кимё тарихи истиқболлари
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇![кимё тарихи истиқболлари фанидан № 4 маъруза пневмокимё. р.бойль ва илмий кимё. газларни ўрганиш босқичлари. маъруза режаси: 1. пневмокимёнинг шаклланиши 2. р.бойль ва илмий кимё 3.газлар устида ишлаш (кавендиш, пристли, шееле кашфиётлари) калит сўзлар: пневмокимё, газ, буғ, модда, ҳажм, босим, суюқ, қаттиқ, пневматик ванна, дефлогистонлашган ҳаво, водород хлорид, водород сульфид ва водород цианид. маърузанинг мазмуни газ моддалари кимёсининг ривожланишида ўша замоннинг техникавий эҳтиёжлари туртки берди. масалан, металларга ишлов беришда мураккаб моддаларни оксидлаш ва қайтариш каби кимёвий жараёнларни ўрганишга бўлган талабнинг амалий аҳамияти кундан-кунга ортиб борар эди. моддаларни қайта ишлаш кимёвий жараёнларида уларнинг таркибидан газ моддалари ҳам ажралиб чиқади. фанда флогистон назарияси ҳукмронлиги даврида аналитик ва техникавий таълимот йўналишларининг бир қисми ҳисобланган пневматик кимё йўналиши эндиликда табиатшунос олимларнинг ҳам эътиборини ўзига жалб қилди. кўпгина кимёвий жараёнларнинг таркибий қисми бўлган газларга қизиқиш олимлар томонидан аста-секин пневмокимёни шакллантиришга йўл очиб берди. [footnoteref:1]иоганн баптист ван гельмонт (1577–1644) пневмокимёга йўналишга асос солган. газлар билан узоқ …](/media/previews/pages/preview_JIO0SLm.webp "кимё тарихи истиқболлари - Страница 1")
![илишини аниқлади. у, дарахт ёнганда ҳосил бўладиган буғлар, ўзини бошқача тутса ҳам ҳавога ўхшашини топди. [1: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.195 б ] бу доимий ҳажмга ёки шаклга эга бўлмаган ҳавосимон моддалар ван гельмонтга грек “хаос”ини, яъни (грек мифологиясига кўра) космосда яралган шаклсиз ва тартибсиз моддани эслатар эди. ван гельмонт бу буғларни “хаос” деб атади. дарахтнинг ёнишидан олинган, ва ўзи чуқур ўрганган газни у “ўрмон гази” (gas sylvestre) деб атади. бугунги кунда биз бу газни углерод икки оксиди деб атаймиз. газларни материянинг оддий шакли сифатида ўрганишда, биринчи марта аниқ ўлчашлар техникаси ишлатилди, яъни замонавий кимё дунёсига асосий йўл сифатида ҳизмат қилган ҳодисаларнинг миқдорий тадқиқотидан фойдаланилди. ван гельмонт умрининг охирига келиб, газларга ва айниқса, қупроқ тарқалган газ – ҳавога бўлган қизиқиши тасодифан кучайди. 1643 йилда италиялик физик эванджелист торичелли, ҳаво баландлиги 28 дюймга тенг бўлган симоб устунини ушлаб тура олиши мумкинлигини кўрсатди. [footnoteref:2]немис физиги отто …](/media/previews/pages/preview_AWDzzQe.webp "кимё тарихи истиқболлари - Страница 2")
![emistry`s lively history from alchemy to the atomic age // originally published by plenum us in 1995 455 б. 220 б. ] бу турдаги тажрибалар ҳавонинг хоссасига бўлган қизиқишни кучайтирар эди. шу жумладан, бу тажрибалар ирланд кимёгари роберт бойль (1627-1691)нинг ҳам диққатини тортди. бойль яратган ҳаво насоси герике насосига нисбатан мукаммаллаштилган эди. идиш ичидаги ҳавони сўриб олиш методикасини ўрганиб олган бойль, бунинг тескариси – ҳавони сиқишга уриниб кўрди. тажрибаларни ўтказиш жараёнида бойль, ҳавонинг ҳажми босимга тескари пропорционал эканлигини аниқлади. узун u-симон найга симобни қуйиб туриб бойль, уланган калта найнинг охиридаги ҳавонинг намунасини беркитиб қўйди. очиқ турган узун найнинг учидан симобни қуйиб туриб, босимни ошириш мумкин эди. бойль ана шундай миқдордаги симобни найга қуйганидан кейин, яъни босим ҳавога нисбатан икки баробар (симобнинг икки мартага оширилган массаси) ошиб борар эди, ҳавонинг ҳажми эса худди шундай икки баробар камайди. шу вақтнинг ўзида, агар босим пасайса, ҳажм кўпаяр эди. бойль кашф қилган ҳажмнинг босимга …](/media/previews/pages/preview_axA10y2.webp "кимё тарихи истиқболлари - Страница 3")
