tuproq eroziyasi haqida ma'lumotlar

PPT 48 стр. 21,2 МБ Бесплатная загрузка

48 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 21,2 МБ

Тип файла PPT

Страницы 48

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 48

мавзу: тупроқнинг физик хоссалари tuproq eroziyasi ularning mohiyati, sodir bo’lish sabablari reja: 1. tuproq eroziyasi haqida tushuncha va uning turlari. 2. suv eroziyasining paydo boʼlish sabablari. 3. shamol eroziyasining paydo boʼlish sabablari. 4. tuproq eroziyasiga qarshi qoʼllaniladigan chora-tadbirlar. eroziya deganda togʼ jinslari va tuproqning suv va shamol taʼsirida yemirilishi tushuniladi. yer yuzida yemirilish doimo yigʼilish (akkumulyatsiya) bilan bogʼliq boʼladi. odatda yemirilish va yigʼilish iqlimga, tuproq va ona jins xossalariga, yer yuzining nishabligiga, oʼsimlik dunyosining tarkibiga, yerdan foydalanish tartibi va usullariga bogʼliq boʼladi. tuproq unumdor qatlamining suv va shamol taʼsirida yemirilishiga tuproq eroziyasi deyiladi. tuproq eroziya ikki xil boʼladi: suv va shamol eroziyasi. shamol eroziyasini – deflyatsiya deb ataladi. eroziya va deflyatsiya inson ishtirokisiz sodir boʼlsa, “tabiiy” yoki “geologik” eroziya deyiladi. inson taʼsiri natijasida (yerga notoʼgʼri ishlov berish, sugʼorish va boshqalar) sodir boʼladigan eroziya “antropogen” eroziya deyiladi. eroziyaning rivojlanish sharoitlari suv eroziyasining asosiy mohiyati maʼlum sathga kelayotgan (yomgʼir sugʼorish) suv miqdorining …

2 / 48

ir boʼladi. suv eroziyasi ayniqsa havfli hisoblanadi, bunday eroziya qiya relefga ega boʼlgan qirlar yonbagʼirlarida va yerga notoʼgʼri ishlov berilganda sodir boʼladi. yomgʼir va eriyotgan qor suvlari, shuningdek sugʼoriladigan dalalardan chiqadigan oqova suvlar qirlar yonbagʼridan tuproqni pastqam joylarga oqizib ketadi. аgar suvning oqishi davom etaversa, suv oqadigan kichik ariqchalar chuqurlashib borib, jarliklar hosil boʼladi va qirlar yonbagʼri foydalanishga yaroqsiz boʼlib qoladi. suv eroziyasining eng xavfli shakllaridan biri – jarliklar paydo boʼlishi. kambar yerlarda suv oqimining kuchayishi natijasida chiziqli (vertikal) eroziya paydo boʼladi, uning natijasida esa jarliklar. jarlik va uning asosiy elementlari. 1 – jarlikning birinchi uchi; 2 – jarlikning ikkinchi tartibdagi uchi; 3 – shagʼal va xarsanglar toʼplanib qoladigan qismi (konus vыnosa); 4 – qirgʼogʼi (brovka); 5 – yoni; 6 – osti; 7 t– oʼzan (ruslo); 8 – suv boʼladigan chiziq (qirra). irrigatsion eroziyaning ko’rinishlari irrigatsion eroziya – bu suv eroziyasining bir koʼrinishidir. u markaziy osiyoning sugʼoriladigan dehqonchilik sharoitida keng …

3 / 48

davomiyligiga, jadalligiga bogʼliq boʼladi. eroziya yoki deflyatsiya jarayonlari taʼsirida qisman yoki butunlay yemirilib ketgan tuproqlar ustki qatlamning yoʼq boʼlib ketish darajasiga qarab quyidagilarga boʼlinadi: а) eroziyaga uchramagan tuproqlar b) eroziyaga kam uchragan tuproqlar c) eroziyaga ko‘p uchragan tuproqlar d) to‘liq yemirilgan tuproqlar shamol eroziyasi (deflyatsiya) - nam yetarli boʼlmagan qurgʼoqchil yerlar (dasht, chala choʼl va choʼl mintaqalar) da kuzatiladi. shamol taʼsirida tuproqning 2,5 sm qatlami uchirib olib ketilganda ham har bir gektar maydondan 450-1000 kg azot, 100-200 kg fosfor, 3,5 tonna kaliy va 15 tonnagacha gumus yoʼqoladi shamol kuchi tasirida tuproq zarrachalarining koʼchishi natijasida shamol eroziyasi – deflyatsiya yuz beradi. u tashqi koʼrinishga qarab kundalik deflyatsiya va chang toʼzonli boʼronga ajraladi. kundalik deflyatsiya barcha haydaladigan tuproqlarda tarqalgan. chang toʼzonli boʼron shamolning tezligi va yoʼnalishiga bogʼliq boʼladi. shamol eroziyasi odatda qurgʼoqchilik mintaqalarida, tuproq tarkibi mayda chang zarrachalardan iborat boʼlgan, oʼsimlik qoplami yaxshi rivojlanmagan hududlarda sodir boʼlib turadi. chang toʼfonli shamol ayniqsa …

