tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari

DOCX 7 pages 38.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-ma’ruza. tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari. 5-bob. tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari. o’simlik hayotida va tuproqda suvning ahamiyati. o’simliklarning o’sishi va rivojlanishi uchun talab qilinadigan suvning miqdori. hayotning yeng muhim shartlaridan biri bo’lgan suv o’simliklar uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga yega. tuproqda va o’simlikda bo’ladigan kimyoviy va bioqimeviy jarayonlar suvli muhitda kechadi. o’simlik suv bilan yetarli taminlangandagina uning o’sishi, rivojlanishi va barcha fiziologik jarayonlar normal o’tadi. urug’ bo’rtishidan boshlab, to hosil pishguncha o’simliklarga suv kerak bo’ladi. 1-jadval urug’larning unib chiqishi uchun zarur bo’lgan suv miqdori (urug’ massasiga nisbatan % hisobida) ekinlar urug’i talab etiladigan suv miqdori ekinlar urug’i talab etiladigan suv miqdori tariq makkajo’xori bug’doy arpa beda javdar 25 44 45 48,2 56,3 57,5 suli chigit zig’ir yashil no’xat qizil sebarga qand lavlagi 58,9 60 100 106,8 117,3 120,3 o’simliklar tarkibida 80-90% gacha suv bo’ladi. o’suv davrida o’simliklar bu …

2 / 7

rib, uni organizmi orqali atmosferaga bug’latib turishi yesa transpirasiya, quruq moddalar hosil qilishi uchun sarflangan suv miqdori transpirasiya koyeffisiyenti deyiladi (2-jadval). 2-jadval o’simliklar turiga qarab transpirasiya koeffisiyenti (prof. a.a.cherkasov malumotlari) ekinlar transpirasiya koyeffisiyenti yekinlar transpirasiya koyeffisiyenti bug’doy javdar arpa suli tariq makkajo’xori jo’xori sholi yashil no’xat g’o’za 271-639 431-634 404-664 423-876 177-367 239-495 239-393 395-811 563-747 368-650 kungaboqar kartoshka karam tarvuz qovun qovoq bodring pomidor sebarga beda 490-577 285-575 250-600 577-600 597-621 685-831 713 500-650 300-731 568-1068 g’o’za o’suv davrida juda ko’p suv sarflaydi. chunonchi, chinbarg chiqargan davrida bir gektar yerdagi g’o’za sutkasiga 10-12 m3 , shonalash davrida 30-50 m3 , gullash va meva tugish davrida yeng ko’p 80-120 m3 , ko’saklar ochilishi davrida yesa 30-40 m3 suv sarflaydi. bir gektar paxta maydonidan o’suv davrida 5000-8000 m3 suv sarflanadi. o’simliklar suvga bo’lgan munosabatiga qarab kserofit, mezofit, gigrofit va gidrofit guruhlarga bo’linadi. kserofitlarga yantoq, shuvoq, juzg’un, oq va qora saksavul kabi …

3 / 7

un yeng qulay sharoit vujudga keladi. tuproqdagi namlikning asosiy manbalari, suv shakllari. tuproq namligining asosiy manbai atmosfera yog’in-sochinlari, sug’orish va sizot suvlaridir. atmosfera yog’in-sochinlari, qatlamdagi suvning millimetrlab o’lchanadigan qalinligiga qarab aniqlanadi. atmosfera yog’in sochinlari o’rta osiyo respublikalarida bir xil yemas, bu asosan tog’ tizmalarining joylashish tizimiga bog’liq. shamolga turlicha bardosh beruvchi tog’ yon bag’irlari ham namni turlicha qabul qiladi. nam shamollar – bu g’arbiy va janubiy-g’arbiy tomonga qaragan yon bag’irlar, boshqa tomondagilarga qaraganda yog’in suvi bilan ko’proq taminlanadi. o’rta osiyo sharoitida yog’inning ko’pi (50% bahorda, undan kamrog’i 30-35% gacha) qishda, undan ham kami kuzda tushadi. yozda yog’ingarchilik deyarli bo’lmaydi. kech kuz, qish va yerta bahorda yog’ingarchilik ko’p bo’ladigan rayonlarda yog’in-sochin hisobiga tuproqda nam tuplash mumkin, bunday yerlarda urug’ni tuproqning tabiiy namiga undirib olsa bo’ladi. oktyabrdan to aprelgacha 150-200 mm atrofida yog’in tushadigan rayonlarda yerni qo’shimcha sug’orilmaslik ham mumkin. o’rta osiyoning sug’oriladigan mintaqalarida asosiy suv manbai daryolar hisoblanadi. o’zbekistonning sirdaryo, amudaryo, …

