mantiq

PPTX 35 pages 538.6 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 538.6 KB

File type PPTX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

5-mavzu: mantiq 7-mavzu: mantiq 1. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 3. tushuncha – tafakkur shakli sifatida. 4. mulohaza tafakkur shakli va xulosa chiqarishning tarkibiy qismi sifatida. 5. mulohazaning kompleks tahlili: tarkibi, ifodalanishi, chinlik qiymati, turlari. 6. xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi, turlari va umumiy qoidalari. билиш - воқеликнинг, шу жумладан, онг ҳодисаларининг инсон миясида субъектив, идеал образлар шаклида акс этишидан ақлий билиш - воқеликни умумлаштириб ва мавҳумлаштириб, ички қонуниятларини ҳам акс эттиришдир. ҳиссий билиш –инсоннинг сезги органлари ёрдамида нарса - ҳодисаларнинг ташқи хусусиятларини билишдир билиш жараёни босқичлари ҳиссий билиш ақлий билиш сезги идрок тушунча ҳукм тасаввур хулоса ҳиссий билиш шакллари сезги - предметнинг бирорта ташқи хусусиятини (ҳиди, таъми, шаклини ва ҳ.к.з.) акс эттирувчи яққол образдир идрок – предметнинг яхлит ва яққол образи бўлиб, у мазкур предмет тўғрисидаги турли хил сезгиларни синтез қилиш натижасида ҳосил бўлади тасаввур – аввал идрок этилган предметнинг образини маълум …

2 / 35

o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig‘indisini (masalan «subyektiv mantiq» iborasida) uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. мантиқ фанининг ўрганиш объекти тафаккурдир. у тафаккур шакллари, қонунлари - ва усуллари тўғрисида баҳс юритади mantiq ilmining o‘rganish obyektini tafakkur tashkil etadi «tafakkur» arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilidagi «fikrlash», «aqliy bilish» so‘zlarining sinonimi sifatida qo‘llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida subyektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish murakkab, ziddiyatli, turli hil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish - insonning sezgi organlari yord amida bilish tashkil etadi hissiy bilish 3 ta shaklda: sezgi – predmetning birorta tashqi xususiyatini (masalan, rangini, shaklini, ta’mini) aks ettiruvchi yaqqol obrazdir. idrok – predmetning yahlit yaqqol obrazi bo‘lib, u mazkur predmet haqidagi turli hil sezgilarni sintez qilish natijasida xosil bo‘ladi. alohida olingan sezgilardan farqli o‘laroq, idrok berilgan predmetni boshqa predmetlardan (masalan olmani behidan, nokdan …

3 / 35

ishning yuqori-rasional (lotincha ratio-aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. tafakkur quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: unda voqelik abstraktlashgan va umumlashgan xolda in’ikos qilinadi. hissiy bilishdan farqli o‘laroq, tafakkur bizga predmetning nomuhim, ikkinchi darajali (bu odatda bilish oldida turgan vazifa bilan belgilanadi) belgilaridan abstraklashgan (fikran chetlashgan, mavhumlashgan) tafakkur borliqni bilvosita aks ettiradi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan xolda hosil qilinadi. fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab, uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, xulosaviy fikr xosil qilishda aniq namoyon bo‘ladi. tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. (masalan absolyut qattiq jism, ideal gaz kabi tushunchalar) ni yaratish, turli hil formal sistemalarni qurish bilan kechadi, oldindan ko‘rish, bashoratlar qilish imkoniyati vujudga keladi. tafakkur til bilan uzviy aloqada mavjud. fikr ideal …

