mantiq

PPTX 28 pages 4.2 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

4-mavzu: mantiq 4-mavzu: mantiq f.f.n.n. professor l.a.muxamedjanova reja: “mantiq” soʼzi yunoncha “logika” soʼzining arabcha tarjimasi. “logika” – grekcha “logike” soʼzidan olingan boʼlib “soʼz”, “fikr”, “qonuniyat” maʼnolarini anglatadi. mantiq soʼzining oʼzagi “soʼzlashuv” maʼnosini beradigan “nutq” soʼzidir bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, yaʼni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon boʼladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida maʼlumotlar olinadi. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish - insonning sezgi organlari yordamida bilish tashkil etadi hissiy bilish 3 ta shaklda: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga oshadi. sezgi predmetning birorta tashqi xususiyatini (masalan, rangini, shaklini, taʼmini) aks ettiruvchi yaqqol obrazdir. idrok predmetning yaxlit yaqqol obrazi boʼlib, u mazkur predmet haqidagi turli xil sezgilarni sintez qilish natijasida hosil boʼladi. alohida olingan sezgilardan farqli oʼlaroq, idrok berilgan predmetni boshqa predmetlardan (masalan olmani behidan, nokdan va shu kabilardan) farq qilish imkonini …

2 / 28

tika”, “sofistik raddiyalar”, “metafizika”, “ruh tahlili” kabi asarlarida. aristotel uni “logika” emas “analitika” deb ataydi. mantiq shakllari formal mantiq noformal mantiq nazariy mantiq amaliy mantiq noan’anaviy mantiq zamonaviy mantiq an’anaviy mantiq formal mantiq – tafakkurning strukturasini fikrning konkret mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda nisbatan mustaqil ravishda olib oʼrganadi, uning diqqat markazida muhokamani toʼgʼri qurish bilan bogʼliq qoidalar va mantiqiy amallar yotadi. noformal mantiq (informal logika) – tabiiy tilda argumentlashni qurish va baholashning nofarmal standartlarini, uni talqin qilishning usullari va mezonlarini ishlab chiquvchi normativ fan. noan’anaviy (noklassik) mantiq – klassik mantiqni tanqid qilish va takomillashtirish bilan birga, uni mukammallashtirish, to‘ldirish va undagi zamonaviy mantiqning asosini tashkil etuvchi g‘oyalarni yanada rivojlantirish natijasida vujudga kelgan mantiqiy nazariyalarning majmuidir. zamonaviy mantiq atamasi xixasrning oxiri – xx asrning boshlarida mantiq ilmi rivojining hozirgi bosqichini ifodalash uchun qo‘llaniladi. bu bosqich yana matematik mantiq va simvolik mantiq terminlari bilan ham ataladi. formal mantiqning o‘rganish predmetini quyidagilar tashkil …

3 / 28

sh bilan uzviy bog‘liq. tafakkur yordamida buyum va hodisalarning mohiyatini tushunishga erishiladi. tafakkur voqelikni umumlashtirib va mavhumlashtirib, muayyan mantiqiy shakllarda, ya’ni tushuncha, mulohaza va xulosa chiqarish hamda ular o‘rtasidagi aloqalar shaklida aks ettirib, ma’lum mantiqiy qonun-qoidalarni vujudga keltiradiki, to‘g‘ri, aniq, izchil, ziddiyatlardan xoli fikrlash ana shu qonun-qoidalarga amal qilishni taqozo etadi. tafakkur qonunlari: ayniyat qonuni ziddiyat qonuni istisno qonuni yetarli asos qonuni fozil yoʼldosh oʼgʼlining quyidagi misralari misol boʼla oladi: qoʼlingdan kelgancha chiqar yaxshi ot, yaxshilik qil bolam, yomonlikni ot, nasihatim yod qilib ol farzandim, yolgʼiz yursa chang chiqarmas yaxshi ot. maʼlum bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ayni bir fikr ayni bir muhokama doirasida ayni bir vaqtda oʼz – oʼziga tengdir. ayniyat qonuni “bu dori shirin” va “bu dori achchiq” mulohazalarining esa ikkalasi bir vaqtda, bir xil nisbatda xato boʼlishi mumkin. chunki dori shirin ham, achchiq ham boʼlmasligi, balki bemaza yoki nordon boʼlishi mumkin. nozidlik qonuni ayni bir predmet …