![ва бу ўз-ўзидан шундай бўлиши керак, деб ҳисоблагандир. француз физиги эдм мариотт (1630-1684) бу қонунни бойльдан бехабар бўлиб, 1676 йилда кашф этди ва аҳамият билан таъкидладики, ҳажмнинг босимга боғлиқлиги фақат доимий температурада кузатилади, деган. мана шу сабабли европа континентида бойлнинг қонунини, мариотт қонуни деб аташади. [footnoteref:4]бойлнинг қонуни, моддалар ўзгаришининг сабабларини аниқлаш учун аниқ ўлчашлар қулланилган биринчи уриниш эди. бойлнинг қонуни атомистларнинг эътиборини тортди, улар қаторига бойлнинг ўзи ҳам кирар эди. юқорида айтилган, антик давр олимларининг атомистик қарашларини ўша даврнинг кўпгина европалик олимлари ҳам маъқуллар эди. француз файласуфи пьер гассенди (1592-1655) ҳам ўзига қаттиқ ишонган атомист эди. унинг таъсиридан атомистик назариянинг тарафдорларига бойль ҳам кириб қолди. 117 бет кооб [4: с.cobb, h.goldwite creations of fire chemistry`s lively history from alchemy to the atomic age // originally published by plenum us in 1995 455 б. 117 б. ] бироқ, кимёгарлар фақат суюқ ва қаттиқ моддаларнинг ҳоссаларини ўрганиш билан шуғулланиб тургунларича, бу назариянинг …](/media/previews/pages/preview_NphUrgZ.webp "кимё тарихи истиқболлари - Страница 4")
![эришиш мумкин, деб ҳисоблар эди. 205 гренберг [5: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007. 205 б. ] газларни ўрганиш модда массасининг ёниши вақтидаги ўзгариши тушунарсиз эди. аниқланишича, бу ҳодиса ёниш вақтида газларнинг пайдо бўлиши ёки йўқолиши билан боғликдир. гарчи газларнинг мавжудлиги жуда қадимда аниқланган бўлсада ва ван гельмонтгача, бир аср олдин, газлар ҳақидаги билимлар аста-секин тўплана бошланган бўлсада, шталь даврида кимёгарлар газларнинг мавжудлигини ҳисобга олишиб, аслида уларга умуман эътибор беришмас эди. ёниш жараёнида модда массасини ўзгариши сабаблари ҳақида ўйлаётган тадқиқотчилар, фақат қаттиқ моддалар ва суюқликларни ҳисобга олишар эди. маълумки, кул ёғочдан енгил. чунки ёғоч ёнганда буғ (газ) ажралиб чиқади. бироқ бу қандай буғ эканлигини, кимёгарлардан бирортаси ҳам тушунтириб бера олмас эди. занглаган металл зангламаган металлдан оғирроқдир. балки металл зангламаганда ҳаводан ниманидир қабул қилиши мумкиндир? бунга жавоб йўқ эди. [footnoteref:6]бу ва бошқа бир қатор саволларга жавоб бериш учун кимёгарлар газларни мунтазам равишда ўрганишни бошлашлари керак эди. …](/media/previews/pages/preview_EGo1TLM.webp "кимё тарихи истиқболлари - Страница 5")
О "кимё тарихи истиқболлари"
кимё тарихи истиқболлари фанидан № 4 маъруза пневмокимё. р.бойль ва илмий кимё. газларни ўрганиш босқичлари. маъруза режаси: 1. пневмокимёнинг шаклланиши 2. р.бойль ва илмий кимё 3.газлар устида ишлаш (кавендиш, пристли, шееле кашфиётлари) калит сўзлар: пневмокимё, газ, буғ, модда, ҳажм, босим, суюқ, қаттиқ, пневматик ванна, дефлогистонлашган ҳаво, водород хлорид, водород сульфид ва водород цианид. маърузанинг мазмуни газ моддалари кимёсининг ривожланишида ўша замоннинг техникавий эҳтиёжлари туртки берди. масалан, металларга ишлов беришда мураккаб моддаларни оксидлаш ва қайтариш каби кимёвий жараёнларни ўрганишга бўлган талабнинг амалий аҳамияти кундан-кунга ортиб борар эди. моддаларни қайта ишлаш кимёвий жараёнларида уларнинг таркибидан газ моддалари ҳам ажралиб чиқади. фанда флогистон на...
Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (1,9 МБ). Чтобы скачать "кимё тарихи истиқболлари", нажмите кнопку Telegram слева.
DOCX
DOCX
PPTX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOC
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX