hayotning molekulyar asoslari

DOCX 32 pages 1.2 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

biokimyo va molekulyar biologiya fanidan tayyorlagan mustaqil ta’lim ishi mavzu : hayotning molekulyar asoslari reja: 1) nuklein kislotalarning genetik roli. 2) dezoksiribonuklein kislota (dnk) - bu tirik organizlardagi ahamyati va sturukturalari. 3) hujayradagi r n k ning ahamyati. 4) oqsillarning umumiy tasnifi. nuklein kislotalarning genetik roli nuklein kislotalar yuqori molekulali biopolimerlar bо‘lib, molekulyar massasi 250 dan 1,2.105 kda atrofida bо‘ladi. ular tirik organizmda irsiy belgilarni saqlab, ularni avloddan-avlodga о‘tkazishda bevosita ishtirok etib, kibernetik vazifani bajaradilar. 1869-yilda shvetsariyalik olim f.misher tomonidan hujayra yadrosida nuklein kislotalar aniqlanganligi uchun nukleus (lotincha nucleys-yadro) deb atalgan. tarkibidagi uglevodga qarab ular dezoksiribonuklein (dnk) va ribonuklein (rnk) kislotalariga bо‘linadi. nuklein kislotalar organizmlarda hujayralarning deyarli hamma organoidlar tarkibida uchraydi. yadroda dnk oqsil bilan birgalikda dezoksinukleoprotoyeid (dnp) shaklida (umumiy massaning -1% ni tashkil qiladi). ularning mitoxondriyalarda, xloroplastlarda ham borligi aniqlangan. nuklein kislotalarni fenol yordamida tо‘qimalardan ajratib olish usuli keng qо‘llaniladi. bu usul oqsillarni denaturatsiyaga uchratuvchi moddalar ishtirokida (dodeilsulfat natriy …

2 / 32

i: (1-rasm) kо‘rsatilgan purin azot asoslaridan tashqari, hujayrada gipoksantin (6- oksopurin) va ksantinlar (2,6 dioksopurin) bо‘lib, ular adenin, guaninlarning dezaminirlanishidan hosil bо‘lib, nuklein kislotalar almashinuvida ishtirok etadilar. pirimidin asoslaridan nuklein kislotalar dnk va rnk tarkibida sitozin, uratsil (rnk tarkibida) va timin (dnk tarkibida) kiradi. nuklein kislotalar tarkibida kо‘rsatilgan azot asoslaridan tashqari yana minor komponentlari uchrab ular t-rnk tarkibida: digidrouratsil, psevdouridin, ksantin, gipoksantin, atsetilsitozin va orot kislotalar uchraydi. dnk tarkibida qisman 5-metilsitozin va 6-metiladeninlar bor. metillanish asosan, dnkning replikatsiyasidan sо‘ng hosil bо‘ladi. metillangan asoslar dnk ni "о‘zini" dnk- aza fermentidan saqlaydi. notabiiy asoslardan 7-metilguanozin, 1- metil-2-amino-6-oksopurin, 6-dimetilaminopurinlar i-rnk va nukleozidlar tarkibida borligi aniqlangan. yuqorida keltirilgan purin va pirimidin asoslarida qо‘sh bog‘lar va - on, -nh2 guruhlari bо‘lib, ular asoslarni har xil tautimer holatiga: oksihosilalari laktam-laktim va aminohosilalari esa amin-imin kо‘rinishga sababchi bо‘lishlari mumkin. jumladan, uratsil quyidagicha tautomerlanishi mumkin. (2-rasm) tabiiy nuklein kislotalar tarkibida azotli asoslar laktam va amin shaklida bo‘lib, bu …

3 / 32

ishi c-2 / va c-3 / bog‘larini yanada mustahkamlab, dnk molekulasining fazoviy strukturasini kompakt, ixcham holatga keltirishda yordam beradi uotson va krikning gipotezasiga asosan dnk qo‘sh spiralining har bir zanjiri komplementar qiz zanjirlar hosil qilishda qolip (matritsa) vazifasini o‘taydi. bunda ona dnk gacha o‘xshash 2 ta 2 zanjirli qiz dnk molekulasi hosil bo‘ladi, har bir molekulasi 1 ta o‘zgarmagan ona dnk zanjirini saqlaydi. uotson–krik gipotezasi met mezelson va franklin stal tomonidan 1957-yilda bajarilgan tajribalar bilan tasdiqlangan. replikatsiya–genetik axborotni o‘tkazish usuli. (4-rasm) tekshirish natijalari shuni ko‘rsatadiki, uotson va krik gipotezasiga to‘la rioya qilgan holda har bir qiz dnk dupleksi hujayraning 2 ta ko‘payish siklidan keyin bitta ona zanjir, bitta yangi hosil bo‘lgan dnk qiz zanjirini saqlar ekan. replikatsiyaning bunday mexanizmini konservativ replikatsiya deb ataladi, chunki har bir qiz dnk da faqat bitta ona zanjir saqlangan. dnk replikatsiyasini yarim konservativ mexanizmi ichak tayoqchalari ustida olib borilgan tajribalarda tasdiqlandi. e coli kulturasi avlodlari …

