x-xii asrlar adabiyoti

DOC 66,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662583433.doc x-xii asrlar adabiyoti x-xii asrlar adabiyoti reja: 1. x-xii asrlardagi tarixiy sharoit va madaniy hayot. 2. qomusiy olimlar, ularning merosi. 3. tasavvuf ta`limoti va tasavvuf adabiyotining paydo bo`lishi. 4. fors-tojik va arab tilidagi adabiyot. 5. turkiy adabiyot. viii-xii asrlar davomida markaziy osiyoda katta va muhim o`zgarishlar ro`y berdi. movarounnahr va xuroson arablar tomonidan to`lig`icha bosib olinib, arab xalifaligiga birlashtirildi. ammo arab xalifaligiga qarshi kurashlar olib borilib, ix asrning oxiriga kelganda markaziy osiyo mustaqillikka erishdi va bu yerda arablar ta`siridan qutilgan 1-davlat-samoniylar hukmronligi shakllandi. mustaqil davlatchilik sohasidagi o`zaro urushlarda xorazmshohlar, g`aznaviylar, saljuqiylar, qoraxoniylar birin-ketin hukmronlik qildilar. lekin shunga qaramay, bu davr madaniyati, ma`naviy hayotida juda katta ijobiy o`zgarishlar ro`y berdiki, ular nafaqat movarounnahr, balki butun musulmon sharqi tarixida o`chmas iz qoldirdi. ma`naviy hayotda eski dinlar o`rniga islom dini mustahkam o`rin egalladi. u nafaqat din, balki yangi ma`naviy yo`nalish sifatida butun madaniy jarayonga, barcha musulmon mamlakatlari orasida ijtimoiy-madaniy, ma`rifiy aloqalarning kuchayuviga …

shhur bo`ldi. bu erda qadimiy an`analar bilan arab, fors, qisman hind hamda qadimgi yunon ilmiy-madaniy an`analari qorishuvi asosida islomiy, falsafiy va tabiiy fanlar-astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, dorishunoslik jug`rofiya kabilar rivoj topdi. bu erda mashhur hadisshunoslik va islom fiqhshunoslik maktablari shakllanib, tarixshunoslikda ham muhim asarlar vujudga keldi. bu davr ma`naviyatining muhim tomonlaridan biri shundaki, olim, shoir, donishmandlarning ko`pchiligi qomusiy bilimlarga ega bo`lib, ilmlar bir-biridan ajralmasdan, uzviy bog`liq holda mavjudligi bilan xarakterli edi. bu davrda movarounnahr va xuroson butun musulmon dunyosiga o`zlarining asarlari bilan tanilgan allomalarni, din arboblarini, adiblarni yetishtirdi. bu buyuk siymolar ilm-fan, adabiyot, islom dini, axloq-odob, davlatchilik, siyosat sohalaridagi ilg`or fikr-g`oyalari uchun ajdodlar tomonidan zo`r hurmat bilan tilga olinib kelinadilar. “ma`mun akademiyasi” deb nomlangan xorazimdagi ilmiy markaz ham shu davrda faoliyati ko`rsatdi. forobiy, ibn sino, beruniy, az-zamaxshariy, ismoil jurjoniy, al – xorazmiy singari qomusiy olimlar o`zlarining bebaho asarlri bilan davr taraqqiyotiga katta ta`sir ko`rsatdilar. muhammad al-xorazmiy- 783-yilda xorazmda tug`iladi. dastlabki …

arshilashtirish”, “hisob al-hind”- “hind hisobi”, “kitob at-tarix” – “tarix kitobi”, “kitob al-amal usturlabat” – “usturlob bilan ishlash haqida kitob” singari asarlari ilmda yangi kashfiyot bo`lib, olimga jahonshumul shuhrat keltirdi. ayniqsa, olimning astronomik asari hisoblangan “zij” (830-yilda yozilgan) yaratilishi bilan olimlarimiz diqqatini o`ziga tortgan. xorazmiyning zamondoshlari farg`oniy, al-hoshimiy va boshqalar asarga yuksak baho berishgan. abu rayhon beruniy “zij” ni sharhlab uchta asar yozgan. xorazmiy butun jahon olimlari tomonidan fanning qator tarmoqlari asoschisi, deya tan olingan. uning g`oyalari matematika va astronomiyaning oyoqqa turishi, rivojlanishiga sabab bo`ldi. olimning boy ilmiy merosi hamon o`z qimmatini saqlab, avlodlari olqishiga sazovor bo`lib kelmoqda. abu nasr forobiy-to`liq nomi abu nasr muhammad ibn muhammad ibn uzlug` tarxon- jahon madaniyatiga katta hissa qo`shgan. markaziy osiyolik mashhur faylasuf, qomusiy olim. 879-yili sirdaryo bo`yidagi farob shahriga yaqin vosinch qishlog`ida harbiy xizmatchi oilasida dunyoga kelgan. toshkent, buxoro, samarqand madrasalarida tahsil olgan forobiy otasi bilan isfahon, hamadon va ray shaharlariga sayohat qiladi. keyinchalik …

