Back

ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti

DOC 68.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403787220_47337.doc ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti reja: 1. astronomiya fani va uning ahamiyati 2. gallaktika 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy – tarixiy ildizlari 4. ulug`bek rasodxonasi 5. ulug`bek zijji 6. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti 7. xulosa 8. adabiyotlar 1. astronomiya fani va uning ahamiyati. astronomiya koinot haqidagi fan bo`lib, koinotdagi jismlar, ularning tuzilishi, tabiati, o`zaro ta`sir sistemasining harakati va rivojlanishining ob`ektiv qonunlarini o`rganadi. astronomiya yunoncha so`z bo`lib, lug`aviy ma`nosi “astro” “nomos” (qonun) degan so`zlardan kelib chiqqan. biz yashab turgan yer ham samoviy jismlardan bo`lib, quyosh sistemasidagi eng yorug` yulduzlardan biridir. astronomiya ham juda qadimiy fanlardan bo`lib, kishilarning hayotiy va amaliy ehtiyojlari tufayli paydo bo`lgan. shuning uchun u kishilarning hayoti va amaliy ehtiyojlari uchun xizmat qiladi. kishilik jamiyatining taraqqiyoti natijasida xalq va davlatlar o`rtasida o`zaro aloqalar bog`lash uchun ehtiyojlar paydo bo`la boshladi. oqibatda, …
2
ohlanardi. go`yo yer ho`kizning shohida turadi, ho`kiz yerni bir shoxidan ikkinchi shoxiga olganda yer qimirlaydi. ho`kiz baliqning ustida turadi, baliq esa suvning ustida turadi, degan tushunchalar bor edi. yerning shaklini ham qandaydir yassi doira shaklida deb tushunganlar. bu tushunchalar orqali shaharlar, dengiz va quruqliklardagi yo`llarni aniqlash kabi muammolarni hal qilishi mumkin emasdi. xullas, hayotiy ehtiyojlar tufayli aniq fanlar ham rivojlana boshladi. shunday qilib, samoviy jismlar, ularning sistemalari, o`lchamlari, masofalari, tabiati, ular harakatining ob`ektiv qonunlarini o`rganadigan va o`rgatadigan astronomiya fani shakllana boshladi. ana shu fan yordamida biz samoviy jismlarning bizga noma`lum bo`lgan sirlarini o`rganib – bilib boramiz. astronomiya fanining ahamiyati ham shundadir. siz astronomiya fanini o`rganish orqali koinotda yuz berayotgan hodisalarni kuzatishingiz mumkin hamda oy va quyosh tutilishi, kometalarning qachon ko`trinishi kabi ko`pgina hodisalarni oldindan bashorat qila olasiz. hozirgi davrda fan va texnikaning turli sohalari aql bovar qilmas darajada tez rivojlanib borayotganligi natijasida insonlarning qadami oyga ham yetib bordi. siz astronomiyani …
3
ng diametri 100 million yorug`lik yili masofasiga yaqin. agar likopchani yon tomonidan ko`rilsa, uning markaziy qismidagi sharsimon bo`lagi ikki tomonga qarab ingichkalashib ketadi. galaktikadagi barcha jismlar uning markazi atrofida, taxminan, 250 million yilda bir marotaba aylanib chiqadi. quyosh sistemasining bundan tashqari yana bir harakati mavjud. bizning sistemamiz o`z atrofidagi gerkules va lira nomli yulduz turkumlarini chegarasi tomon 20 km\c tezlik bilan harakatlanmoqda. galaktikamizda yulduzli to`dalar, chang va gaz tumanliklari ham mavjud bo`lib, ularda hozir ham yulduzlar va sayyoralarning paydo bo`lish jarayoni davom etmoqda. 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy-tarixiy ildizlari ma`lumki, b.a.voronsov – vil`yaminovning astronomiyadan bundan qariyb 60-70 yillar chamasi ilgari yozilgan darsliklari ko`p yillardan beri asosiy qo`llanma bo`lib kelmoqda. undagi mana bu jumlalarga e`tiboringizni qaratmoqchimiz: “kopernik, harakatsiz yer haqida kishilarning ongida asrlar osha saqlanib kelgan aqidalarga asoslangan fikrni uloqtirib tashladi. kopernik yerni oddiy planetalar qatoriga qo`yib, uning qyoshdan uzoqligi jihatidan uchinchi o`rinda turishini, fazoda boshqa planetalardek quyosh atrofida aylanishi …
