товар-пул муносабатлари ривожланиши бозор иқтисодиёти шаклланиши ва амал қилишининг асосидир

PDF 24 pages 361.8 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 361.8 KB

File type PDF

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

iv-ìàâçó 84 4-боб. товар-пул муносабатлари ривожланиши бозор иқтисодиёти шаклланиши ва амал қилишининг асосидир олдинги бобларда ишлаб чиқаришнинг умумий, ҳамма босқичларига хос бўлган қонун-қоидалари ва тушунчаларини, ижтимоий тизимлар ва мулк шаклларининг ўзгариб туришини кўриб чиқдик. лекин айрим иқтисодий жараѐнлар тарихий тавсифга эга бўлсада, узоқ даврлар давомида сақланиб қолиши мумкин. жумладан, инсоният тарихий тараққиѐтининг кўпгина босқичларида ижтимоий-иқтисодий шаклларнинг айрим турлари узоқ вақт мавжуд бўлади. масалан, ибтидоий жамоа тузими емирилаѐтган шароитдаѐқ вужудга келган товар айирбошлаш бир ишлаб чиқариш усулидан бошқасига ўтиб, бир неча минг йиллардан бери амал қилиб, ривожланиб келмоқда. шу билан бирга бирон-бир ижтимоий-иқтисодий шаклнинг турли тарихий давр шароитидаги мазмуни, ўрни, роли ва ижтимоий оқибатлари кўп жиҳатдан турлича бўлади. лекин уларнинг умумий, энг хусусиятли белгилари сақланиб қолади. шу сабабли ушбу бобда ижтимоий хўжалик, яъни ижтимоий ишлаб чиқариш шакллари таҳлили товар ва унинг хусусиятлари, товар қийматининг миқдори, уни аниқлашга бўлган турли ѐндашувлар, пулнинг вужудга келиши, моҳияти ва вазифалари ѐритилади. 4.1. натурал ишлаб чиқаришдан …

2 / 24

рхал деҳқон хўжалиги, феодал поместьяларида ҳукм сурган. натурал ишлаб чиқариш шакли барча иқтисодий жараѐнларни бир хўжалик доирасида қатъий чеклаб қўяди, ташқи алоқалар учун йўл очилмайди. ишчи кучи муайян хўжаликка жуда қаттиқ бириктириб қўйилади ва кўчиб юриш имкониятидан маҳрум бўлади. натурал хўжалик шаклларининг худди шу хусусиятлари қишлоқ хўжалик жамоаларини минг йиллар давомида барқарор сақланиб қолишининг «сири»ни очиб беради. натурал хўжалик ишлаб чиқариш мақсадларини ниҳоятда чеклаб, ҳажми ва тури жиҳатидан кам бўлган эҳтиѐжларни 85 қондиришга бўйсунган. шунинг учун ҳам жамият ривожланиш йўлида аста- секинлик билан натурал ишлаб чиқаришдан товар ишлаб чиқаришга ўтади. ҳозирда ижтимоий хўжалик юритиш шакли сифатида натурал хўжалик деярли барҳам топган. шунга қарамай, ҳали у қадар ривожланмаган ҳамда жаҳон ҳамжамияти иқтисодий алоқаларидан ажралиб қолган қолоқ мамлакатларда натурал хўжалик кўринишлари ҳамон сақланиб қолган. шунингдек, товар ишлаб чиқариш оммавий тус олишига қарамай, ижтимоий ҳаѐтнинг баъзи бир жабҳаларида натурал ишлаб чиқариш элементларини учратиш мумкин. масалан, оиладаги шахсий эҳтиѐжларни қондириш учун уй бекалари томонидан …

3 / 24

пайдо бўлади. натурал ва товар хўжаликларининг бир-биридан фарқини 4.1-жадвал орқали кўриш мумкин. товар ишлаб чиқариш ишлаб чиқарувчилар билан истеъмолчилар ўртасидаги муносабатларнинг, меҳнатни ўлчаш ва уни жамиятнинг жами меҳнати таркибига киритишнинг ўзига хос усулидир. натурал хўжаликни сиқиб чиқариш ва товар айирбошлашнинг ривожланиш жараѐни меҳнат тақсимотининг чуқурлашуви, ишлаб чиқаришнинг ихтисослашуви, хусусий мулкнинг вужудга келиши ва ривожланиши асосида индивидуал хўжаликларнинг товар айирбошлашга, олди-сотдига ўтиш йўли билан боради. айрим турдаги маҳсулотларни ишлаб чиқаришга ихтисослашув уларни турли хил ишлаб чиқарувчилар ўртасида айирбошлашни зарур қилиб қўяди. айни пайтда ихтисослашув меҳнат унумдорлигининг ошишига олиб келади, демак, товар айирбошлаш фақат зарургина эмас, балки фойдали бўлиб ҳам боради. вақтни ва моддий ресурсларни тежаш товар хўжалигини ривожлантиришнинг ҳаракатлантирувчи кучи бўлиб чиқади. айирбошлаш жараѐнига тортиладиган ишлаб чиқарувчилар тобора бир-бирларига кўпроқ боғланиб борадилар. дастлабки даврларда товар хўжаликлари жамоалар, қулдорлик латифундиялари, феодал ва деҳқон хўжаликлари ўртасида алоқалар ўрнатилишига ѐрдам бериб, ишлаб чиқаришнинг ва умуман жамиятнинг ривожланиши учун қўшимча имкониятлар очган. 86 4.1-жадвал натурал …

