nuklein kislotalar

DOCX 47 стр. 2,2 МБ Бесплатная загрузка

47 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,2 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 47

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 47

nuklein kislotalar nuklein kislotalar yuqori molekulali biopolimerlar bo’lib, molekulyar massasi 250 dan 1,2 x 105 kda atrofida bo’ladi. ular tirik organizmda irsiy belgilarni saqlab, ularni avloddan-avlodga o’tkazishda bevosita ishtirok etib, kibernetik vazifani bajaradilar. 1869 yilda shvetsariyalik olim f.misher tomonidan hujayra yadrosida nuklein kislotalar aniqlanganligi uchun nukleus (lotincha nucleys-yadro) deb atalgan. tarkibidagi uglevodga qarab ular dezoksiribonuklein (dnk) va ribonuklein (rnk) kislotalariga bo’linadi. nuklein kislotalar organizmlarda hujayralarning deyarli hamma organoidlari tarkibida uchraydi. yadroda dnk oqsil bilan birgalikda dezoksinukleoproteid (dnp) shaklida (umumiy massaning ~1% ni tashkil qiladi). ularning mitoxondriyalarda, xloroplastlarda ham borligi aniqlangan. yadroviy dnk organizmning tur spetsifikligini belgilovchi genlarning asosini tashkil qilib, hujayra suyuqligida esa irsiy belgilarni ko’chiruvchi rnklarni uchratish mumkin. biologiya tarixida nuklein kislotalarning tadqiq qilinishi mazkur fanni tavsifiy sohadan eksperimental yo’nalishga aylantirishda benihoya katta xizmat qildi. nuklein kislotalarni tuzilishi va vazifalarini aniqlashda katta xizmat qilgan nobel mukofotiga sazovor bo’lgan olimlardan d.j.uotson, f.krik va m.uilkins, hujayra tashqarisida dnk sintezini aniqlagan a.kornberg, …

2 / 47

i ilmiy ishlar qilinmoqda. nuklein kislotalar tufayli biologiya fani kriminalistika va ijtimoiy-gumanitar fanlariga kirib, dastlabki yutuqlarga ega. nuklein kislotalarni fenol yordamida to’qimalardan ajratib olish usuli keng qo’llaniladi. bu usul oqsillarni denaturatsiyaga uchratuvchi moddalar ishtirokida (dodetsilsulfat natriy ta’sirida yoki yuqori harorat) olib boriladi. bunda denatrutsiyaga uchragan oqsil fenol qismga, nuklein kislota esa suvga o’tadi. keyin nuklein kislota etil spirti yordamida cho’kmaga tushiriladi. 3.1 nuklein kislotalarning kimyoviy tarkibi nuklein kislotalar fermentlar, kislota, ishqor va boshqa kimyoviy birikmalar ta’sirida bir necha bo’laklarga parchalanadi. mazkur struktura birikmalariga azot asoslaridan purin va pirimidin, uglevod komponentlaridan riboza va dezoksiriboza hamda fosfat kislota kiradi. purin asoslari nuklein kislotalar (dnk, rnk) tarkibida asosan ikki xil purin asoslari adenin (a) va guanin (g) uchraydi. bu birikmalar molekulasi pirimidin va imidazol halqasidan tashkil topgan purinning hosilalari hisoblanadi. ko’rsatilgan purin azot asoslaridan tashqari, hujayrada gipoksantin (6-oksopurin) va ksantinlar (2,6-dioksopurin) bo’lib, ular adenin, guaninlarning dezaminirlanishidan hosil bo’lib, nuklein kislotalar almashinuvida ishtirok etadilar. …

3 / 47

ilgan purin va pirimidin asoslarida qo’sh bog’lar va –oh, -nh2 guruhlari bo’lib, ular asoslarni har xil tautimer holatiga: oksihosilalari laktam-laktim va aminohosilalari esa amin-imin ko’rinishga sababchi bo’lishlari mumkin. jumladan, uratsil quyidagicha tautomerlanishi mumkin: tabiiy nuklein kislotalar tarkibida azotli asoslar laktam va amin shaklida bo’lib, bu holat ularga sintezlanishini to’g’ri yo’nalishiga sababchi bo’ladi. lekin, nuklein kislotalarga tashqi omillar, jumladan, nurlanish va shu asosda tautomerlarni hosil bo’lishi mutagenezning asosini tashkil qiladi. azot asoslari ultrabinafsha nurini 260 nm spektrida to’liq yutadi. xuddi shu asosda ularni miqdoriy jihatdan aniqlanadi. uglevod qismlardan rnk tarkibida riboza va dnkda esa dezoksiribozalar uchraydi. nuklein kislotalar tarkibidagi pentozalar -d-furanoza shaklida bo’ladi: uglerod atomlari, nukleotid tarkibidagi pentozalarda tartib raqamiga “shtrix” belgisi azot asoslaridan farq qilish uchun qo’yiladi.β dezoksiribozadagi c-2/ guruhidagi oh ni protonlanishi c-2/ va c-3/ bog’larini yanada mustahkamlab, dnk molekulasining fazoviy strukturasini kompakt, ixcham holatga keltirishda yordam beradi. 3.2 nukleozid va nukleotidlar azot asoslarining pentozalar bilan hosil qilgan birikmasini …

