harakatlanuvchi muhit optikasi va nochiziqlik jarayonlar yorug‘lik va maxsus nisbiylik nazariyasi

DOC 101.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1474626637_64909.doc 020 , 0 434 , 0 ± = a 1 = a ( ) y j a sin / 0 c tg = j j y 0 0 sos =< a y j a sin 0 с оа ав = = p y 2 / 1 = 0 a 0 0 a a » tg c / j a = c tg j a = c км / 30 = j 5 , 20 ¢ ¢ » a 2 2 2 с j b = . 1 1 2 2 2 1 j j j j - × = + + - = c l c l c l t 2 2 2 1 1 2 2 c c l t t j - × = = ÷ ÷ ÷ ÷ ÷ ø ö ç ç ç ç ç è æ - - - = - 2 2 2 …

r (tortishish)ning mavjudligi ko‘rsatildi. bu kuchlar elektromagnit kuchlarga ham, gravitatsiya kuchlariga ham o‘xshamasdi. taxminan shu davrda tajribalar asosida yorug‘lik tezligi yerning harakatiga bog‘liq emas ekanligi aniqlandi. shunday qilib, xix asr oxirida fizika deb ataladigan muhtasham binoning bitishiga faqatgina ba’zi sayqal berishlargina yetishmaydi deb hisoblanardi. lekin bunday sayqal berishlar bu bino asosini tashkil qiluvchi asosiy qonunlar obrusiga soya tashladi. haqiqatda hodisalar rivojlanishi oddiy emas edi. bu muammolar xx-asrning boshlariga kelib ikkita yangi revolyutsion nazariyalar, nisbiylik nazariyasi va kvant nazariyasini yaratilishi bilan yechildi va bizni tabiat to‘g‘risidagi tasavvurlarimizni tubdan o‘zgartirib yubordi. fizika xix asrning, oxirigacha qanday ko‘rinishda ma’lum bo‘lsa, shunday ko‘rinishda mumtoz fizika deb atash qabul qilindi. fandagi revolyutsiyalar hisobiga xx asrning boshida paydo bo‘lgan yangi fizika zamonaviy fizika deb ataladigan bo‘ldi. zamonaviy fizikaning asoschilari m.plank va a.eynshteynlardir. bu bo‘limda 1905 yilda a.eynshteyn asos solgan maxsus nisbiylik nazariyasi va yorug‘lik tushunchalariga to‘xtalamiz va asosan harakatdagi muhitlar optikasini tushinishga harakat qilamiz. bu muammoni …

jumladan nyuton mexanikasi qonunlari va xususan inersiya qonuni tekshirilayotgan hodisalarning qanday real sharoitda kechayotgani aniq ma’lum bo‘lgandagina, binobarin, bu hodisalarning qanday sanoq sistemasiga nisbatan yuz berayotganligi ko‘rsatilgandagina muayan ma’noga ega bo‘lishini bilamiz. faqat bir-biriga nisbatan to‘g‘ri chiziqli tekis harakat qilayotgan sanoq sistemalaridagi harakat qonunlari bir xil ifodalanadi. bu sistemalar inersial sanoq sistemalar deb yuritiladi. demak, mexanika qonunlari barcha inersial sistemalarida bir xil ifodalanadi va bu qonunlarning ifodasi inersial sistemalarga nisbatan tezlanma harakat qilayotgan sanoq sistemalari uchun boshqacha bo‘ladi. mexanik jarayonlar ustida o‘tkazilgan kuzatishlar cheksiz ko‘p inersial sistemalar ichida absolyut fazoni ajratib olish imkonini bermaydi. bu holat klassik mexanikaning nisbiylik prinsipi degan nom oldi binobarin, nyutonning muhitlar mexanikasi nisbiylik prinsipiga muvofiqlashtirib qurilgan.koordinatalarni almashtirish formulalari xususida shuni aytish kerakki, galiley formulalari mutlaqo ravshan va tajribaga muvofiq keladigan bo‘lib ko‘rinar edi. shuning uchun harakatlanayotgan muhitlar elektrodinamikasini ko‘rishda ham bu formulalar to‘g‘ri deb (tahlil qilmay) ishlatiladi. efirni harakatsiz yoki harakatlanuvchi muhit deb faraz qilinishi …

