ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti

DOC 68,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403787220_47337.doc ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti reja: 1. astronomiya fani va uning ahamiyati 2. gallaktika 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy – tarixiy ildizlari 4. ulug`bek rasodxonasi 5. ulug`bek zijji 6. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti 7. xulosa 8. adabiyotlar 1. astronomiya fani va uning ahamiyati. astronomiya koinot haqidagi fan bo`lib, koinotdagi jismlar, ularning tuzilishi, tabiati, o`zaro ta`sir sistemasining harakati va rivojlanishining ob`ektiv qonunlarini o`rganadi. astronomiya yunoncha so`z bo`lib, lug`aviy ma`nosi “astro” “nomos” (qonun) degan so`zlardan kelib chiqqan. biz yashab turgan yer ham samoviy jismlardan bo`lib, quyosh sistemasidagi eng yorug` yulduzlardan biridir. astronomiya ham juda qadimiy fanlardan bo`lib, kishilarning hayotiy va amaliy ehtiyojlari tufayli paydo bo`lgan. shuning uchun u kishilarning hayoti va amaliy ehtiyojlari uchun xizmat qiladi. kishilik jamiyatining taraqqiyoti natijasida xalq va davlatlar o`rtasida o`zaro aloqalar bog`lash uchun ehtiyojlar paydo bo`la boshladi. oqibatda, …

ohlanardi. go`yo yer ho`kizning shohida turadi, ho`kiz yerni bir shoxidan ikkinchi shoxiga olganda yer qimirlaydi. ho`kiz baliqning ustida turadi, baliq esa suvning ustida turadi, degan tushunchalar bor edi. yerning shaklini ham qandaydir yassi doira shaklida deb tushunganlar. bu tushunchalar orqali shaharlar, dengiz va quruqliklardagi yo`llarni aniqlash kabi muammolarni hal qilishi mumkin emasdi. xullas, hayotiy ehtiyojlar tufayli aniq fanlar ham rivojlana boshladi. shunday qilib, samoviy jismlar, ularning sistemalari, o`lchamlari, masofalari, tabiati, ular harakatining ob`ektiv qonunlarini o`rganadigan va o`rgatadigan astronomiya fani shakllana boshladi. ana shu fan yordamida biz samoviy jismlarning bizga noma`lum bo`lgan sirlarini o`rganib – bilib boramiz. astronomiya fanining ahamiyati ham shundadir. siz astronomiya fanini o`rganish orqali koinotda yuz berayotgan hodisalarni kuzatishingiz mumkin hamda oy va quyosh tutilishi, kometalarning qachon ko`trinishi kabi ko`pgina hodisalarni oldindan bashorat qila olasiz. hozirgi davrda fan va texnikaning turli sohalari aql bovar qilmas darajada tez rivojlanib borayotganligi natijasida insonlarning qadami oyga ham yetib bordi. siz astronomiyani …

$ng diametri 100 million yorug`lik yili masofasiga yaqin. agar likopchani yon tomonidan ko`rilsa, uning markaziy qismidagi sharsimon bo`lagi ikki tomonga qarab ingichkalashib ketadi. galaktikadagi barcha jismlar uning markazi atrofida, taxminan, 250 million yilda bir marotaba aylanib chiqadi. quyosh sistemasining bundan tashqari yana bir harakati mavjud. bizning sistemamiz o`z atrofidagi gerkules va lira nomli yulduz turkumlarini chegarasi tomon 20 km\c tezlik bilan harakatlanmoqda. galaktikamizda yulduzli to`dalar, chang va gaz tumanliklari ham mavjud bo`lib, ularda hozir ham yulduzlar va sayyoralarning paydo bo`lish jarayoni davom etmoqda. 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy-tarixiy ildizlari ma`lumki, b.a.voronsov – vil`yaminovning astronomiyadan bundan qariyb 60-70 yillar chamasi ilgari yozilgan darsliklari ko`p yillardan beri asosiy qo`llanma bo`lib kelmoqda. undagi mana bu jumlalarga e`tiboringizni qaratmoqchimiz: “kopernik, harakatsiz yer haqida kishilarning ongida asrlar osha saqlanib kelgan aqidalarga asoslangan fikrni uloqtirib tashladi. kopernik yerni oddiy planetalar qatoriga qo`yib, uning qyoshdan uzoqligi jihatidan uchinchi o`rinda turishini, fazoda boshqa planetalardek quyosh atrofida aylanishi …$

