va xohish-istagidan qat’i nazar shakllanadi. voqelikdagi predmetlarning nisbiy barqarorligi, sifat jihatdan aniqligi, o‘zaro bir-biri bilan bog‘liqligi …

3 / 13

ib, fikrimizning mavjud bo‘lishini ta’minlaydi. tilni o‘rganish mantiq fanining asosiy vazifalaridan biridir. agar tafakkur olamni mavhumlashtirib va umumlashtirib aks ettiradigan hodisa bo‘lsa, mavhumlikni va umumiylikni faqat va faqat til orqaligina ifodalash mumkin. til milliy xarakterga ega bo‘lsa, tafakkur esa umuminsoniy mazmun kasb etadi. masalan, grammatika qoidalari muayyan til va millat uchungina amal qiladi. tafakkur qonunlari esa umuminsoniydir. til va tafakkur birligidan nutq kelib chiqadi. til ham tafakkur kabi qadimiy bo‘lib, sivilizatsiyaning muhim yutug‘i hisoblanadi. shu bois tilning qashshoqlashuvi va yo‘qolib ketishi pirovardida sivilizatsiyaning qashshoqlashuviga olib keladi. tilning boyligi va qashshoqligini esa o‘sha tildagi so‘zlarning miqdori bilan aniqlash mumkin. qaysiki tilda sinonim so‘zlar qanchalik ko‘p bo‘lsa, o‘sha til boy til hisoblanadi. omonim so‘zlarning ko‘pligi esa tilning qashshoqligini ko‘rsatadi. ma’lumotlarga ko‘ra jahon bo‘yicha eng boy til til arab tili hisoblanadi. mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, arab tilidagi so‘zlarning soni uch million besh yuz mingdan ortiq. bitta so‘zning yuzga yaqin ma’nodoshi, ya’ni sinonimi bor. ikkinchi …

4 / 13

ligi jihatidan eng yirik qirqta tilning orasiga kiradi. zero, til axborot belgilari sistemasidan iborat bo‘lib, u har bir millatning og‘zaki va yozma nutqida, yozuvida aks etadi. mantiq fanini ko‘proq til belgilarining semantikasi[footnoteref:1] qiziqtiradi. [1: semantika-belgi bilan u ifoda qilayotgan obyekt o‘rtasidagi munosabatni o‘rganadi.] tilning ikkita turi mavjud: tabiiy tillar va sun’iy tillar. tabiiy yoki milliy tillar tarixan shakllangan tovushlar (nutq) va grafika (yozuv)ning axborot belgilaridan iborat. tabiiy tilning alohida olingan belgisi o‘z holicha hech narsani ifodalay olmaydi. bu belgilar inson nazariy va amaliy faoliyatida qo‘llanilgandan so‘ng ma’lum bir ma’noga ega bo‘ladi. demak, tabiiy tillar deganda amalda so‘zlashuv vositasida qo‘llanilayotgan tillarni tushunish mumkin. yuqorida biz qaysi tilda so‘zlashuvchilarning amalda ko‘pligi to‘g‘risida mulohaza yuritdik. sun’iy til tabiiy til negizida vujudga kelgan yordamchi informatsion belgilar sistemasidan iborat. sun’iy til mavjud axborot va belgilarni aniq va tejamli bayon etish va uzatishga xizmat qiladi. axborot texnologiyalarining bemisl taraqqiyoti sun’iy tillardan foydalanish hajmini ham oshirib yubordi. …

5 / 13

kamada o‘z ma’nosini aynan saqlab qoladi, ya’ni u o‘ziga aynandir. buning formulasi a-a yoki a- bu a dir. mantiqiy tafakkur nozidlik (noziddiyat) bilan tavsiflanadi. ziddiyatlar fikrni buzib, bilish jaraѐnini qiyinlashtiradi. tafakkurning nozidligi talabi formal-mantiqiy nozidlik qonunini ifodalaydi: ikkita bir-biriga mos kelmaydigan hukmlar ayni bir vaqtda chin bo‘lishi mumkin emas; juda bo‘lmaganida, ularning bittasi albatta xato bo‘ladi. nozidlik qonuni barcha bir-biriga mos kelmaydigan hukmlarga nisbatan amal qiladi. an’anaga muvofiq ushbu qonunni ziddiyat qonuni deb atash qabul qilingan. biroq nozidlik qonuni degan nomi uning haqiqiy ma’nosini aniqroq ifodalaydi. agar biz turli vaqtlarda hamda (yoki) har xil vaziyatlarda ko‘rib chiqadigan bir predmet xususida nimanidir tasdiqlab, yana shuning o‘zini rad qiladigan bo‘lsak, unda ziddiyat bo‘lmaydi. nozidlik qonuni mantiqiy tafakkurning asosiy xususiyatlaridan biri – tafakkurning zid kelmasligi, izchilligi xususiyatini ifodalaydi. uni ongli ravishda qo‘llash o‘zining va o‘zgalarning fikrlaridagi ziddiyatlarni aniqlash va bartaraf etishga yordam berib, fikrlar va harakatlardagi har qanday noaniqlik, noizchillikka nisbatan tanqidiy munosabatni …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

7-mavzu/ mantiq reja: 1. mantiq ilmini o‘rganish obyekti. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 2. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari 3. hukm tafakur shakli sifatida. hukmning tarkibi va xususiyatlari. 4. xulosa chiqarish va uning asosiy turlari. 5. argumentatsiya-dalil keltirish nazariyasining mantiqiy asoslari. tafakkur jarayonida uchraydigan xatoliklar: sofizm, parologizm, paradox. tayanch tushunchalar: mantiq, formal mantiq, matematik mantiq, tushuncha, hukm,xulosa chiqarish, tafakkur qonunlari,sillogizm, argumentatsiya nazariyasi, analogiya,sofizm, parologizm, paradox. mantiq ilmini o‘rganish obyekti. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. “mantiq” (logika) atamasi grekcha “logos” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “fikr”, “so‘z”, “aql-idrok”, “qonuniyat” ma’nolari...

This file contains 13 pages in DOCX format (40.3 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq DOCX 13 pages Free download Telegram