mantiq

DOC 25 pages 398.5 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 398.5 KB

File type DOC

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

7- mavzu: mantiq. ma’ruza rejasi: 1. mantiqning mohiyati va turlari. formal mantiq fanining ob’ekti, predmeti va vazifalari. to‘g‘ri tafakkur qonunlari. 2. tafakkurning mantiqiy shakllari: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish. 3. argumentlash (dalillash)ning mantiqiy usullari va bilimlar rivojlanishining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur qonunlari, formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, tafakkur va til, tafakkur shakllari, tushuncha, hukm, hukning tarkibi, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, mantiqiy kvadrat, savol, norma (me’yor), xulosa, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, entimema, polisillogizm, epixeyrema, sorit, induktiv xulosa chiqarish, traduktiv xulosa chiqarish, analogiya, argumentlash (dalillash), mantiqiy isbot, raddiya, paralogizm, sofizm, paradoks, bahs, muammo, faraz, nazariya. mavzuda ko‘rib chiqiladigan muammolar: mantiq fanining ob’ekti va predmeti, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish bosqichlari, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, formal mantiqning asosiy qonunlari, tafakkurning asosiy mantiqiy shakllari va ular orasida tushunchaning o‘rni. 1 –savol bayoni: «mantiq» arabcha so‘z bo‘lib, …

2 / 25

ikni, birlikni tashkil etadi. 2. to‘g‘ri fikrlash, tafakkur qilish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va metodlarini o‘rganadigan fan ma’nosida. mantiqning fan sifatidagi asosiy vazifasi haqiqiy bilimlarga erishish shart-sharoitlarini o‘rganish, fikrlash jarayoni tuzilishini tahlil qilish, to‘g‘ri muhokama yuritishning mantiqiy qoida va metodlarini ishlab chiqishdir. mantiqning ilmiy-tadqiqot ob’ekti bo‘lib bilish usuli sifatidagi inson tafakkuri hisoblanadi. uning predmetini esa insonni o‘rab turgan tashqi olamni bilib olishga yordam beradigan tafakkur qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari tashkil etadi. mantiq falsafa fani bilish nazariyasining tarkibiy qismi sifatida bilish jarayonining mantiqiy tarkibida tafakkurning o‘rni va rolini tadqiq qilar ekan, to‘g‘ri tafakkurlash madaniyatini shakllantirishga xizmat qiladi. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. barcha hollarda bilish insonning hayotiy faoliyati bilan u yoki bu darajada bog‘liq bo‘lgan, uning ma’lum bir ehtiyojini qondirishi mumkin bo‘lgan narsalarni tushunib yetishga bo‘ysundirilgan bo‘ladi. bilish jarayonini amalga oshirar ekan, …

3 / 25

agi bilimning asosiy shakllari: sezgi, idrok va tasavvurdir. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori - ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. aqliy (nazariy, mantiqiy bilish yoki abstrakt tafakkur) buyum va hodisalarning ichki sabab va qonuniyatlarini, mohiyati va mazmunini aql, tafakkur yordamida bilib olishdir. u bilishning oliy bosqichidir. tafakkur dunyoni, buyum va hodisalarni umumlashtirilgan, mavhum, bavosita timsollar, tushunchalar, hukmlar, xulosalar, nazariyalar va bilimlar orqali aks ettiradi. tafakkur uch xil mantiqiy shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shakllarida sodir bo‘ladi. hissiy va aqliy bilish o‘zaro uzviy birlikni tashkil etadi. shuning uchun ularni doimo o‘zaro aloqada, bog‘liqlikda olib qarash va o‘rganish zarur. ularni bir-biridan ajratib tashlash, bir-biriga qarama-qarshi qilib qo‘yish holatlari ham bo‘lganki, bunday holatlar sensualizm va ratsionalizm kabi noto‘g‘ri, biryoqlama oqimlarni vujudga keltirgan. tafakkurning mantiqiy tarkibini …

