idrok va uning qonuniyatlari

PPT 26 pages 714.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 714.5 KB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

idrok haqida tushuncha mavzu: idrok va uning qonuniyatlari idrok va uning qonuniyatlari reja: 1. idrok haqida umumiy tushuncha. 2. idrokning turlari va asosiy xususiyatlari. 3. idrok jarayonida ilyuziya, appersepsiya vagallyusinasiya. 4. vaqt, masofa va fazoni idrok qilish. 5. yoshlarda idrokning o’sishi. idrok yoki qabul qilish shaxsning obyektiv reallikdagi voqyea-hodisalarni va predmetlarni aks ettirishdagi murakkablik, yaxltlik va to’laligi bilan sezgirlardan farq qiluvchi ruhiy jarayondir. sezgilar yordamida predmetlarning, narsa va hodisalarning ayrim tomonlari, ba’zi xususiyatlari bilib olinadi. har bir predmet ki voqyea-hodisada arim belgilardan tashqari turlicha sifatlar va xususiyatlarning yaxlit kompleksi mujassam bo’ladiki, odam ularni butun shakl, yaxlit tarzda aks ettiradi. shuning uchun ham sezgilarga qaraganda idrok voqyelikni aks ettirishning murakkab tomonidir. idrok jarayonida narsalar obrazini to’la aks ettirishning sababi shundaki, odam miyasida hayot davomida turli-tuman qo’zg’ovchilar ta’siri tufayli juda ko’p muvaqqat bog’lanishlar vujudga kelgan bo’ladi. buning natijasida turmush tajribasiga ega bo’lgan odam o’zi idrok qilayotgan narsasining mohiyatiga darhol tushunib yetadi. tajribasiz …

2 / 26

ibor beriladi. idrok jarayonida sezgi turlarining barchasidan tashqari boshqa ruhiy holatlar ham ishtirok etadi. masalan, odam atir gulni idrok qilganda uning chiroyli shaklini, ajoyib rangini, xushbo’y hidini, mayin barglarini yaxlit tarzda qabul qiladi. demak, atirgulni idrok qilishda ko’rish, hid bilish va teri sezgilari ishtirok etadi. agar gulni idrok qilishning boshlanishi xotira mahsuli (uning atirguli ekanligini tanib ajratib olishi) bo’lsa, uning turli tomonlari to’g’risida mulohaza yuritish tafakkurdir. shunday qilib, istagan predmetni yoki voqyea-hodisani idrok qilishda o’sha narsaning mohiyatiga qarab ruhiy holatlarning ma’lum qismidan foydalaniladi. diqqat, xotira, xayol va tafakkursiz to’g’i, to’liq idrok qilish mumkin emas. idrokning nerv mexanizmi ham sezgilarnikidan farq qiladi. bu fikr idrokka xos nerv-fiziologik asosning murakkabligidir. idrokning fiziologik asosi bosh miyaning katta yarim sharlar po’stlog’ida vujudga keluvchi murakkab shartli refleks bog’lanishlaridir. tashqi ta’sir katta yarim sharlar po’stlog’ida birlashtiriladi, organzimning bir qancha qo’zg’ovchilar ta’siriga reaksiyasi bir-biri bilan bog’lanadi. har bir predmetdagi xossalarning yig’indisiga qarab odam ularni bir-biridan farq qiladi. …

3 / 26

yatlarini bir-biridan tez va to’g’ri ajrata oladi. kuzatuvchanlik qobiliyati odamning mavjud sharoitini to’g’ri tushunishga, tevarak-trofdagi voqyea va hodisalarni samarali o’rganishga imkon beradi. odamning predmet va hodisalarni ma’lum reja asosida izchil ravishda aniq maqsadni ko’zlagan holda idrok qilishi kuzatish yoki kuzatuvchanlik deb aytiladi. kuzatuvchanlik shaxsning predmet, voqyea-hodisalarni va ularga xos barcha sifatlarni durust, to’g’ri, aniq qabul qilishning zarur sharti hisoblanadi. kuzatuvchanlikning muvaffaqiyati kuzatuvchining umumiy psixologik holatlariga bog’liq holda quyidagi shartlarni taqoza etadi: 1). aniq maqsad asosida kuzatish; 2) kuzatilayotgan narsa haqida ma’lum bilimga ega bo’lish; 3) doimiy va aniq rejali ravishda kuzatish; 4) kuzatuvchi obyektidagi zarur momentlarni darhol payqay ola bilish. har bir shaxs predmet yoki voqyea-hodisalarni ixtiyoriy ravishda to’liq va to’g’ri idrok qilishi uun kuzatuvchanlikning yuqoridagi shartlariga amal qilish hamda ixtiyoriy diqqat va iroda kuchidan yetarlicha foydalana olishi zarur. shaxsning muayyan maqsadni ko’zlamagan holda u yoki bu narsalarni qabul qilishi ixtiyorsiz idrokdir. butun diqqati bilan ma’ruza tinglayotgan talaba bir vaqtning …