4 / 28

ir)-keng maʼnoda ijtimoiy hayotning turli sohalarida biror shaxsning yoki tashkilotning koʼpchilik tomonidan tan olingan norasmiy taʼsiridir. tushuncha - buyumlarning umumiy va muhim belgilarni inson ongida yaxlit aks ettiruvchi tafakkur shakli. tushuncha va uning xosil kilish usullari analiz sintez umumlashtirish taqqoslash tushunchaning mazmuni va hajmi. tushunchaning mazmunini unda fikr qilinayotgan predmetning muhim belgilari to‘g‘risidagi axborot tashkil etadi. masalan, “imij” tushunchasining mazmunini – odamlar ongida muayyan shaxs, tashkilot yoki boshqa ijtimoiy obyektga mos keladigan, idrok etilayotgan obyekt haqidagi axborotni o‘zida mujassamlashtirgan va ijtimoiy xulq-atvorga da’vat etadigan muayyan sintetik obraz haqidagi ma’lumot tashkil qiladi. tushunchaning hajmi unda fikr qilinayotgan predmetlar yig‘indisini aks ettiradi. masalan, “orol” tushunchasining hajmi yer yuzidagi mavjud barcha orollarni o‘z ichiga qamrab oladi. tushunchani ifodalovchi so‘zda ko‘plik qo‘shimchasi “lar” bo‘lmasa ham, u umumiy hajmga ega bo‘lishi mumkin. masalan, inson, uy, davlat tushunchalari kabi. mazmuni bo‘yicha tushunchalar olti turga (konkret, abstrakt, musbat, manfiy, nisbatdosh, nisbatsiz) bo‘linadi: mazmuni bo‘yicha tushunchalarning turlari misollar …

5 / 28

ks ettiradi. “ustoz va shogird”, “qattiq va yumshoq”, “sevinch va qayg‘u” nisbatsiz tushunchalar zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo‘lishini taqozo qilmaydigan, nisbatan mustaqil, alohida mavjud bo‘lgan predmetlarni aks ettiradi. “universitet”, “guruh”, “velosiped”, “baho” tushunchalar umumiy belgilariga koʼra taqqoslanadigan tushunchalar umumiy belgilarga ega, mazmuni va hajmi jihatidan bir-biriga yaqin turgan tushunchalar. taqqoslanmaydigan tushunchalar bir-biri bilan uzviy aloqada boʼlmagan, koʼp hollarda moddiy yoki ideal boʼlishdan boshqa umumiy belgiga ega boʼlmagan predmetlarni aks ettiruvchi tushunchalar. taqqoslanadigan tushunchalar sigʼishadigan tushunchalar (hajmiga koʼra) sigʼishmaydigan tushunchalar (hajmiga koʼra) moslik munosabati qisman moslik munosabati boʼysunish munosabati birga boʼysunish munosabati qarama-qarshilik munosabati zidlik munosabati sig`ishadigan tushunchalar (hajmiga ko`ra) sig`ishmaydigan tushunchalar (hajmiga ko`ra) taqqoslanmaydigan tushunchalar chalachoʼl pingvin taqqoslanadigan tushunchalar xrizantema lola tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish.tushunchani chegaralash – jins (hajmi keng) tushunchadan tur (hajmi tor) tushunchaga fikran o‘tishdan iborat. tushuncha chegaralanganda jins tushunchaning mazmuniga tur tushunchani hosil qiluvchi belgilar qo‘shiladi. masalan: inson → ayol → o‘zbek …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

4-mavzu: mantiq 4-mavzu: mantiq f.f.n.n. professor l.a.muxamedjanova reja: “mantiq” soʼzi yunoncha “logika” soʼzining arabcha tarjimasi. “logika” – grekcha “logike” soʼzidan olingan boʼlib “soʼz”, “fikr”, “qonuniyat” maʼnolarini anglatadi. mantiq soʼzining oʼzagi “soʼzlashuv” maʼnosini beradigan “nutq” soʼzidir bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, yaʼni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon boʼladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida maʼlumotlar olinadi. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish - insonning sezgi organlari yordamida bilish tashkil etadi hissiy bilish 3 ta shaklda: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga ...

This file contains 28 pages in PPTX format (4.2 MB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq PPTX 28 pages Free download Telegram