zahiriddin muhammad bobur

DOCX 5 pages 22.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.5 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

zahiriddin muhammad bobur (1483-1530) «bobur fe’li-sajiyasiga ko‘ra sezarga qaraganda sevishga arzigulikdir». eduard xolden bobur (taxallusi; to‘liq ismi zahiriddin muhammad ibn umarshayx mirzo) (1483.14.2, andijon 1530.26.12, agra) — o‘zbek mumtoz adabiyotining yirik vakili: buyuk shoir; tarixchi, geograf; davlat arbobi, iste’dodli sarkarda; boburiylar sulolasi asoschisi, temuriy shahzoda. boburning otasi — umarshayx mirzo farg‘ona viloyati hokimi, onasi — qutlug‘ nigorxonim mo‘g‘uliston xoni va toshkent hokimi yunusxonning qizi edi. boburning onasi o‘qimishli va oqila ayol bo‘lib, boburga hokimiyatni boshqarish ishlarida faol ko‘mak bergan, harbiy yurishlarida unga hamrohlik qilgan. umarshayx mirzo xonadoni poytaxt andijonning arki ichida yashar edi. hokim yoz oylari sirdaryo bo‘yida, axsida, yilning qolgan faslini andijonda o‘tkazardi. boburning yoshligi andijonda o‘tgan. bobur barcha temuriy shahzodalar kabi maxsus tarbiyachilar, yirik fozilu ulamolar ustozligida harbiy ta’lim, fiqh ilmi, arab va fors tillarini o‘rganadi, ko‘plab tarixiy va adabiy asarlar mutolaa qiladi, ilm-fanga, she’riyatga qiziqa boshlaydi. dovyurakligi va jasurligi uchun u yoshligidan «bobur» («sher») laqabini oladi. bobur …

2 / 5

qda edi. buning ustiga umarshayx mirzoga tobe bir necha bek va hokimlar yosh hukmdorga (boburga) buysunishdan bosh tortadilar. ularning ayrimlari boburning ukalarini yoqlasa, ba’zilari mustaqillik da’vosini qiladi, yana boshqa birlari boburga raqib, boshqalari amaki, tog‘alariga qo‘shilib, uni jismonan yo‘qotish payiga tushadi. o‘z amakisi va tog‘asi bo‘lmish sulton ahmad mirzo bilan sulton mahmudxon xurujlarini daf qilgan bobur hukmronligining dastlabki 2—3 yilida mavqeini mustahkamlash, bek va amaldorlar bilan o‘zaro munosabatni yaxshilash, qo‘shinni tartibga keltirish, davlat ishlarida intizom o‘rnatish kabi muhim chora-tadbirlarni amalga oshiradi. boburning dastlabki siyosiy maqsadi amir temur davlatining poytaxti, strategik va geografik jihatdan muhim bo‘lgan samarqandni egallash va movarounnahrda markazlashgan kuchli davlatni saqlash, mustahkamlash hamda amir temur saltanatini qayta tiklashdan iborat edi. bu paytda, qisqa muddat ichida samarqand taxtiga uchinchi hukmdor kelgan edi. sulton ahmad mirzo vafoti (1494 yil iyul) dan keyin taxtga o‘tirgan sulton mahmud mirzo samarqandda davlatni 5—6 oydan ortiq idora etmadi — qisqa muddatli kasallikdan so‘ng 43 …

3 / 5

‘ng, uni tark etishga qaror kiladi. ammo xo‘jandga yetganda andijon ham qo‘ldan ketib, muxoliflar ixtiyoriga o‘tganini eshitadi. boburning toshkent hokimi, tog‘asi mahmudxon ko‘magida andijonni qayta egallashga urinishi natija bermaydi, bu muvaffaqiyatsizlik bobur qo‘shiniga salbiy ta’sir etib, ko‘pchilik bek, navkarlar (700—800 kishi) boburni tark etadi. o‘ziga sodiq kishilar (200—300) bilan qolgan bobur ma’lum muddat xo‘jandda turgach, toshkentga — mahmudxon huzuriga kelib, andijonni qaytarib olish rejasini tuza boshlaydi. ma’lum muddat o‘tgach, bobur xo‘jandga qaytadi, ko‘p o‘tmay, marg‘ilonni qo‘lga kiritadi hamda andijonni egallash tadbirlarini ko‘radi. nihoyat, 2 yildan so‘ng (1498 yil iyun) uni qayta qo‘lga kiritadi. bobur ukasi jahongir mirzo bilan sulh tuzib, uning ixtiyorida «xo‘jand suvining axsi tarafi viloyatlarini...» qoldiradi, andijon tarafi viloyatlarini o‘z tasarrufiga oladi. temuriylarning o‘zaro urushlari kuchaygan kezlarda shayboniyxon movarounnahrni istilo qilishga kirishadi. u 1499 yil jizzax va samarqand orqali qarshi va shahrisabzgacha bosib boradi, katta o‘lja bilan dashti qipchoqqa qaytadi. oradan ko‘p o‘tmay,katta kuch bilan movarounnahrga qaytgan shayboniyxon …

