adabiyot nazariyasi fan sifatida

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662584266.doc αζαρ adabiyot nazariyasi fan sifatida r e j a: 1. adabiyotning o`ziga xos xususiyatlari. 2. adabiyotshunoslikning obyekti va tarkibiy qismlari. 3. o`rta osiyoda adabiy-nazariy fikrlar. 4. adabiyot nazariyasi fani oldidagi vazifalar. «adabiyot» terminining tor va maxsus ma`noda ishlatilishi. muhammad giyosiddin binni jaloliddin rompuriyning «giyosul-lugat» kitobi. o`rta osiyoda keng tarqalgan «mayidul-fuzalo» («fozillarning madadkori»), «muntahibul-lugat» («saralangan so`zlar») asarlarida «adabiyot», «adab», «ilmi adab» so`zlarining ishlatilishi. adabiyotning uch xususiyati: ommaviylik, ma`lum shaxslar tomonidan yaratilishi, badiiylik. adabiyot tarixi–adabiyotshunoslikning yetakchi sohalaridan biri. adabiy tanqid–adabiy jarayon bilan shugullanuvchi adabiyotshunoslik sohasi. matnshunoslik –adabiy asar matnining haqqoniyligi va tayanch muammolari bilan shugullanuvchi soha. manbashunoslik–badiiy asar va uni o`rganishga asos bo`lgan manbalarni o`rganuvchi soha. badiiy adabiyotni o`rganuvchi fan adabiyotshunoslik deb ataladi. «adabiyot» termini ikki ma`noda ishlatiladi. keng ma`noda umuman kitoblar, maqolalar, ya`ni ko`pchilikning o`qishi uchun yozilgan va bosib chiqarilgan asarlar ko`zda tutiladi. bu ma`nodagi adabiyot o`zi yana turli sohalarga bo`linadi. masalan: iqtisodiy adabiyot, siyosiy adabiyot, texnika adabiyoti. adabiyot termini …

alqlar tilida literature (literatura) termini bilan ifoda etilayotgan bu tushuncha aslida lotincha littera (littera), ya`ni «harf» so`zi asosida tuzilgandir. 5o`zbek tilidagi «adabiyot» so`zi aslida «adab» so`zidan yasalgan bo`lib, kishilarga yaxshi xulq va umuman, hayotni to`gri tushunish maqsadida yozilgan asarlarni ko`zda tutar edi. adabiyot tushunchasining ma`nosini to`laligi bilan ochib berish uchun, avvalo adabiyotning bir necha muhim, eng ko`zga tashlanadigan va hamma tomonidan tan olingan xususiyatlarini ko`zdan kechirish lozim. v.g.belinskiy ta`rificha «adabiyot doimo ommaviylikka suyanadi, o`z tasdiqini jamiyat fikridan oladi, u faqat bilimdonlarning yoki mumtoz havaskorlarning kichik doirasi e`tiboridan emas, balki butun xalqdan... madad oladi. adabiyot butun jamiyatning mulkidir». haqiqatdan ham adabiyot odamlarning yoshi, jinsi, kasbi, ijtimoiy kelib chiqishiga qaramasdan har bir kishida qiziqish uygotadi. bugina emas, bir tilda yaratilgan adabiyot asarlari boshqa xalqlar tomonidan qiziqib o`qiladi, butun insoniyatning mulki bo`lib qoladi. adabiyoti taraqqiy topgan xar bir xalqning yutuqlari tezda butun jahon miqyosiga chiqadi, turli mamlakatlar va xalqlar tomonidan keng miqyosda qabul …

sarlarning butun insoniyat tomonidan qabul etilishida adabiyotning ana shu xususiyati - ommaviylik yana ham yaqqol ko`rinadi. o`zbekiston tarixi, geografiyasi va undagi tabiiy boyliklardan ma`lumot beruvchi asarlar butun jahon o`quvchilarining ma`lum qisminigina qiziqtirishi mumkin. ammo navoiy, bobur, kodiriy yaratgan badiiy adabiyot namunalari turli geografik mintaqada yashovchi o`quvchilarda qiziqish tugdira oladi. shuning uchun ham o`zbek adabiyoti asarlarining yer yuzidagi juda ko`p tillarga tarjima etilgani bejiz emas. adabiyot ommaviyligi ana shunday cheksizdir. adabiyotning ma`lum shaxslar, qobiliyat egalari tomonidan yaratilishi - uning ikkinchi muhim xususiyatidir. bu jihatdan yozma adabiyot xalqning ogzaki ijodidan farq qiladi. ogzaki ijodga mansub asarlarning yaratuvchisi noma`lum, ular xalqning kollektiv ravishdagi ijodiy mahsulidir, adabiyotda esa har bir asarni ma`lum shaxslar yaratadi. yaratuvchining hamma 6xususiyatlari adabiyot asarlarida o`z izini qoldiradi. «adabiyotda shaxs o`zining butun huquqiga ega bo`ladi va adabiy davrlar doimo shaxslarning nomlari orqali namoyon qilinadi». haqiqatdan ham, o`zbek mumtoz (klassik) adabiyotning shakllanishi lutfiy, navoiy, bobur, muqimiy kabi yozuvchilarning nomlari bilan bogliq. …

