nuklein kislotalar haqida umumiy ma’lumot

DOCX 19 pages 190.7 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 190.7 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: dnk ning ochilish tarixi reja: 1. nuklein kislotalar haqida umumiy ma’lumot 2. dnkning kashf etilishi va uning biokimyodagi ahamiyati 3. hujayradagi dnkning miqdori 1. nuklein kislotalar har bir hujayrani asosiy xususiyati ko`payish, naslni saqlash va uni avloddan avlodga ko`chirishdir . bu vazifani hujayra yadrosida joylashgan nuklein kislotalar deb ataluvchi ,yuqori molekulyar azot tutuvchi biopolimerlar sinfi bajaradi . nuklein kislotalar oqsillar kabi hayot uchun zarur yuqori molekulyar biopolimerlardir. ular barcha tirik organizmlarda keng tarqalgan bo’lib ,o`z molekulalarida organizm uchun zarur bo`lgan oqsil va boshqa moddalarni sintezlaydi. nuklein kislotalarning asosiy vazifasi irsiy belgilarni saqlash va avloddan avlodga berish hisoblanadi . bu esa hayotni uzluksizligini ta’minlaydi .organizmda kechadigan biologik jarayonlar energiya almashinuvi, oqsillar biosintezi nuklein kislotalar faoliyati bilan bog’liq [3]. nuklein kislotalar va oqsillar hayotning material asosini tashkil qiladilar. ular o`zaro bog`liq, ammo ularning hujayradagi o’rni va vazifasi farq qiladi. oqsillar asosan qurilish va hujayraning ishchi organlari materiali: nuklein kislotalar esa axborot …

2 / 19

modda sof nuklein kislotalar emas, balki oqsillar bilan birikmasi – nukleoproteid edi. keyinchalik sof holdagi nuklein kislotalarni 1899-yilda r. almant hayvon to’qimalaridan, 1936-yilda a.n.belo- zerskiy o`simlik moddalaridan ajratib oldilar. nuklein kislotalarning elementar kimyoviy tarkibi, fizikaviy va kimyoviy xossalari yaxshi ma’lum bo’lsa ham uzoq yillar davomida ularning hujayradagi tarqalishi, biologik roli aniqlanmay keldi. bu masalalarga faqat 20-yillarning oxirida, yadrosidagi hujayra xromosomalarda nuklein kislotalarning bir turi dizoksiribonuklein kislota (dnk) ko`p miqdorda topilishi tufayli chuqur e’tibor bera boshlandi [3-8]. oqsillar biosintezi jarayoni, organizmning irsiy va genetik o`zgaruvchanligi mexanizmlari, irsiy kasalliklarning kelib chiqishi va avj olib borishi mexanizmlarini tushuntirish uchun nuklein kislotalarning tuzilishi to’g’risidagi bilimlar zarur bo’lgan. 1891- yilda nemis olimi kossel bu moddalarni gidroliz qilib, ular 3 xil komponentdan purin hamda pirimidin qatoriga kiradigan geterosiklik azotli asoslar, uglevod va fosfat kislotadan tashkil topganini aniqladi. shuningdek u nuklein kislotalarning 2 tipi mavjud ekanligini ko’rsatdi. nuklein kislotalarning hujayrada tarqalishi, bajaradigan vazifasi va tuzilishi bo’yicha bir- …

3 / 19

yoki yadro nuklein kislota deb atalar edi. nuklein kislotalarning tiplari ,kimyoviy tarkibi o’sha yillardan boshlab o’rganib kelingan bo’lsa ham ularning ajoyib biologik funksiyalari faqat 1940 yillardagina tushunila boshlandi. nuklein kislotalarning molekulyar massalari juda yuqori. ayrimlariniki bir necha mlrdni tashkil etadi. shunga muvofiq ularning fizik - kimyoviy xossalari, ayniqsa strukturasi juda murakkab. lekin nuklein kislotalarni elementar tarkibi ancha sodda asosan c, h, n va n (15-16%) miqdori xarakterlidir. nuklein kislotalarni gidroliz qilib ularni polimer birikma va monomerlari azot asosi, uglevod va fosfat kislotadan tashkil topgan nukleonidlar rnk-ribozapolinukleotid va dnk- dezoksiribozapolinukleotid ekanligi tasdiq- landi. nuklein kislotalar yuqori molekulyar polimer bo’lib, juda ko’p monomerlardan tuzilgandir. ular nukleotid deb ataluvchi monomerlardan tashkil topganliklari uchun polinukleotid deb ataladi. har bir mononukleotid fosfat, monosaxarid pentoza – riboza yoki dizoksiribozadan va azot asosidan: purin yoki pirimidin asosidan tashkil topgan [11-15]. nuklein kislotalarni birinchi marta 1869 yilda shvetsariyalik shifokor yiring hujayralari yadrosidan ajratib oldi va uni nuklein (lotinsha …

