neft tarkibidagi alkanlar va ularning tarqalishi

PDF 13 pages 340,6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 340,6 KB

Fayl turi PDF

Pages 13

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

5-ma’ruza neft tarkibidagi alkanlar. neft tarkibidagi sikloalkanlar (naftenlar ). neft asosidagi aromatik uglevodorodlar. ularning neft tarkibida tarqalishi. neftlarni tarkibida 10% dan 70% gacha alkanlar uchraydi. alohida neftni olganimizda o‘rtacha molekula og‘irligi ortishi bilan alkanlarning miqdori kamayib boradi. neftni yuqori fraksiyalaridagi alkanlar (parafin va serezinlar) qattiq holda bo‘ladi. alkanlarning molekulasini tuzilishi to‘g‘ri va tarmoqlangan zanjirli bo‘ladi. bu neftni qayerdan qazib olinayotganiga bog‘liq. tarmoqlar asosan metil gruppasidan iborat bo‘lib, ular zanjirning 2 — va 3 — uglerodida uchraydi. gazlarni tarkibidagi alkanlar olinish usullariga ko‘ra : neft gazi, tabiiy gaz va gazokondensat gazlariga bo‘linadi. tabiiy gaz asosan megandan iborat bo‘lib qisman egan, propan, buganlar, penganlar va shular bilan birga azot, vodorod sulfid gazi, so2, azot oksidi (no2) gazlari qo‘shilib chiqadi. tabiiy gazni biz quruq gaz deymiz, unda meganning miqdori 93 —99%ni tash kil etadi. neft va gazokondensat bilan birga chiqadigan gazlar er qobig‘ida gazlar bosim ostida neftni tarkibida erigan holatda bo‘ladi va neft …

2 / 13

gan. oxirgi vaqtlarda dizel fraksiyasi (200 — 350° c)ni ham turli usullar bilan uglevodorod tarkibini o‘rganiladi. neftning izoprenoid uglevodorodlari 60 —yillarda neftlarning tarkibida izoprenoid uglevodorodlar uchratiladi. bu gruppaga kiruvchi uglevodorodlarda har uch dona metilen gruppasidan keyin metil tarmog‘i bo‘lgani uchun izoproprenni polimerlagani deb qabul qilingan va izoprnoid uglevodorodlari deb nom berilgan. aslida esa ular alkanlardir. bu turdagi alkanlar molekulasi asosan c20 gacha bo‘ladi. qattiq alkanlar. alkanlar molekulasida c6 dan boshlab qattiq moddalardir — parafinlar, serezinlar. parafin — to‘g‘ri zanjirli megan qatorining uglevodorodlarini aralashmasi bo‘lib, qisman tarmoq zanjirli utlevodorodlar (serezinlar) va- yonboshida to‘g‘ri zanjirga ega bo‘lgan aromatik uglevodorodlar (arenlar) juda oz miqdorda sikloalkanlar uchraydi. molekula massasi bir xil bo‘lgan serezinlarning suyulish xarorati to‘g‘ri zanjirli parafinlarnikidan pastroqdir. suyulish xarorati 45°cgacha bo‘lgan parafinlarni — yumshoq, 45 —65°s gacha bo‘lganini — o‘rtacha va 65°c dan yuqorisini — qattiq parafin deymiz. qattiq parafinlar neftlarda 7— 12%gacha uchraydi. xarorat 40° c dan yuqori bo‘lganida parafinlar neftda …

3 / 13

da ajraladi. alkanlarning xossalari karbamid bilan kompleks hosil etishi 1940 yili nemis olimi bengen molekulasida 6 dan ortiq uglerodi bo‘lgan to‘g‘ri zanjirli alkanlar karbamid bilan kompleks hosil qilishini aniqladi. arenlar va sikloalkanlar kompleks hosil etmaydi. keyinchalik to‘g‘ri zanjirida 9 va undan ortiq uglerodi bo‘lgan tarmoq tuzilishli alkanlar ham kompleks hosil etishi aniqlandi. alkanlarning zanjiri qancha uzun bo‘lsa hosil bo‘lgan kompleks ham shunchalik turg‘un bo‘ladi, lekin 350°c dan yuqorida qaynovchi parafinlar yaxsni kompleks bermaydilar. shu sababli bufraksiyalarni tash lab ta’sir etuvchi erituvchilar yordamida deparafinlanadi. karbamid bilan deparafinlash natijasida qisn faslida ishlatiladigan dizel yoqilg‘isi, transformator moyi va to‘g‘ri zanjirli suyuq parafinlar (sun’iy oqsillar, sun’iy yog‘ kislotalari va spirtlar, yuvish poroshoklari olish uchun xom –ashyo) olinadi. deparafinlash 20-35°s da olib boriladi. asosiy reksiyalar alkanlar oddiy xaroratda turli reaksiyalarga kirishmaydilar. 1. oksidlanisn. 100—140°c da kmno4 ishtirokida alkanlar oksidlanib, sun’iy yog‘ kislotalari hosil bo‘ladi. bor birikmalarini ishtirokida yuqori molekulali spirtlar olinadi. yuqoriroq xaroratda aldegidlar, ketonlar, …