4 / 32

kinchi dnkda ikkita yangi sintezlanganzanjirlar bo‘lishi kerak deb hisoblangan replikatsiyaning konservativ usuli inkor qildi. dnk bo’linishni inkor qilish imkon berdi . m.mezelson va f.stal . replikatsiyada 1956-yilda artur kornberg tomonidan ochilgan ferment dnk – polimeraza i ishtirok etadi. u dnk zanjiri oxiriga dezoksiribonukleotid qoldiqlarini ketma-ket biriktirilishini katalizlaydi,bir vaqtda neorganik pirofosfat ajralib chiqadi. dnk ning sintezi 4 ta dezoksiribonukleotid- trifosfatlar bo‘lgan taqdirdagina amalga oshiriladi, agarda ulardan bittasi bo‘lmasa ham sintez sodir bo‘lmaydi. ferment 4 ta dezoksiribonukleozid 51 - difosfat yoki 5-monofosfatlarga almashtirlgan vaqtda ta’sir etmaydi. shuningdek, ribonukleozid 51 - trifosfatlar bilan ham reaksiya ketmaydi. mg2+ ionlarining bo‘lishi shart. dnk polimiraza yangi dezoksiribonukleotidlarning kovalent bog‘lanishini katalizlaydi, u α-fosfat guruhning erkin 31 gidroksil oxiriga birikishi orqali amalgam oshiriladi: demak dnk zanjiri sintezi 51 -3 1 yo‘nalishida amalga oshiriladi. dnk polimeraza ta’siri uchun qolip,tomizg‘i dnk bo‘lishi shart . dnk polimeraza yangi dnk sintezini tomizg‘i dnk siz amalga oshira olmaydi. u majud zanjirni uzaytirishi mumkin …

5 / 32

meraza iii uch xil fermentativ faollikka qodirlar. polimeraz faollikdan tashqari ular 51→31 va 31→51 ekzonukleaz faollikka egadirlar, ya’ni ular dnk oxiridan nukleotidlarni uzib tashlashlari mumkin. dnk polimirazi ii ning vazifsi hali ma’lum emas. replikatsiy davrida hosil bo`lgan dnk ning ko`p qismi bo`lakchalar holatida bo`ladi. bu bo`lakchalar okazaki fragmentlari deb yuritildi va 1000-2000 nukleotid qoldiqlarini o`zida saqlaydi. bu fragmentlar uzlukli replikatsiya natijasida hosil bo`lib keyinchalik bir-birlari bilan bog`lanadilar. dnk ning bitta zanjiri uzluksiz 51→31 yo`nalishida replikatsiya qilinadi, ya’ni replikativ ayri yo`nalishi bo`yicha, bu zanjir boshlovchi zanjir deb ataladi. boshqa zanjir uzlikli, qisqa fragmentlar hosil qilib sintezlanadi, yani momerlarning 31 oxiriga biriktiradi, yani replikativ ayri yo`nalishga qarama – qarshi keyin okozaki fragmentlari bir-birlari bilan topoizomeraza fermenti yordamida tikiladi va ortda qoluvchi zanjirni hosil qiladi. okozaki fragmentlarining sintezi uchun tomizg`i sifatida qolip dnk ga komplimentar bo`lgan rnk ning kichik bo`laklari zarur. bu rnk 51→31 yo`nalishida atf, gtf, stf, itf lardan praymoza fermenti yordamida …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hayotning molekulyar asoslari"

biokimyo va molekulyar biologiya fanidan tayyorlagan mustaqil ta’lim ishi mavzu : hayotning molekulyar asoslari reja: 1) nuklein kislotalarning genetik roli. 2) dezoksiribonuklein kislota (dnk) - bu tirik organizlardagi ahamyati va sturukturalari. 3) hujayradagi r n k ning ahamyati. 4) oqsillarning umumiy tasnifi. nuklein kislotalarning genetik roli nuklein kislotalar yuqori molekulali biopolimerlar bо‘lib, molekulyar massasi 250 dan 1,2.105 kda atrofida bо‘ladi. ular tirik organizmda irsiy belgilarni saqlab, ularni avloddan-avlodga о‘tkazishda bevosita ishtirok etib, kibernetik vazifani bajaradilar. 1869-yilda shvetsariyalik olim f.misher tomonidan hujayra yadrosida nuklein kislotalar aniqlanganligi uchun nukleus (lotincha nucleys-yadro) deb atalgan. tarkibidagi uglevodga qarab ular dezok...

This file contains 32 pages in DOCX format (1.2 MB). To download "hayotning molekulyar asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: hayotning molekulyar asoslari DOCX 32 pages Free download Telegram