4 / 48

yerdan foydalanishni toʼgʼri tashkil etish yerdan foydalanish tartibi va shakllarini asoslash eroziyaning oldini olish choralari eroziyaning paydo boʼlishiga taʼsir etuvchi omillar, yuqorida aytilganlardan shunday xulosa qilish mumkinki, eroziya jarayonining kelib chiqishida asosan ikkita omillar yotadi: fiziko-geografik va antropogen (insonning xoʼjalik faoliyati). fiziko-geografik omillar quyidagilarga boʼlinadi: iqlim, relʼef, tuproq va oʼsimliklar. bu omillar oʼz navbatida eroziyaga taʼsir qiluvchi bir qator elementlarni oʼz ichiga oladi. iqlimning elementlari: harorat, yogʼingarchilik, shamol. relʼefning elementlaridan qiyalik shakli, burchagi, uzunligi, yoʼnalishi. tuproqning elementlari: mexanik tarkibi, chirindi miqdori, namligi va unumdorligi. oʼsimliklarning elementlari sifatida ularning yer yuzasini qoplaganlik darajasi bilan aniqlanadi. qanchalik yuza koʼp yillik oʼtlar (oʼsimliklar) bilan qalin qoplangan boʼlsa shunchalik tuproq qoplami yuvilish yoki zarrachalar uchirib ketishidan saqlanadi. аntropogen omillar insonning faoliyati bilan bogʼliq. inson yuqorida aytganimizdek tezlashgan eroziyaning sababchisi. аgar inson oʼz faoliyatini ilmiy asosda, ongli ravishda olib borsa, tezlashgan eroziyaning intensivligi ham soʼzsiz pasayib boradi. bugungi kunda respublikamiz sug’oriladigan yerlarining 49 % turli …

5 / 48

ho‘rlangan tuproqlar ko‘proq cl- , so4 2- co3 2- , hco3 - anionlar va сa2+, mg2+, na+ kationlarning o‘zaro ekvivalent miqdorda reaksiyaga kirishi natijasida hosil bo‘lgan tuzlar asosida shakllangan. tuproqlarning sho’rlanish sabablari bu tuzlarning o‘simlikka zararli ta’siri ularning suvda eruvchanlik darajasiga bog‘liq. shuni nazarda tutgan holda eng zararli tuzlarga nacl (osh tuzi), cacl2 (xlorli kalsiy) va mgcl2 (xlorli magniy) kiritilgan. kam zararli tuzlarga mgso4 (taxir tuz), caso4*2h2o (gips) mansubdir. tuproqlarning sho’rlanish sabablari tabiiy sharoitda tog‘ jinsining parchalanishi natijasida har xil kattalikdagi zarrachalar hosil bo‘ladi. asosiy omillar va sharoitlarning o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lgan va muntazam ta’siri natijasida hosil bo‘lgan tuproqda o‘ziga xos fizik va fizik-mexanik xususiyatlar shakllanadi. inson mehnati va fan-texnika taraqqiyoti ta’sirida tuproq hosil bo‘lish jarayoni, uning xususiyatlari shakllanishi ma’lum darajada o‘zgaradi, tuproq madaniylashadi, yashirin va samarador unumdorlik ortadi. respublikaning sug’oriladigan dehqoncnilik mintaqasida sho’rlangan tuproqlar paydo bo’lishida tabiiy va antropogen omillarning ishtiroki 1. tuproq hosil bo‘lish jarayonida vulqonlar otilishi, tog‘ …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 48 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproq eroziyasi haqida ma'lumotlar"

мавзу: тупроқнинг физик хоссалари tuproq eroziyasi ularning mohiyati, sodir bo’lish sabablari reja: 1. tuproq eroziyasi haqida tushuncha va uning turlari. 2. suv eroziyasining paydo boʼlish sabablari. 3. shamol eroziyasining paydo boʼlish sabablari. 4. tuproq eroziyasiga qarshi qoʼllaniladigan chora-tadbirlar. eroziya deganda togʼ jinslari va tuproqning suv va shamol taʼsirida yemirilishi tushuniladi. yer yuzida yemirilish doimo yigʼilish (akkumulyatsiya) bilan bogʼliq boʼladi. odatda yemirilish va yigʼilish iqlimga, tuproq va ona jins xossalariga, yer yuzining nishabligiga, oʼsimlik dunyosining tarkibiga, yerdan foydalanish tartibi va usullariga bogʼliq boʼladi. tuproq unumdor qatlamining suv va shamol taʼsirida yemirilishiga tuproq eroziyasi deyiladi. tuproq eroziya ikki xil boʼladi: suv...

Этот файл содержит 48 стр. в формате PPT (21,2 МБ). Чтобы скачать "tuproq eroziyasi haqida ma'lumotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproq eroziyasi haqida ma'lumo… PPT 48 стр. Бесплатная загрузка Telegram