4 / 26

uyidagi turlarga bo’linadi: 1. idrok jarayonida qaysi analizatorning yetakchi rol o’ynashiga qarab: ko’rish, eshitish, teri, hid bilish, ta’m bilish, harakat idroklariga; 2. materiyaning yashash shakllariga qarab: fazoni, vaqtni, harakatni idrok qilishga; 3. faolligiga qarab: ixtiyoriy va ixtiyorsiz kabi idroklarga bo’linadi. yuqoridagilardan kelib chiqib, idrokka quyidagicha ta’rif berish mumkin: «obyektiv reallikda mavjud bo’lmib, sezgi organlariga ta’sir qilib turgan narsa va hodisalarning odam miyasida umumiy tarzda, yaxlit shaklda butun holicha aks etishidan iborat bo’lgan ruhiy faoliyat idrok yoki qabul qilish deb aytiladi». idrok shaxsning tashqi olam bilan muosabatlarini ifodalanishdagi murakkab ruhiy jarayon bo’lishi bilan birga, faol jarayon hamdir. shuning uchun shaxsning aniq obyektni idrok qilishi ma’lum maqsadni amalga oshirishdan iborat bo’ladi. idrokning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iboratdir: a) predmetlarni to’g’ri va to’liq idrok qilish o’sha predmetlar mansub bo’lgan fonga bog’liqdir; b) bir fondagi ikkita predmetni baravariga idrok qilib bo’lmaydi; v) predmetlar katta fonda kichik, kichik fonda esa katta ko’rinadilar; g) predmetni to’g’ri va …

5 / 26

voqyea-hodisalarni) shaxsning turmush tajribasiga, bilimiga, diqqatiga, kasbiga va tafakkuriga bog’liq bo’ladi. odamlar turmush tajribasiga va bilimlariga qarab predmetlarni va voqyea-hodisalarni turlicha idrok qiladilar. bundan tashqari, bir narsaning o’zini har bir kasb egasi o’z kasb-kori nuqtai nazaridan qabul qiladi. masalan, «ildiz» tushunchasini biolog boshqacha, matematik, tish doktori, tarixchi va filolog boshqacha idrok qiladi. ya’ni, «ildiz» so’zini biolog o’simlik ildizi, matematik ildiz chiqarish (hisoblash), tish doktori tishning ildizi, tarixchi va filolog esa biror voqyeaning boshlanishi, sodir bo’lishi sababi sifatida idrok qiladi; ye) voqyealarni to’g’ri idrok qilish shaxsning g’oyavyi yo’nalishi, ideali, e’tiqodi va dunyoqarashiga bog’liqdir. har bir shaxs o’zining g’oyaviy yo’nalishiga assolanib, sodir bo’lib turgan voqyea-hodisalarning mohiyatiga yondashadi, ularning kelajagini tasavvur etadi. idrok jarayonida appersepsiya, illyuziya va gallyusinasiya hodisalari ham mavjuddir. appersepsiya1 idrok jarayonining shaxsning avvalgi bilim va tajribalari, qiziqishi, ehtiyoj va odatlari, umuman psixik hayotining umumiy mazmuniga bog’liq bo’lishidir. appersepsiya hodisasi tufayli kishilar idrokining mazmuni bir-biridan farq qiladi. shaxslar aynan bir xil …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "idrok va uning qonuniyatlari"

idrok haqida tushuncha mavzu: idrok va uning qonuniyatlari idrok va uning qonuniyatlari reja: 1. idrok haqida umumiy tushuncha. 2. idrokning turlari va asosiy xususiyatlari. 3. idrok jarayonida ilyuziya, appersepsiya vagallyusinasiya. 4. vaqt, masofa va fazoni idrok qilish. 5. yoshlarda idrokning o’sishi. idrok yoki qabul qilish shaxsning obyektiv reallikdagi voqyea-hodisalarni va predmetlarni aks ettirishdagi murakkablik, yaxltlik va to’laligi bilan sezgirlardan farq qiluvchi ruhiy jarayondir. sezgilar yordamida predmetlarning, narsa va hodisalarning ayrim tomonlari, ba’zi xususiyatlari bilib olinadi. har bir predmet ki voqyea-hodisada arim belgilardan tashqari turlicha sifatlar va xususiyatlarning yaxlit kompleksi mujassam bo’ladiki, odam ularni butun shakl, yaxlit tarzda aks ettiradi. s...

This file contains 26 pages in PPT format (714.5 KB). To download "idrok va uning qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: idrok va uning qonuniyatlari PPT 26 pages Free download Telegram