4 / 24

лган маҳсулотларнинг айрим турлари ва қисмлари сотилмай қолиши, яъни истеъмол килинмаслиги мумкин 5. ишлаб чиқариш жараѐнида ишчи кучининг иштирок этиш тамойиллари ишлаб чиқариш жараѐнида фақат ўзининг ва оила аъзоларининг ишчи кучидан фойдаланилади ишлаб чиқариш жараѐнида устун равишда ѐлланма ишчи кучидан фойдаланиш мумкин маълум тарихий даврларга келиб товар муносабатлари жамият иқтисодиѐтининг барча томонларини кенг ва чуқур қамраб олади. товар хўжалигининг вужудга келиши ва амал қилинишининг ижтимоий- иқтисодий асослари ҳамда шарт-шароитлари қуйидагилардан иборат: 1) ижтимоий меҳнат тақсимотининг рўй бериши. бунда ишлаб чиқарувчилар у ѐки бу аниқ маҳсулотни ишлаб чиқаришга ихтисослашади. ихтисослашув, ўз навбатида, қиѐсий устунлик тамойили бўйича, яъни маҳсулотни нисбатан кам муқобил қийматда ишлаб чиқариш лаѐқати билан аниқланади; 2) шахсий ва хусусий мулкчиликнинг шаклланиши, ишлаб чиқарувчиларнинг иқтисодий жиҳатдан алоҳидалашуви. бунда улар ўз мулклари ҳамда меҳнат натижаларини ўзлари тасарруф қиладилар. иқтисодий алоҳидалик хўжалик фаолиятига оид барча қарорларни ишлаб чиқарувчининг ўзи ҳал қилишини билдиради. худди шу икки ҳолат товар ишлаб чиқаришни зарур қилиб қўяди …

5 / 24

ули сифатида қарайди. в.и.видяпин ва бошқалар таҳрири асосида тайѐрланган дарсликда «неъмат» ва «товар» тушунчаларига кенг изоҳ берилган. унда товар иқтисодий неъматнинг махсус шакли бўлиб ҳисобланиши кўрсатиб берилган: «товар – бу айирбошлаш учун ишлаб чиқарилган махсус иқтисодий неъмат» 2 . бу ва бошқа қатор олимларнинг фикрлари асосида таъкидлаш мумкинки, товар – бу бирон-бир нафлиликка ва қийматга эга бўлган, айирбошлаш учун яратилган меҳнат маҳсули. ижтимоий-иқтисодий тараққиѐтнинг ҳозирги босқичида мамлакатларда ишлаб чиқарилаѐтган миллионлаб турдаги маҳсулотлар ва кўрсатилаѐтган хизматлар товар шаклини олган. жумладан, ўзбекистонда ҳам ишлаб чиқарилаѐтган кўплаб турдаги товарлардан баъзиларини мисол келтириш мумкин (4.2-жадвал). 4.2-жадвал ўзбекистонда 2007-2008 йилларда ишлаб чиқарилган баъзи товар турлари товар маҳсулотлари номлари 2007 йил 2008 йил енгил автомобиллар (дона) 171809 195038 автобуслар (дона) 1116 1556 автомобиллар учун эҳтиѐт қисмлар (млн. сўм) 103959,4 141522,4 тракторлар (дона) 2411 2437 трактор культиваторлари (дона) 1562 1773 аккумуляторлар (минг дона) 443 447 телевизорлар (дона) 93527 47621 музлатгичлар ва совутгичлар (дона) 10774 6218 пахта толаси …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "товар-пул муносабатлари ривожланиши бозор иқтисодиёти шаклланиши ва амал қилишининг асосидир"

iv-ìàâçó 84 4-боб. товар-пул муносабатлари ривожланиши бозор иқтисодиёти шаклланиши ва амал қилишининг асосидир олдинги бобларда ишлаб чиқаришнинг умумий, ҳамма босқичларига хос бўлган қонун-қоидалари ва тушунчаларини, ижтимоий тизимлар ва мулк шаклларининг ўзгариб туришини кўриб чиқдик. лекин айрим иқтисодий жараѐнлар тарихий тавсифга эга бўлсада, узоқ даврлар давомида сақланиб қолиши мумкин. жумладан, инсоният тарихий тараққиѐтининг кўпгина босқичларида ижтимоий-иқтисодий шаклларнинг айрим турлари узоқ вақт мавжуд бўлади. масалан, ибтидоий жамоа тузими емирилаѐтган шароитдаѐқ вужудга келган товар айирбошлаш бир ишлаб чиқариш усулидан бошқасига ўтиб, бир неча минг йиллардан бери амал қилиб, ривожланиб келмоқда. шу билан бирга бирон-бир ижтимоий-иқтисодий шаклнинг турли тарихий давр шароит...

This file contains 24 pages in PDF format (361.8 KB). To download "товар-пул муносабатлари ривожланиши бозор иқтисодиёти шаклланиши ва амал қилишининг асосидир", click the Telegram button on the left.

Tags: товар-пул муносабатлари ривожла… PDF 24 pages Free download Telegram