4 / 5

boniyxon katta kuch to‘plab, yana samarqandga yurish boshlaydi. 1501 yil aprelda zarafshon bo‘yidagi saripul qishlog‘i yaqinida bo‘lgan jangda bobur qo‘shinlari yengiladi. bobur samarqandga chekinadi. shahar yana qamal qilinib, u to‘rt oy davom etadi. qamalda qolgan shahar aholisining ochlikdan tinkasi quriydi, bobur 1501 yilning 2-yarmida noilojlikdan samarqandni tark etib, toshkentga, mahmudxon huzuriga yo‘l oladi. bobur temuriylar saltanatini himoya qilish va uni saqlab qolish uchun astoydil harakat qilib, shayboniyxonga qarshi bir necha yil davomida muttasil kurash olib borsa-da, ammo mamlakatda hukm surgan og‘ir iqtisodiy tanglik va siyosiy parokandalik sharoitida maqsadiga erisha olmaydi. 1503 yil toshkent xoni mahmudxon, bobur va qalmoqlarning birlashgan qo‘shini shayboniyxon tomonidan sirdaryo bo‘yida tormor qilinadi. bobur samarqand taxti uchun kurashayotgan paytda andijonni sulton ahmad tanbal egallab oladi. 1501—04 yillarda bobur farg‘ona mulkini qaytarib olish uchun sulton ahmad tanbal, jahongir mirzolarga qarshi olib borgan kurashi muvaffaqiyatsizlik bilan tugaydi. temuriylarning to‘xtovsiz janglari va og‘ir soliqlaridan toliqqan xalq boburni qo‘llamadi va u …

5 / 5

zandlari shu yerda tug‘iladi. 1506 yil bahorda vafot etgan qutlug‘ nigorxonim mirzo ulug‘bek shu yerda bunyod ettirgan «bog‘i navro‘ziy»ga dafn etiladi. bobur afg‘onistonda bir fotih sifatida emas, balki shu yurt, el obodonligi va ravnaqi uchun jon kuydirgan tadbirli hukmron sifatida qizg‘in faoliyat ko‘rsatdi, uning manfaatlari yo‘lida odilona va oqilona ish tutdi. afg‘onistondagi amaliy faoliyatiga ko‘ra, bobur butun xuroson va movarounnahrda qudratli davlat boshlig‘i va muzaffar sarkarda sifatida katga obro‘ orttira bordi, mintaqadagi siyosiy hayot e’tiborli o‘ringa ko‘tarildi. shayboniylarning tobora kuchayib borayotgan yurishiga qarshi birgalikda chora ko‘rish masalasida sulton husayn boyqaro barcha temuriy hukmdorlar qatorida boburni ham maslahat yig‘iniga maxsus taklif etishi ana shunday yuksak nufuzni ko‘rsatuvchi dalildir. bobur shu taklif bo‘yicha hirotga otlanadi. husayn boyqaroning to‘satdan vafot etishiga (1506) qaramay, u hirotga boradi va temuriy hukmdorlar bilan uchrashib muzokaralar o‘tkazadi. temuriy hukmdorlarning birlashib shayboniyxon qo‘shinlariga to‘siq qo‘yish rejalari amalga oshmaydi va tez orada birin-ketin mag‘lubiyatga uchrab, saltanatni batamom qo‘ldan chiqaradilar. …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zahiriddin muhammad bobur"

zahiriddin muhammad bobur (1483-1530) «bobur fe’li-sajiyasiga ko‘ra sezarga qaraganda sevishga arzigulikdir». eduard xolden bobur (taxallusi; to‘liq ismi zahiriddin muhammad ibn umarshayx mirzo) (1483.14.2, andijon 1530.26.12, agra) — o‘zbek mumtoz adabiyotining yirik vakili: buyuk shoir; tarixchi, geograf; davlat arbobi, iste’dodli sarkarda; boburiylar sulolasi asoschisi, temuriy shahzoda. boburning otasi — umarshayx mirzo farg‘ona viloyati hokimi, onasi — qutlug‘ nigorxonim mo‘g‘uliston xoni va toshkent hokimi yunusxonning qizi edi. boburning onasi o‘qimishli va oqila ayol bo‘lib, boburga hokimiyatni boshqarish ishlarida faol ko‘mak bergan, harbiy yurishlarida unga hamrohlik qilgan. umarshayx mirzo xonadoni poytaxt andijonning arki ichida yashar edi. hokim yoz oylari sirdaryo bo‘yida, ax...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.5 KB). To download "zahiriddin muhammad bobur", click the Telegram button on the left.

Tags: zahiriddin muhammad bobur DOCX 5 pages Free download Telegram