4 / 7

.p.rozov tabiatdagi har qanday tuproqda malum miqdorda suv bo’ladi deb yezgan edi. agar nam tuproq 100-1100 gacha qizdirilsa, bir necha vaqtdan keyin suv bug’lanib ketadi, 100-1100 da quritilgan bunday tuproq shartli ravishda absolyut quruq tuproq deb ataladi, shuningdek, agar qizdirish davom yettirilsa, u yana og’irligini yo’qota boradi, yani suv ajralib chiqadi va oxirgi qism suv tuproq chug’ holatiga kelganda, yani 5000 gacha qizdirilganda ajralib chiqadi. bundan malumki, tuproqda suvning ikki shakli (holati) bor, «fizikaviy birikkan» suv, u 1000 da bug’lanadi va ikkinchisi «kimyoviy birikkan» suv, u 1000 da bug’lanmaydi. bu suv, asosan, kristallizasion va gidratasion suvdan iborat. shunday qilib, tuproqda fizikaviy va kimyoviy holatda birikkan suv bo’ladi. kimyoviy birikkan suv, mineral kolloidlar va minerallar tarkibida gidroksil birikma yoki molekula shaklida uchraydi. kimyoviy birikkan suv ba’zan tuproq og’irligining 5-7% ga yetadi. kimyoviy birikkan suv qancha ko’p bo’lsa, tuproqning mineral tarkibi shuncha murakkab, qancha kam bo’lsa, shunchalik oddiy bo’ladi. bu suv tuproqda …

5 / 7

8 % bo’lsa, o’simliklar so’liy boshlaydi. har qanday tuproqdagi maksimal gigroskopik suvning ikki hissasiga teng bo’lgan namlik o’simliklarning so’lish koyeffisiyenti deyiladi; bunday miqdordagi suv o’simliklar hayoti uchun foydasizdir. pardasimon suv. parda suv-tuproq zarrachalarining sirtidan yupqa parda singari o’rab olgan bo’ladi. pardasimon suvni o’simlik o’zlashtira olmaydi. kapillyar suv. kapillyar suv tuproq qatlamlaridagi kapillyar kovaklar orqali qo’yi qatlamdan yuqori qatlamga yerkin harakat qiladigan suvdir. kapillyar suv tuproqning juda mayda kapillyarlarini (yo’llarini) to’ldiradi va o’simlik yaxshi foydalanadi, shuning uchun o’simlikni suv bilan taminlashda asosiy manbalardan hisoblanadi. gravitasion suv. tuproqning nokapillyar kovaklari orqali yuqoridan qo’yi qatlamlarga yerkin harakatlanadigan suv gravitasion suv deyiladi. gravitasion suvdan o’simlik yaxshi foydalanadi, lekin u tezda pastki qatlamga o’tib ketadi yoki suvning boshqa holatiga aylanib qoladi. tuproqning suv xossalari (nam sig’imi, suv o’tkazuvchanligi, suv ko’taruvchanlik qobiliyati, suv bug’latish xususiyati). o’simliklarning transpirasiya koyeffisiyenti. suv rejimini boshqarish usullari. tuproqning suvga bo’lgan talabini ifodalovchi xususiyatlarining barchasi tuproqning suv xossalarini tashkil yetadi. tuproqning asosiy …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari"

3-ma’ruza. tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari. 5-bob. tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari. o’simlik hayotida va tuproqda suvning ahamiyati. o’simliklarning o’sishi va rivojlanishi uchun talab qilinadigan suvning miqdori. hayotning yeng muhim shartlaridan biri bo’lgan suv o’simliklar uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga yega. tuproqda va o’simlikda bo’ladigan kimyoviy va bioqimeviy jarayonlar suvli muhitda kechadi. o’simlik suv bilan yetarli taminlangandagina uning o’sishi, rivojlanishi va barcha fiziologik jarayonlar normal o’tadi. urug’ bo’rtishidan boshlab, to hosil pishguncha o’simliklarga suv kerak bo’ladi. 1-jadval urug’larning unib chiqishi uchun zarur bo’lgan suv miqdori (urug’ massasiga nisbatan % hisobida) ek...

This file contains 7 pages in DOCX format (38.6 KB). To download "tuproqning suv rejimi va uni boshqarish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqning suv rejimi va uni bo… DOCX 7 pages Free download Telegram