ldin aniqlagan, hatto, planetamizning ayrim joylarida hali johiliya davom etayotgan paytda yerning – harakati va quyosh markazlik ta`limotiga eshik ochib bergan: shuningdek, planetalarning qyosh atrofidagi harakatlarini aylanma harakat deb hisoblagan, kopernikning xatosini bir necha asr ilgari undan oldin tuzatib, bu harakatlarning ellipsoid harakat ekanligini kashf qilib qo`ygan yunon, hind, xitoy, yaqin sharq va markaziy osiyolik allomalarimizning nomlarini unutish mumkin emas. xorazmiy, farg`oniy, abu rayhon beruniy, ibn sino, chag`miniy kabi ko`plab allomalarimizning ishlari ulug`bek va uning maktabida ijod qilgan olimlar ishiga kuchli ta`sir ko`rsatganligi ma`lum. 4.ulug`bek rasadxonasi. a. ahmedovning qayd qlishicha, rasadxona 1420-1429 yillarda samarqand yaqinidagi obi rahmat tepaligida qurilgan. bino uch qavatli to`garak shaklida bo`lib, diametri 40-46 metr, balandligi esa 30 metr chamasidagi silindr shaklida bo`lgan. rasadxonaning asosiy quroli burchak o`lchaydigan juda katta vertikal doiradan ibotar bo`lib, uning radiusi 40 metru 21,2 sm ga teng bo`lgan. rasadxona haqida abdurazzoq samarqandiy quyidagilarni yozadi: “baland qurilgan bu muhtasham imorat xonalarining ichiga solingan …

5.ulug`bek zijji ulug`bek asarlari ichida dunyoga mashhur qilgan kitobi – “zijji ko`ragoniy” bo`lib, u asosan, quyidagi masalalarni o`z ichiga olgan: 1) “kirish, ya`ni nazariy qism bo`lib, u rasadxonada o`tkazilgan kuzatishlar asosida tuzilgan jadvallardan iborat. zijjining birinchi qismida eralar va turli taqvimlar bayon qilingan. zijjining ikkinchi qismi matematika va sferik astronomiyaga bag`ishlanadi. zijjining uchinchi qismi trigonometrik jadvallarga bag`ishlangan. unda sinus va tangenslar jadvali berilgan bo`lib, ular o`nta xona aniqligida hisoblanganligi bilan o`zidan oldingilaridan ajralib turadi. ulug`bek zijjining ana shu uchinchi kitobining amaliy astronomiyaga bag`ishlangan bo`limida ekliptikaning ekvatorga nisbatan og`maligi, osmon jismlarining koordinatalarini aniqlash, yulduz va sayyoralar orasidagi masofalarni aniqlash kabi masalalar bayon qilingan”. quyidagi jadvalda ekliptikaning ekvatorga nisbatan ogmalar haqidagi ulug`bekning o`lchash undan oldingi astronomlarning jadvallari bilan taqqoslab berilgan. kuzatuvchi shaxs qaysi shaharda qaysi yili o`lchash natijasi farqi ptolomey 140 23051120ii +10i27ii xorazmiy bag`dod 840 23051i +15i35ii bonu-muso samarra 870 23035i -10ii,8 ahmad farg`oniy samarra 870 23o35i -10ii,8 xo`jandiy ray 994 …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti"

1403787220_47337.doc ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti reja: 1. astronomiya fani va uning ahamiyati 2. gallaktika 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy – tarixiy ildizlari 4. ulug`bek rasodxonasi 5. ulug`bek zijji 6. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti 7. xulosa 8. adabiyotlar 1. astronomiya fani va uning ahamiyati. astronomiya koinot haqidagi fan bo`lib, koinotdagi jismlar, ularning tuzilishi, tabiati, o`zaro ta`sir sistemasining harakati va rivojlanishining ob`ektiv qonunlarini o`rganadi. astronomiya yunoncha so`z bo`lib, lug`aviy ma`nosi “astro” “nomos” (qonun) degan so`zlardan kelib chiqqan. biz...

Формат DOC, 68,0 КБ. Чтобы скачать "ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ulug`bekning astronomiya sohasi… DOC Бесплатная загрузка Telegram

ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti"

Похожие файлы