ix–x asrlar movarounnahr san’ati

DOCX 16 pages 2.7 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ix–x asrlar movarounnahr san’ati reja kirish 1. ix–x asrlarda movarounnahrda madaniyat va san’at taraqqiyoti 2. san’atning asosiy yo‘nalishlari 3. san’at namunalarining tarixiy-madaniy ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ix–x asrlar movarounnahr tarixida yuksak madaniyat va san’atning shakllanish davri hisoblanadi. bu davr sharq uyg‘onish davrining boshlanishi sifatida e’tirof etiladi. aynan shu asrlarda siyosiy barqarorlik va iqtisodiy taraqqiyot tufayli ilm-fan, adabiyot va san’at keng rivojlandi. movarounnahr hududida buxoro, samarqand, termiz, marv, shosh kabi yirik madaniy markazlar shakllandi va ular butun islom olamida muhim o‘rin egalladi.mazkur davrda san’atning barcha sohalarida yangi uslublar va badiiy an’analar paydo bo‘ldi. islom dini keng yoyilgach, san’at asarlarida diniy ruh ustuvor bo‘ldi, shu bilan birga mahalliy qadimiy an’analar ham o‘z izini qoldirdi. me’morchilikda yangi yodgorliklar – masjid, madrasa, maqbara va saroylarning bunyod etilishi, ularda ganch o‘ymakorligi, koshinkorlik va rang-barang naqshlarning qo‘llanilishi san’atning yuksak darajaga ko‘tarilganidan dalolat beradi.ix–x asrlar san’ati nafaqat estetik qiymatga ega bo‘lgan, balki ijtimoiy hayotning muhim ifodasi …

2 / 16

taraqqiyoti ix–x asrlar movarounnahr (transoksiana) tarixidagi eng yorqin davrlardan biri bo‘lib, bu hududda samoniylar sulolasi hukmronligi ostida madaniyat va san’atning gullab-yashnashi kuzatilgan. movarounnahr, hozirgi o‘zbekiston, tojikiston va qisman qozog‘iston hududlarini o‘z ichiga olgan bu mintaqa, buyuk ipak yo‘li bo‘ylab joylashganligi sababli, turli madaniyatlarni birlashtiruvchi markazga aylangan edi. arab xalifaligi davrida boshlangan islomlashuv jarayoni bu davrda chuqurlashib, mahalliy an’analar bilan uyg‘unlashgan holda yangi madaniy shakllarni vujudga keltirdi. siyosiy barqarorlik, iqtisodiy farovonlik va ilmiy faoliyatning rivojlanishi madaniyat va san’atga katta ta’sir ko‘rsatdi. bu bobda biz movarounnahrda siyosiy holatning ilm-fan va san’atga ta’siri, islom madaniyatining san’atga kirib kelishi va yangi badiiy an’analar, shuningdek, me’morchilik va shaharsozlikdagi yutuqlarni ko‘rib chiqamiz. ushbu davr nafaqat markaziy osiyo madaniyatining asosini mustahkamladi, balki butun islom olamiga ta’sir etdi. movarounnahrda siyosiy barqarorlik va ilm-fan hamda san’at rivojiga ta’siri ix–x asrlar movarounnahrda siyosiy hayotning barqarorlashuvi samoniylar sulolasi bilan bog‘liq bo‘lib, bu sulola 819-yildan 999-yilgacha hukmronlik qilgan. samoniylar, aslida, eroniy (tojik) …

3 / 16

siy barqarorlik iqtisodiy o‘sishga asos bo‘ldi. samoniylar davrida sanoat va savdo rivojlandi, samoniy kumush tangalari shimoliy osiyoda keng tarqaldi. buyuk ipak yo‘li orqali xitoy, eron va hindiston bilan savdo kuchaydi, bu esa madaniy almashinuvni kuchaytirdi. bunday farovonlik ilm-fan va san’atga katta resurslar ajratishga imkon berdi. samoniylar “eroniylik milliy tuyg‘u va o‘rganishni rivojlantirish” bilan mashhur bo‘lib, ularning davri eroniy islom madaniyatining poydevorini qo‘ydi. falsafa, tarix va adabiyot rivojlandi, fors tilining qayta tiklanishi boshlandi. arab tilining ilmiy va diniy maqsadlarda ishlatilishiga qaramay, fors tili rasmiy hujjatlarda ham qo‘llanila boshlandi. ediktda “bu yerda til fors tili, bu mamlakat podsholari fors podsholari” deb e’lon qilindi.ilm-fan sohasidagi yutuqlar ayniqsa diqqatga sazovor. buxoro va samarqand kabi shaharlar bag‘dodga raqobatchi bo‘ldi. buxorodagi “sivon ul-hikma” kutubxonasi turli kitoblar bilan boyitildi va olimlar, shoirlar, san’atkorlarni jalb etdi. bu kutubxona ijodiy fikrlash markazi bo‘lib, musulmon olamining turli joylaridan mutaxassislar kelardi. matematika, astronomiya va tibbiyot rivojlandi. masalan, abu ali ibn sino …