4 / 35

osiy tashkilotdan iboratligi» davlatning muhim xususiyatlari hisoblanadi. tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish tafakkurning universal shakllari, uning asosiy strukturaviy elementlari hisoblanadi muhokama yuritishda ishonchli natijalarga erishishning zaruriy shartlari qatoriga fikrning chin bo‘lishi va formal jihatdan to‘g‘ri qurilishi kiradi. chin fikr deb, o‘zi ifoda qilayotgan predmetga muvofiq keluvchi fikr hisoblanadi (masalan, «temir-metall»). xato fikr predmetga mos kelmaydigan fikrdir (masalan, «temir-metall emas»). fikrning chin yoki xato bo‘lishi uning mazmuniga tegishli xususiyatlaridir. mantiqning asosiy qonunlari quyidagilardan iborat: 1.ayniyat qonuni. 2. nozidlik qonuni. 3. uchinchisi istisno qonuni. 4. yetarli asos qonuni. ayniyat qonuni ayniyat qonuniga ko‘ra ma’lum bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ayni bir fikr ayni bir muhokama doirasida ayni bir vaqtda o‘z-o‘ziga tengdir. bu qonun formal mantiq ilmida «a-a dir» formulasi bilan ifodalanadi. masalan: «dialektika qonunlari» va «tabiat, jamiyat va inson tafakkurining eng umumiy qonunlari» tushunchalari shakliga ko‘ra turlicha bo‘lsa ham mazmunan aynandir. shuningdek, o‘zbek halqiga hos bo‘lgan askiya san’atida ayniyat qonunlari …

5 / 35

a zid mulohazalarga nisbatan qo‘llaniladi.bu qonun «a ham b, ham b emas bo‘la olmaydi» formulasi orqali beriladi. masalan: «arastu-mantiq fanining asoschisi» va «arastu-mantiq fanining asoschisi emas»-bu o‘zaro zid mulohazalardir. bu zid mulohazalarning har ikkalasi bir vaqtda xato bo‘lmaydi. ulardan birinchisi chin bo‘lgani uchun, ikkinchisi xato bo‘ladi. o‘zaro qarama-qarshi bo‘lgan «bu dori shirin» va «bu dori achchiq» mulohazalarining esa ikkalasi bir vaqtda, bir hil nisbatda xato bo‘lishi mumkin. chunki dori shirin ham, achchiq ham bo‘lmasligi, balki bemaza yoki nordon bo‘lishi mumkin. uchinchisi istisno qonuni uchinchi istisno qonuni nozidlik qonunining mantiqiy davomi bo‘lib, fikrning to‘liq mazmunini qamrab olib bayon qilingan ikki zid fikrdan biri chin, boshqasi xato, uchinchisiga o‘rin yo‘q ekanligini ifodalaydi. bu qonun «a b, yoki b emasdir» formulasi orqali beriladi. masalan: talaba imtihonda «a’lo» baho oldi. talaba imtihonda «ikki» baho oldi. agar, «talaba imtihonda «a’lo» baho oldi» va «talaba imtihonda «a’lo» baho olmadi», mulohazalarini tahlil qilsak, unda bu mulohazalardan biri …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

5-mavzu: mantiq 7-mavzu: mantiq 1. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 3. tushuncha – tafakkur shakli sifatida. 4. mulohaza tafakkur shakli va xulosa chiqarishning tarkibiy qismi sifatida. 5. mulohazaning kompleks tahlili: tarkibi, ifodalanishi, chinlik qiymati, turlari. 6. xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi, turlari va umumiy qoidalari. билиш - воқеликнинг, шу жумладан, онг ҳодисаларининг инсон миясида субъектив, идеал образлар шаклида акс этишидан ақлий билиш - воқеликни умумлаштириб ва мавҳумлаштириб, ички қонуниятларини ҳам акс эттиришдир. ҳиссий билиш –инсоннинг сезги органлари ёрдамида нарса - ҳодисаларнинг ташқи хусусиятларини билишдир билиш жараёни босқичлари ҳиссий билиш ақлий билиш сезги идрок тушунча ҳукм т...

This file contains 35 pages in PPTX format (538.6 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq PPTX 35 pages Free download Telegram