4 / 19

ik d. uotson va angliyalik f. krik tomonidan yaratildi va ular bu ishi uchun nobel mukofoti sovrindori bo’lishdi. dnk ning qo’sh spiralida timin bilan adenin 2 ta vodorod bog’i, sitozin bilan guanin esa 3 ta vodorod bog’i orqali tutashgan bu hodisaga komplementarlik deb ataladi. nuklein kislotalar tarkibiga kiruvchi nukleotidlardagi fosfat kislota qoldiqlari adf-adenozindifosfat va atf- adenozintrifosfatlar organizmlarning energiya manbai hisoblanadi, chunki fosfoefir bog’lari uzilganida katta energiya ajraladi va u bog’lar makroergik bog’lar deyiladi. dnk spirali o’rtasidan bo’linib, ikkita yangi zanjirni hosil qilishi (nusxa ko’shirish kabi) nuklein kislotalarning replikatsiyasi deyiladi. bu hodisa tufayli dnk oqsil sintezida aminokislotalar ketma-ketligini boshqarish va irsiy belgilarni saqlash va nasldan-naslgan o’tkazish xususiyatiga ega bo’ladi. rnk ning komplementar zanjirida adenilga uratsil, sitozilga guanil to’g’ri keladi. rnk hujayradagi bajaradigan funksiyasiga ko’ra bir necha turga bo’linadi: · ribosomal rnk (r-rnk) hujayradagi rnk ning 80-85% ini va ribosoma tarkibini tashkil qilib, oqsil sintezida ishtirok etadi, molekulyar massasi 0,5-1,5 mln; · …

5 / 19

onosaxarid ham beshta uglerod atomi tutadigan pentozalar bo’lib, aldegid guruppani saqlaganlaridan aldozalar qatoriga kiradilar va furanoza strukturasiga egadirlar. ular orasidagi farq faqat ikkinchi uglerod guppasi o’rnida h atomi turadi, ya’ni 2- uglerod kislorod atomidan mahrum, riboza molekulasida 2- uglerod oh bilan bog’langan, dezoksiriboza molekulasida 2-uglerod h bilan bog’langan. shuning uchun ham uning nomiga “dezoksi ” prefiksi qo’yilgan. h h c o c o h c oh h c h h c oh h c oh h c oh h c oh h c oh h c oh h h riboza dezoksiriboza dnk tarkibida purin azotli asoslardan a vag, pirimidin azotli asoslardan s va t lar uchraydi. uglevod komponentlaridan dezoksiriboza kiradi va nihoyat fosfat kislota kiradi [13]. rnk tarkibida purin azotli asoslardan a va g, pirimidin azotli asoslardan s va u lar uchraydi. uglevod komponentlaridan riboza kiradi va bunda ham fosfat kislota qoldig`i bo’ladi. azot asoslari purinlar - purinlar tarkibiga a …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nuklein kislotalar haqida umumiy ma’lumot"

mavzu: dnk ning ochilish tarixi reja: 1. nuklein kislotalar haqida umumiy ma’lumot 2. dnkning kashf etilishi va uning biokimyodagi ahamiyati 3. hujayradagi dnkning miqdori 1. nuklein kislotalar har bir hujayrani asosiy xususiyati ko`payish, naslni saqlash va uni avloddan avlodga ko`chirishdir . bu vazifani hujayra yadrosida joylashgan nuklein kislotalar deb ataluvchi ,yuqori molekulyar azot tutuvchi biopolimerlar sinfi bajaradi . nuklein kislotalar oqsillar kabi hayot uchun zarur yuqori molekulyar biopolimerlardir. ular barcha tirik organizmlarda keng tarqalgan bo’lib ,o`z molekulalarida organizm uchun zarur bo`lgan oqsil va boshqa moddalarni sintezlaydi. nuklein kislotalarning asosiy vazifasi irsiy belgilarni saqlash va avloddan avlodga berish hisoblanadi . bu esa hayotni uzluksizligini t...

This file contains 19 pages in DOCX format (190.7 KB). To download "nuklein kislotalar haqida umumiy ma’lumot", click the Telegram button on the left.

Tags: nuklein kislotalar haqida umumi… DOCX 19 pages Free download Telegram