tgan moddaning o‘zaro munosabati to‘g‘risidagi muayan tasavvurlarga asoslanib, harakatlanayotgan muhitlardagi hodisalar nazariyasini yaratish va uni tajribada tekshirib ko‘rish lozim edi. ergashuvchi efir tushunchasi. gers moddiy jismlar harakatlanayotganda efirni butunlay ergashtirib ketadi, degan mulohazaga asoslangan nazariya yaratdi. shunday qilib, harakatlanayotgan muhitdagi optik hodisalar shu muhit bilan birga (undan orqada qolmasdan) harakatlanayotgan efirda yuz beradi, binobarin, harakatlanayotgan muhitlardagi hodisalar ustida o‘tkazilgan kuzatishlar bu harakatni aniqlash imkonini bermaydi. bu nazariyaning xulosalari qator tajriba natijalariga, jumladan fizo tajribalari natijalariga butunlay zid ekanligi ma’lum bo‘ldi. efirning mavjudligi haqidagi gipoteza, efir xususiyatlarini va uning odatdagi jismlar bilan o‘zaro ta’sir qilish xarakterini aniqroq o‘rganishga bag‘ishlagan tajribalarning qo‘yilishiga sabab bo‘lgan. avvalo shaffof jismlar harakatlanganlarida o‘zlari bilan birga o‘z ichlaridagi efirni ham ergashtirib ketadimi yoki yo‘qmi, - degan savol tug‘ilgan. bu savolga 1851 yilda fizo tomonidan qilingan tajriba javob berishi kerak edi. fizo tajribasi bilan batafsilroq tanishsak. tajriba sxemasi 9.1-rasmda keltirilgan. sodda qilib aytadigan bo‘lsak, bu tajriba interferension tajriba …

bu tezlik quyidagiga teng: (9.1) bu yerda n-suvning sindirish ko‘rsatkichi, -suvni oqish tezligi. efir gipotezasi nuqtai nazaridan efir suvga qisman ergashadi, agar efir to‘la ergashganda ikkinchi qo‘shiluvchi ga teng bo‘lar edi, agar umuman ergashmaganda nolga teng bo‘lar edi. bunday tushuntirish aberratsiya hodisasi natijalariga teskari. yuqorida aytganimizdek fizo tinch va oqayotgan suvlarda interferension manzaralarni hosil qilgan va bu ikki holda ham interferension yo‘llarining siljishini o‘lchagan. bu siljish vositasida fazalar farqini va demak, efirning ergashish koeffitsiyentini aniqlash imkoniyati tug‘ilgan, fizo tajribalarining ko‘rsatishicha, koeffitsiyent: (9.2) formula bilan ifodalanadi, bunda n- cuvning sindirish ko‘rsatkichi. shunday qilib, interferension kuzatishlar yordamida faraziy efirning harakatlanuvchi moddaga qisman ergashishligi, binobarin, ( «ergashish koeffitsiyenti» moddaning sindirish ko‘rsatkichiga bog‘liqligi, sindirish koeffitsenti 1 ga teng moddalarga efirning ergashmasligi kerakligi aniqlangan. fizo tajribalarining natijalari yerning «absolyut» harakatini aniqlashga imkon bergandek ko‘rinadi. haqiqatan, atmosferaning n sindirish ko‘rsatkichi 1 ga yaqin bo‘lgani uchun, atmosfera efirni sezilarli darajada ergashtira olmaydi. suv uchun fizo o‘z tajribalarida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "harakatlanuvchi muhit optikasi va nochiziqlik jarayonlar yorug‘lik va maxsus nisbiylik nazariyasi"

1474626637_64909.doc 020 , 0 434 , 0 ± = a 1 = a ( ) y j a sin / 0 c tg = j j y 0 0 sos =< a y j a sin 0 с оа ав = = p y 2 / 1 = 0 a 0 0 a a » tg c / j a = c tg j a = c км / 30 = j 5 , 20 ¢ ¢ » a 2 2 2 с j b = . 1 1 2 2 2 1 j j j j - × = + + - = c l c l c l t 2 2 2 1 1 2 2 c c …

DOC format, 101.5 KB. To download "harakatlanuvchi muhit optikasi va nochiziqlik jarayonlar yorug‘lik va maxsus nisbiylik nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: harakatlanuvchi muhit optikasi … DOC Free download Telegram