4 / 13

kanlarning xlorli birikmalari xalq xo‘jaligida keng qo‘llaniladi. halqali alkanlar neftdagi 25 — 75% mass. bo‘ladi. neftni hamma fraksiyalarida uchraydi. faqat eng yuqori fraksiyalarda aromatik utlevodorodlar ko‘p bo‘lganligi uchun, nisbagan ularni miqdori kamayadi. baku va emba rayonlaridagi neftlar halqali alkanlarga boydir. halqali alkanlarning besh va olti burchakliklari nisbagan chidamlidirlar. yuqori xaroratda qaynovchi fraksiyalarda ikki halqali alkanlar, yoki bo‘lmasa biri alkan ikkinchisi aromatik halqali uglevodorodlar uchraydi. bir halqali alkanlar neftni 125°c gacha qaynaydigan engil fraksiyalarda beshdan sakkizgacha burchakli naften birikmalari uchraydi. ularning miqdori neftni qayerdan olinayotganiga qarab har xil bo‘ladi. besh burchakli halqali alkanlar besh burchakli alkanlarni siklopengan deyiladi. ularni metil va etil— gruppali hosilalari ham ko‘p. radikallar asosan har xil uglerodlarga birikkan bo‘ladi. bitta uglerodga ikkita radikal birikkani juda kam uchraydi. olti burchakli halqali alkanlar bularni siklogeksanlar deyiladi. siklogeksanlarni ham alkil gruppali hosilalari ko‘p uchraydi. bularda ham asosan radikallar har xil uglerodda birikkan bo‘ladi. ko‘p halqali alkanlar neftlarni 400°c dan yuqori …

5 / 13

rli alkan va alkenlarnikidan yuqoriroq. zichligi to‘g‘ri zanjirliklarnikidan yuqori, aromatik uglevodorodlarnikidan kamroqdir. fizikaviy va ximiyaviy xossalariga ko‘ra halqali alkanlarni quyidagi gruppalarga bo‘lish mumkin: kichik halqali (c3 — c4), oddiy (c5, c6, c7), o‘rta (c8 — c12) va katta halqali (>c12). siklopropan va siklobugan tezda reaksiyaga kirishadilar. ular to‘yinmagan uglevodorodlarga o‘xshaydi. siklobugan, siklopengan va siklogeksanlar bu sharoitda reaksiyaga kirishmaydilar. o‘rta va yuqori halqali alkanlar bu sharoitda reaksiyaga kirishmaydilar. halqali alkanlarning ko‘p xossalari alkanlarnikiga o‘xshaydi. vodorod atomi galogenlarga, kislotalarga almashinisni mumkin: c5 va c6 burchaklilar a1c13 yoki albr3 ni vositasida nalqa kichkinalanisni yoki izomerlanisni mumkin. oksidlanisn. siklogeksanni suyuq, fazada kobalt tuzini ishtirokida 145—170°s da va 1mpa navo bilan oksidlansa siklogeksahol, siklogeksanon va har xil karbon kislotalari, hamda ularning efirlarni (qo‘shimcha chiqindi hisobida) hosil bo‘ladi. perbromlash. bu usulni aralashmaning tarkibidagi halqali alkanlar va ularning arenlar bilan birikkan murakkab birikmalarini aniqlash uchun qo‘llaniladi. buning uchun oldin teksniriladigan fraksiyadan sulfat kislotasi yordamida alkenlar va arenlarni …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "neft tarkibidagi alkanlar va ularning tarqalishi"

5-ma’ruza neft tarkibidagi alkanlar. neft tarkibidagi sikloalkanlar (naftenlar ). neft asosidagi aromatik uglevodorodlar. ularning neft tarkibida tarqalishi. neftlarni tarkibida 10% dan 70% gacha alkanlar uchraydi. alohida neftni olganimizda o‘rtacha molekula og‘irligi ortishi bilan alkanlarning miqdori kamayib boradi. neftni yuqori fraksiyalaridagi alkanlar (parafin va serezinlar) qattiq holda bo‘ladi. alkanlarning molekulasini tuzilishi to‘g‘ri va tarmoqlangan zanjirli bo‘ladi. bu neftni qayerdan qazib olinayotganiga bog‘liq. tarmoqlar asosan metil gruppasidan iborat bo‘lib, ular zanjirning 2 — va 3 — uglerodida uchraydi. gazlarni tarkibidagi alkanlar olinish usullariga ko‘ra : neft gazi, tabiiy gaz va gazokondensat gazlariga bo‘linadi. tabiiy gaz asosan megandan iborat bo‘lib qisman ega...

This file contains 13 pages in PDF format (340,6 KB). To download "neft tarkibidagi alkanlar va ularning tarqalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: neft tarkibidagi alkanlar va ul… PDF 13 pages Free download Telegram