4 / 16

r tabiat, sevgi va falsafiy mavzularni aks ettiradi. daqiqiy (951–977) tusda tug‘ilgan bo‘lib, muhtajiy saroyida boshlagan faoliyatini samoniylarda davom ettirdi. islom madaniyatining san’atga kirib kelishi va yangi badiiy an’analar islom madaniyatining movarounnahr san’atiga kirib kelishi viii–ix asrlarda boshlangan bo‘lib, x asrda to‘liq shakllandi. islomning tarqalishi bilan haykaltaroshlik va devor rasmlari deyarli yo‘qoldi, chunki islom san’atida figurali tasvirlar cheklangan edi. o‘rniga bezak va naqshga e’tibor kuchaydi. bu o‘zgarish sasanid va qadimiy markaziy osiyo an’analari bilan uyg‘unlashib, yangi badiiy shakllarni vujudga keltirdi. samoniylar davrida san’atning rivojlanishi islomiy tamoyillarga asoslangan holda mahalliy uslublarni saqlab qoldi, natijada markaziy osiyo san’ati islom olamida o‘ziga xos o‘rin egalladi.keramika san’ati eng muhim yutuqlardan biri bo‘ldi. nisopur va samarqandda ishlab chiqarilgan sopol idishlar islom san’ati rivojida katta rol o‘ynadi. slip-painting texnikasi takomillashdi: yarim suyuq loy ranglar bilan aralashtirilib, pishirish vaqtida naqshlarning oqib ketishi oldi olindi. idishlar – kosalar va likopchalar – shakllari sasanid naqshlarini aks ettiradi: otli askarlar, …

5 / 16

xorodagi qirollik ustaxonalarida terazz matolari ishlab chiqarildi, ular geometrik naqshlar va chuqur qizil ranglarda bo‘lgan. marko poloning yozmalarida xiii asrda markaziy osiyo gilamlari haqida gapirilgan, ammo ularning ildizlari x asrga borib taqaladi.islomning ta’siri san’atda figurali tasvirlarni cheklash bilan cheklanmadi. u arabeska, geometrik interlace va xattotni rivojlantirdi. transoksianada (samarqand, buxoro, tokhariston) mintaqaviy maktablar shakllandi: shimoliy xuroson, xorazm va shimoliy turkiston. keramika sirli (opaque va translucent) va rangli bo‘yash texnikalariga ega bo‘ldi. dastlabki uslublar bulutli sir ostida yashil bezakli bo‘lib, x asrga kelib oq yoki qora fonda aniq naqshlarga o‘tdi. ranglar – jigarrang-qora, qizil va pista yashil – ishlatildi. naqshlarda arab yozuvlari (ba’zan soxta), to‘lqinli o‘simliklar, lolalar, anorlar, palmetta va uzum barglari, fantastik hayvonlar mavjud edi. sirsiz sopollar metallga taqlid qildi, marvda shablonli keramika markaz bo‘ldi, unda geometrik, zoomorf va saroy sahnasi naqshlari bor edi.yangi badiiy an’analar islom madaniyatining kirib kelishi bilan bog‘liq holda, qadimiy an’analarni saqlab qoldi. masalan, sasanid naqshlari islomiy …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix–x asrlar movarounnahr san’ati"

ix–x asrlar movarounnahr san’ati reja kirish 1. ix–x asrlarda movarounnahrda madaniyat va san’at taraqqiyoti 2. san’atning asosiy yo‘nalishlari 3. san’at namunalarining tarixiy-madaniy ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ix–x asrlar movarounnahr tarixida yuksak madaniyat va san’atning shakllanish davri hisoblanadi. bu davr sharq uyg‘onish davrining boshlanishi sifatida e’tirof etiladi. aynan shu asrlarda siyosiy barqarorlik va iqtisodiy taraqqiyot tufayli ilm-fan, adabiyot va san’at keng rivojlandi. movarounnahr hududida buxoro, samarqand, termiz, marv, shosh kabi yirik madaniy markazlar shakllandi va ular butun islom olamida muhim o‘rin egalladi.mazkur davrda san’atning barcha sohalarida yangi uslublar va badiiy an’analar paydo bo‘ldi. islom dini keng yoyilgach, san’at asarl...

This file contains 16 pages in DOCX format (2.7 MB). To download "ix–x asrlar movarounnahr san’ati", click the Telegram button on the left.

Tags: ix–x asrlar movarounnahr san’ati DOCX 16 pages Free download Telegram