rdagi asarlar. ilm-fanda dunyo falsafasining asoschisi –birinchi muallim, qadimgi yunon faylasufi aristotel hisoblanadi. forobiy antik yunon falasuflari aristotel, platon, evklid, ptolemeylarning asarlarini tarjima qilib, sharhlab, kamchiliklarini ko`rsatgan va sharqda keng tarqalishiga katta hissa qo`shgan. juda ko`p masalalarni o`sha olimlar darajasida talqin qila olganligi uchun ham “muallimi soniy”- “ikkinchi muallim” deb nom olgan. olim she`riyat va musiqa nazariyasiga doir kitoblar ham yozgan. “musiqa haqida katta kitob” degan ko`p jildlik asarida tovushlar vujudga kelishining tabiiy –ilmiy ta`rifini beradi, kuylar garmoniyasining matematik prinsiplarini ochadi. sharq musiqasining ritmik asosini dalillar bilan sharhlab beradi. sharqda mashhur bo`lgan rubob, tanbur, nog`ora, ud, qonun, nay kabi asboblar hamda ularda kuy ijro etish qoidalari tafsilotini ham beradi. musiqashunos sifatida qonun musiqa asbobiga bir qo`shimcha tor ilova qilib, takomillashtiradi, ovoz imkoniyatini oshiradi. olimning she`riyatga oid risolasi arab tilida yozilgan “kitob ash-she`r”, ya`ni “she`r kitobi” dir. abu ali ibn sino (980-1037)- markaziy osiy xalqlari madaniyatini o`rta asr sharoitida dunyo madaniyatining …

obi”), 5 ta mustaqil katta asardan iborat “kitob al-qonun fit-tib” asarlaridir. ilmiy asarlardan tashqari, chuqur falsafiy mazmunli badiiy obrazlar va ma`lum voqealar orqali ifoda etuvchi “tayr qissasi”, “salomon va ibsol”, “hayy ibn yaqzon” kabi falsafiy qissalar yaratdi. ibn sino zamonasining yetuk shoiri ham bo`lgan. u sharq, xususan, fors poeziyasida ruboiy janrining asoschilaridan biri bo`lib, ruboiylari o`zida chuqur falsafiy xulosalarni ifodalaydi. ibn sino arabcha qit`alar ham yozgan. olim tabobat masalalarini ommabop holda nazm bilan izohlovchi “urjuza” nomli tibbiy asar yaratgan. ibn sino asarlari yevropada tarjima qilina boshlandi. jahon olimlari ibn sino asarlari, uning faoliyati to`g`risida ko`pdan beri ilmiy tadqiqotlar olib boradilar. hozirda jahondagi deyarli barcha tillarda ibn sino haqida asarlar yaratilgan. bu davrda faqat dunyoviy bilimlar emas, balki islom ilmlari ham taraqqiy etdi. ismoil al-buxoriy, at-termuziy, moturidiy, marg`inoniy, kosoniy kabi allomalar bu sohada mashhur bo`ldilar. umuman, bu davrda islom musulmon sharqida nafaqat din sifatida, balki yaxlit madaniyat, ma`naviyatning shakillanishida muhim ahamiyatga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "x-xii asrlar adabiyoti"

1662583433.doc x-xii asrlar adabiyoti x-xii asrlar adabiyoti reja: 1. x-xii asrlardagi tarixiy sharoit va madaniy hayot. 2. qomusiy olimlar, ularning merosi. 3. tasavvuf ta`limoti va tasavvuf adabiyotining paydo bo`lishi. 4. fors-tojik va arab tilidagi adabiyot. 5. turkiy adabiyot. viii-xii asrlar davomida markaziy osiyoda katta va muhim o`zgarishlar ro`y berdi. movarounnahr va xuroson arablar tomonidan to`lig`icha bosib olinib, arab xalifaligiga birlashtirildi. ammo arab xalifaligiga qarshi kurashlar olib borilib, ix asrning oxiriga kelganda markaziy osiyo mustaqillikka erishdi va bu yerda arablar ta`siridan qutilgan 1-davlat-samoniylar hukmronligi shakllandi. mustaqil davlatchilik sohasidagi o`zaro urushlarda xorazmshohlar, g`aznaviylar, saljuqiylar, qoraxoniylar birin-ketin hukmronlik q...

Формат DOC, 66,0 КБ. Чтобы скачать "x-xii asrlar adabiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: x-xii asrlar adabiyoti DOC Бесплатная загрузка Telegram