ki̇mё тарихи истиқболлари фани

DOCX 14 pages 3.4 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 14
кимё тарихи истиқболлари фанидан № 8 маъруза д.и.менделеевнинг элементларнинг даврий системаси ва даврий қонуннинг шаклланиши маъруза режаси: 1. элементларни системалаштириш йўлидаги уринишлар (лавуазье, деберейнер, мейер ва б) 2. д.и.менделеевнинг элементлар даврий қонуни ва даврий жадвали 3. инерт газларни кашф этилиши ва даврий жадвалга жойлаштирилиши (рамзайнинг қилган ишлари, гелий, неон, аргон, криптонларнинг очилиши калит сўзлар: элемент, металл, даврий жадвал, даврий қонун, инетр газлар, лантаноидлар, актиноидлар. маърузанинг мазмуни 1830-йилга келиб, 55 та кимёвий элемент мавжудлиги аниқланди ва уларнинг атом массаларига кўра тизимлаштирувчи жадваллар тузила бошланди. кимёвий элементлар сони қанча бўлиши мумкинлиги ва уларни тартибга солиш муаммоси пайдо бўлди. [footnoteref:1]бу муаммонинг бир неча ечимлари мавжуд эканинги ва бу соҳада ҳали анчагина илмий изланишлар олиб бориш зарурлиги машҳур италъян кимёгари с. канниццаронинг 1860-йилнинг 3 сентябридиа 140 дан ортиқ жаҳон кимёгар-олимларининг карлсруэда бўлиб ўтган анжуманидаги маърузасида ҳар томонлама ёритиб берилди. [1: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.443 б. ] европа …
2 / 14
атом массалари йиғидисининг ўртача арифметик қийматига тўғри келишини аниқлади. масалан, бромни ўрганиб, бу элемент ўз хоссалари жиҳатидан хлор ва иодга ўхшашлигини, хлор-бром-иод қаторида уларнинг атом массалари ҳам ортиб боришига мос равишда реакцион қобилиялитини ўзгаришини кўрсатди, бундай элементлар оиласини триадалар деб атади и. дёберейнер ўз изланишлари давомида хоссалари билан бир-бирига ўхшайдиган яна икки гуруҳ элементлар учлигини (триадаларни) аниқлади. 1829-йилда и. дёберейнер ўзининг “элементар моддаларнинг ўхшашлигига қараб гуруҳлаш” асарида элементларнинг физик-кимёвий хоссалари уларнинг атом массасига бевосита боғлиқ деб ҳисоблади. элементлар хоссаларининг ўхшашлигига асосланиб у элементлар учун қуйидаги триадаларни тузди. [2: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.444 б. ] бу даврда маълум бўлган 55 та элементларни аниқ триадаларга ажратиб бўлмагани учун кимёгарлар и. дёберейнер триадаларига қизиқишмади. хiх асрнинг бошларида кимёгарлар ҳали атом массалари асосида аниқ ўлчов ишлари олиб бормаганлари учун кимёвий ҳисоблашларда атом массаларидан фойдаланишмас ва кўпчилик кимёгарлар учун “атом оғирлик” ва “молекуляр оғирлик” тушунчалари мазмунан бир хил …
3 / 14
ж. нюълендс элементларни вертикал қаторга қўйиб чиққанда, ҳар саккизинчи ўзидан аввалги биринчи элемент хоссаларини такрорлашини кузатди. натижада натрийдан кейин калий, олтингугуртдан кейин селен, кальций эса ўзига ўхшаган магний элементидан кейин ўрин эгаллади. ж. нюълендс бу қонуниятни октавалар қонуни деб эълон қилди. бу жадвалдаги ўхшаш элементлар солиштирилганда, и.в. доберейнер триадалари мавжудлиги кузатилди, аммо ўхшаш элементлар қаторидан ташқари жадвалда бир-бирига хоссалари ўхшамайдиган элементларнинг мавжудлиги ҳам аниқланди. бу йўналишда тадқиқот ишлари олиб бораётган олимлар ж. нюълендснинг ишларини эътироф этишмади ва у ўзининг илмийишларини ҳатто нашр қилмади. 1862 йилда француз геологи александр эмил бегуйе шанкуртуа (1820-1886 й) ҳам элементларнинг атом оғирликларини ортиб бориши тартибда жойлаштирди, улар учун “винтсимон спирал” жадвалини тузди. элементлар системаси тузишда цилиндр ўқига нисбатан 45⁰ бўйлаб цилиндр сиртига спирал чизиқлар чизди. спирал чизиқларга барча элементларни уларнинг атом оғирликлари ортиб бориш тартибда жойлаштирганида ўзаро ўхшаш элемент атом оғирликлари 16, 32, 48 га тенг бўлишини аниқлади. [3: a.grenberg from alchemy to chemistry in …
4 / 14
ҳам ҳисобга олиш керак. элемент атом массаси ва ҳажми ўртасидаги боғлиқликнинг график ифодаланиши юқоридаги жадваллардан фарқли равишда, тўлқин шаклига эга. тўлқин чўққиси ишқорий металл билан белгиланади. унинг жадвалидаги 6 вертикал қаторда 44 тат элемент жойлаштирилган бўлиб, графикдаги ҳар қайси чўққи ва минимал нуқта элементлар кимёвий хоссаларининг даврийлигини ифодалайди. 1869-йилга келиб, оддий моддалар сони 63 та элементлар билан белгиланди. ҳар бир янги очилган элемент олимларни “даврийлик қониниятининг” очилишига яқинлаштирар эди, яъни д.и. менделеев сўзи билан айтганда: “1860-йилларга келиб, бу қонуният очилиши учун замин яратилди". 1858-1860-йилларда атом массаларини ифодалашнинг янги тизими шаклланди, бирикмаларнинг атомар таркибини ва кимёвий формуласини аниқлаш имконияти яратилди. [footnoteref:4]дмитрий иванович менделеев(1834-1907 йй.)1834 йил 7 январь куни тобольск шахридаги гимназия директори и.п.менделеев оиласида 14 фарзанд бўлиб туғилди. 1850 йилда с.петербургдаги бош педагогика институтига ўқишга қабул қилинди. 1855 йил у институтни қизил диплом билан тугатиб, аввал симферополь кейин қрим гимназияларида ўқитувчилик қилди. 1857 йилдан с.петербургга қайтиб университетда илмий-педагогик фаолиятини давом эттирди. …
5 / 14
жамиятида н.а меншуткин элементларнинг хоссалари билан атом оғирликлари боғлиқлиги ҳақида маъруза қилди, унинг қисқа мазмуни қуйидагилардан иборат эди: [5: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.457 б.] 1. атом оғирликлари ортиб бориш тартибида жойлаштирилганда элементларда аниқ даврийлик хоссаси кузатилади; 2. кимёвий хоссалари ўзаро яқин элементларнинг атом оғирликлари ҳам жуда яқин (pt, ir, os) ёки изчиллик билан ортиб боради (к, rb, cs); 3. атом оғирликлари бўйича солиштирилганда, элементларнинг гуруҳдаги ўрyи уларнинг валентигига мос тушади; 4. табиатда тарқалган элементлар кичик атом оғирликларига эга кичик атом массали барча элементлар эса аниқ хоссалариннамоён қилади ва улар типик элементлар ҳисобланади; 5. атом оғирлигинингкатталигиэлементнингтабиатинибелгилайди, 6. алюминий вакремнийга ўхшайдиган, атом массаси 65 оралиғида бўлган кўпгина номаълум элементларнинг очилиши лозим; 7. элементларнинг атом оғирликлари қийматини уларнинг аналогларига қараб, ўзгартириш мумкин; 8. айрим ўхшашэ лементлар уларнинг атом оғирликлари катталигини солиштириш йўли билан аниқланиши мумкин. бу хулосалар натижасида элементларнинг физик вакимёвий хоссалари уларнинг атом массаларига нисбатан …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ki̇mё тарихи истиқболлари фани"