4 / 47

qargan belgisi adenin adenozin a dezoksiadenozin da guanin guanozin g dezoksiguanozin dg sitozin sitidin s dezoksisitidin ds timin timidin t dezoksitimidin dt uratsil uridin u - - nukleotidlar nukleozidlarning monofosforli efirlaridir. ular nuklein kislotalarning monomeri hisoblanadi. ularning tarkibida azotli asoslar (purin va pirimidin) uglevod komponentlari (riboza va dezoksiriboza) va fosfor kislotalari bo’ladi. ribonukleotidlarda fosfor kislotasi ribozaning 2/, 3/ va 5/ atomlariga bog’lanishi mumkin. dezoksiribonukleotidlarda fosfor kislotasining qoldig’i dezoksiribozaning 3/ va 5/ uglerod atomlari orqali bog’lanadilar. nuklein kislotalarning qoldiqlari mononukleotidlar bo’lib, ular ikki xil bo’lishlari mumkin. rnkning mononukleotidlari: adenozin-3/ - va 5/-fosfatlar (adenil kislota), guanozin-3/ - va 5/ - fosfatlar (guanil kislota), sitidin-3/ va 5/ - fosfatlar (sitidil kislota), uridin -3/ - va 5/ fosfatlar (uridil kislota). dnkning mononukleotidlari: 2/ dezoksiadenozin-3/ va 5/ fosfatlar (dezoksiadenil kislota), 2/ dezoksiguanozin-3/ -5/ - fosfatlar (dezoksiguanil kislota), 2/ dezoksitimidin -3/ va 5/ fosfatlar (dezoksitimidil kislota), 2/ dezoksisitidin-3/ va 5/ fosfatlar (dezoksisitidil kislota). monofosfatlarda fosfat atomi …

5 / 47

. atfdan tashqari bo’lgan trifosfatlar ham muayyan biologik vazifalarni bajaradilar. jumladan, gtf oqsilning translyatsiyasida, utf uglevodlar sintezida va stf esa glitserofosfolipidlar biosintezida ishtirok etadilar. nukleotidlarning molekulyar og’irligi 330 ga teng. bakteriofag nuklein kislotasining molekulyar massasi 1,9.106 da. demak, tarkibida 5760 nukleotid qoldig’i bor (900000:330). hujayrada oddiy nukleotidlardan tashqari yana siklik -3/,5/ -adenil va siklik 3/,5/ guanil kislotalar ham uchraydi: siklik nukleotidlar biologik faol moddalar bo’lib, hujayraga tashqaridan keladigan xabarlar (gormon, neyromediator va boshqalar) uchun vositachilik rolini bajaradilar. ular siklaza fermentlari yordamida sintezlanib, faolliklari esa har xil effektorlar, jumladan, gormonlar orqali boshqariladi. 3.3 nuklein kislotalarning tuzilishi nuklein kislota molekulalari nukleotidlarning polimerlanishi natijasida hosil bo’lgan polinukleotidlar zanjiridan iborat. nukleotidlar qoldig’i bir-biri bilan fosfat kislota yordamida birikadi. fosfat kislota har doim bir nukleotid tarkibidagi riboza (dezoksiriboza)ning uchinchi c-atomi bilan, ikkinchi nukleotid tarkibidagi riboza (dezoksiriboza)ning beshinchi c-atomi bilan murakkab efir bog’lari orqali bog’lanadilar. buni quyidagi chizmada ko’rish mumkin: yuqoridagi polinukleotidlarning o’zaro bog’lanish tizimiga asosan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 47 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nuklein kislotalar"

nuklein kislotalar nuklein kislotalar yuqori molekulali biopolimerlar bo’lib, molekulyar massasi 250 dan 1,2 x 105 kda atrofida bo’ladi. ular tirik organizmda irsiy belgilarni saqlab, ularni avloddan-avlodga o’tkazishda bevosita ishtirok etib, kibernetik vazifani bajaradilar. 1869 yilda shvetsariyalik olim f.misher tomonidan hujayra yadrosida nuklein kislotalar aniqlanganligi uchun nukleus (lotincha nucleys-yadro) deb atalgan. tarkibidagi uglevodga qarab ular dezoksiribonuklein (dnk) va ribonuklein (rnk) kislotalariga bo’linadi. nuklein kislotalar organizmlarda hujayralarning deyarli hamma organoidlari tarkibida uchraydi. yadroda dnk oqsil bilan birgalikda dezoksinukleoproteid (dnp) shaklida (umumiy massaning ~1% ni tashkil qiladi). ularning mitoxondriyalarda, xloroplastlarda ham borligi a...

Этот файл содержит 47 стр. в формате DOCX (2,2 МБ). Чтобы скачать "nuklein kislotalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nuklein kislotalar DOCX 47 стр. Бесплатная загрузка Telegram