4 / 25

y shakli izchil, to‘g‘ri qurilgan bo‘lsa ham, uning mazmuni yolg‘on, xato bo‘ladi. masalan: barcha odamlar yaxshi odamlardir. bezori odamdir. demak, bezori yaxshi odamdir. bunda fikrning mantiqiy shakli to‘g‘ri, izchil, muntazam qurilgan bo‘lsa ham, ammo uning mazmuni xatodir. chunki unda «barcha odamlar yaxshi odamlardir», degan umumiy asos xato bo‘lganligi sababli «bezori yaxshi odamdir», degan yolg‘on xulosa chiqadi. demak, tafakkurning mantiqiy shakli va mazmuni har doim ham bir-biriga mos kelavermaydi. ular o‘rtasida ziddiyat, nomuvofiqlik ham mavjuddir. mantiq tafakkurning mantiqiy shakllari, yo‘llari, usullarini o‘rganish bilan birgalikda to‘g‘ri aytilgan fikrlarning barchasi uchun bir xil umumiy qonunlarni ishlab chiqadi. to‘g‘ri tafakkur deb mantiq qonun-qoidalari talablariga mos holda qurilgan, voqelikni haqqoniy aks ettiradigan fikrlar, bilimlarga aytiladi. tafakkur to‘g‘ri bo‘lishi uchun uning mazmuni haqqoniy, chin bo‘lishidan tashqari, mantiqiy shakli ham mantiq qonun-qoidalariga mos holda to‘g‘ri tuzilgan, izchil bo‘lishi kerak. to‘g‘ri tafakkurning asosiy belgilari va talablari quyidagilardir: fikrning aniq, qat’iy ma’noga ega bo‘lishi, izchil va ziddiyatsiz qurilishi, asosliligi. …

5 / 25

kinchi va uchinchisini) o‘z davrida aristotel kashf etib, fanga kiritgan edi. to‘rtinchi, ya’ni yetarli asos qonunini g. v. leybnis asoslab bergan edi. ayniyat qonuniga binoan, har bir tushuncha, hukm va xulosa konkret, muayyan, barqaror mazmunga ega bo‘lib, ular turli o‘rinlar va sharoitlarda bir necha bor takrorlansa ham, o‘zining asl ma’nosini yo‘qotmasdan, o‘z-o‘ziga teng, aynan bo‘lib qoladi. formal mantiqning bu qonuni tushuncha va fikrlarni bir-biri bilan almashtirib va qorishtirib yubormaslikni, ularning har birini o‘z o‘rnida, o‘z ma’nosida ishlatishni taqozo etadi. aks holda tushuncha yoki fikr o‘zgarishi, chalg‘ishi, aralashib ketishi, mulohazalar tarqoqligi, sochilib ketishi, masaladan chekinish va uni noto‘g‘ri qo‘yish kabi xatolar sodir bo‘ladi. bularning barchasiga sabab fikr muayyanligi yoki qat’iyligining buzilishidir. ayniyat qonunining formulasi quyidagicha: a-a. masalan: to‘g‘ri tafakkur qilish, fikr yuritish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va vositalari to‘g‘risidagi fan mantiqdir (a). mantiq to‘g‘ri tafakkur qilish, fikr yuritish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va vositalari to‘g‘risidagi fandir (a). nozidlik qonuniga binoan, ayni …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

7- mavzu: mantiq. ma’ruza rejasi: 1. mantiqning mohiyati va turlari. formal mantiq fanining ob’ekti, predmeti va vazifalari. to‘g‘ri tafakkur qonunlari. 2. tafakkurning mantiqiy shakllari: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish. 3. argumentlash (dalillash)ning mantiqiy usullari va bilimlar rivojlanishining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur qonunlari, formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, tafakkur va til, tafakkur shakllari, tushuncha, hukm, hukning tarkibi, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, mantiqiy kvadrat, savol, norma (me’yor), xulosa, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, entimema, polisillogizm, epixeyrema, sorit, induk...

This file contains 25 pages in DOC format (398.5 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq DOC 25 pages Free download Telegram