disaning muhim xususiyatlaridandir. adabiyotning ana shu uch muhim xususiyati adabiyot haqidagi fanning bo`lishini zarur qilib qo`yadi va bu fanning yo`nalishini ham tayin etadi. adabiyotshunoslik va ana shu fanning bir qismi bo`lgan adabiyot nazariyasi, asosan uch muammo doirasini o`rganadi: adabiyotning ijtimoiy ahamiyati, adabiyotni yaratishda ijodkor shaxsning roli (qobiliyat (talant), badiiy mahorat) va badiiylikning o`zi nimadan iborat ekanini (badiiy adabiyotning spetsifikasini) aniqlaydi. bular adabiyotshunoslik va adabiyot nazariyasining bosh vazifalaridir. bu problemalarni yoritishda adabiyotshunoslik, dastavval badiiy adabiyotda namuna bo`larlik asarlar yaratgan yozuvchilarning ijodiga suyanadi. bunday yozuvchilar «klassiklar» deb ataladilar. «klassika» so`zi lotincha bo`lib, namunaviy, o`rnak bo`ladigan demakdir. adabiyotning klassik asarlarida adabiy ijodning qonunlari alohida bir aniqlik va yorqinlik bilan namoyon bo`ladi. adabiyotshunoslik va adabiyot nazariyasining vazifasi ana shu qonuniyatlarni aniqlashdir. bunday qonuniyatlarning mavjudligi va ularni o`rganish zarurligi allaqachon fan tomonidan aniqlangandir. necha ming yillik ijtimoiy hayoti, tabiat bilan kurashi va uni tushunishga intilishi insonning o`zi uchun oddiy hodisa bo`lib qola bergan. masalan xatni …

aydi va topadi: u xarflarni yaratadi. shunday qilib, harflar jamiga asoslangan xat (grafik xat) paydo bo`ladi. bu yuz ming yillar davom etgan, azobli, izlanishlar bilan to`la bir tarixiy protsessdir. ammo ko`p o`tmay xat kishilar nazarida oddiy hodisa bo`lib qoladi. inson xatni yaratishi bilan badiiy so`z ijodining ravnaqi uchun keng yo`l ochiladi. badiiy adabiyot ham inson yaratgan mo`jizalarning biridir. adabiyot yer yuzidagi barcha kishilarni maftun eta oladi. (a. navoiy 1485 yilda «xamsa» ni yozib, tamomlab husayin boyqaroga sovga qiladi. husayin boyqaro uni «piri» rahnomasi deb e`lon qilib, uni otiga mindirib o`zi yetaklaydi). adabiyotshunoslik obyektining xususiyatlari bu fanning tarkibiga kirgan qismlarini belgilaydi. adabiyotshunoslikning obyekti o`tmishda yaratilgan adabiyot bo`lishi mumkin. u holda bu obyektni jamiyat tarixi - bo`lib o`tgan va hozirgi zamonda ko`pincha ahamiyati yo`qolgan ijtimoiy hodisalar bilan chambarchas boglab o`rganish zarur. o`tmish adabiyotini o`rganish uchun ko`pincha yo`qolgan va unitilgan asarlarni topish, ma`lum asarlarning o`tmishda turli davr va ijtimoiy doiralarda qanday qabul etilganini …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyot nazariyasi fan sifatida"

1662584266.doc αζαρ adabiyot nazariyasi fan sifatida r e j a: 1. adabiyotning o`ziga xos xususiyatlari. 2. adabiyotshunoslikning obyekti va tarkibiy qismlari. 3. o`rta osiyoda adabiy-nazariy fikrlar. 4. adabiyot nazariyasi fani oldidagi vazifalar. «adabiyot» terminining tor va maxsus ma`noda ishlatilishi. muhammad giyosiddin binni jaloliddin rompuriyning «giyosul-lugat» kitobi. o`rta osiyoda keng tarqalgan «mayidul-fuzalo» («fozillarning madadkori»), «muntahibul-lugat» («saralangan so`zlar») asarlarida «adabiyot», «adab», «ilmi adab» so`zlarining ishlatilishi. adabiyotning uch xususiyati: ommaviylik, ma`lum shaxslar tomonidan yaratilishi, badiiylik. adabiyot tarixi–adabiyotshunoslikning yetakchi sohalaridan biri. adabiy tanqid–adabiy jarayon bilan shugullanuvchi adabiyotshunoslik sohasi. m...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "adabiyot nazariyasi fan sifatida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyot nazariyasi fan sifatida DOC Бесплатная загрузка Telegram