кимё тарихи истиқболлари фанидан № 8 маъруза д.и.менделеевнинг элементларнинг даврий системаси ва даврий қонуннинг шаклланиши маъруза режаси: 1. элементларни системалаштириш йўлидаги уринишлар (лавуазье, деберейнер, мейер ва б) 2. д.и.менделеевнинг элементлар даврий қонуни ва даврий жадвали 3. инерт газларни кашф этилиши ва даврий жадвалга жойлаштирилиши (рамзайнинг қилган ишлари, гелий, неон, аргон, криптонларнинг очилиши калит сўзлар: элемент, металл, даврий жадвал, даврий қонун, инетр газлар, лантаноидлар, актиноидлар. маърузанинг мазмуни 1830-йилга келиб, 55 та кимёвий элемент мавжудлиги аниқланди ва уларнинг атом массаларига кўра тизимлаштирувчи жадваллар тузила бошланди. кимёвий элементлар сони қанча бўлиши мумкинлиги ва уларни тартибга солиш муаммоси пайдо бўлди. [footnoteref:1]бу м...

This file contains 14 pages in DOCX format (3.4 MB). To download "ki̇mё тарихи истиқболлари фани", click the Telegram button on the left.

Tags: ki̇mё тарихи истиқболлари фани DOCX 14 pages Free download Telegram