4
ldin aniqlagan, hatto, planetamizning ayrim joylarida hali johiliya davom etayotgan paytda yerning – harakati va quyosh markazlik ta`limotiga eshik ochib bergan: shuningdek, planetalarning qyosh atrofidagi harakatlarini aylanma harakat deb hisoblagan, kopernikning xatosini bir necha asr ilgari undan oldin tuzatib, bu harakatlarning ellipsoid harakat ekanligini kashf qilib qo`ygan yunon, hind, xitoy, yaqin sharq va markaziy osiyolik allomalarimizning nomlarini unutish mumkin emas. xorazmiy, farg`oniy, abu rayhon beruniy, ibn sino, chag`miniy kabi ko`plab allomalarimizning ishlari ulug`bek va uning maktabida ijod qilgan olimlar ishiga kuchli ta`sir ko`rsatganligi ma`lum. 4.ulug`bek rasadxonasi. a. ahmedovning qayd qlishicha, rasadxona 1420-1429 yillarda samarqand yaqinidagi obi rahmat tepaligida qurilgan. bino uch qavatli to`garak shaklida bo`lib, diametri 40-46 metr, balandligi esa 30 metr chamasidagi silindr shaklida bo`lgan. rasadxonaning asosiy quroli burchak o`lchaydigan juda katta vertikal doiradan ibotar bo`lib, uning radiusi 40 metru 21,2 sm ga teng bo`lgan. rasadxona haqida abdurazzoq samarqandiy quyidagilarni yozadi: “baland qurilgan bu muhtasham imorat xonalarining ichiga solingan …
5
5.ulug`bek zijji ulug`bek asarlari ichida dunyoga mashhur qilgan kitobi – “zijji ko`ragoniy” bo`lib, u asosan, quyidagi masalalarni o`z ichiga olgan: 1) “kirish, ya`ni nazariy qism bo`lib, u rasadxonada o`tkazilgan kuzatishlar asosida tuzilgan jadvallardan iborat. zijjining birinchi qismida eralar va turli taqvimlar bayon qilingan. zijjining ikkinchi qismi matematika va sferik astronomiyaga bag`ishlanadi. zijjining uchinchi qismi trigonometrik jadvallarga bag`ishlangan. unda sinus va tangenslar jadvali berilgan bo`lib, ular o`nta xona aniqligida hisoblanganligi bilan o`zidan oldingilaridan ajralib turadi. ulug`bek zijjining ana shu uchinchi kitobining amaliy astronomiyaga bag`ishlangan bo`limida ekliptikaning ekvatorga nisbatan og`maligi, osmon jismlarining koordinatalarini aniqlash, yulduz va sayyoralar orasidagi masofalarni aniqlash kabi masalalar bayon qilingan”. quyidagi jadvalda ekliptikaning ekvatorga nisbatan ogmalar haqidagi ulug`bekning o`lchash undan oldingi astronomlarning jadvallari bilan taqqoslab berilgan. kuzatuvchi shaxs qaysi shaharda qaysi yili o`lchash natijasi farqi ptolomey 140 23051120ii +10i27ii xorazmiy bag`dod 840 23051i +15i35ii bonu-muso samarra 870 23035i -10ii,8 ahmad farg`oniy samarra 870 23o35i -10ii,8 xo`jandiy ray 994 …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti"

1403787220_47337.doc ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti reja: 1. astronomiya fani va uning ahamiyati 2. gallaktika 3. ulug`bek akademiyasi. akademiya faoliyatining ilmiy – tarixiy ildizlari 4. ulug`bek rasodxonasi 5. ulug`bek zijji 6. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti 7. xulosa 8. adabiyotlar 1. astronomiya fani va uning ahamiyati. astronomiya koinot haqidagi fan bo`lib, koinotdagi jismlar, ularning tuzilishi, tabiati, o`zaro ta`sir sistemasining harakati va rivojlanishining ob`ektiv qonunlarini o`rganadi. astronomiya yunoncha so`z bo`lib, lug`aviy ma`nosi “astro” “nomos” (qonun) degan so`zlardan kelib chiqqan. biz...

DOC format, 68.0 KB. To download "ulug`bekning astronomiya sohasida olib borgan tadqiqot ishlari. o`zbekistonda fizika va astronomiya fanlarining taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ulug`bekning astronomiya sohasi… DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
rossiyalik tarjimon olimlarning olib borgan ilmiy ishlari — PPTX PPTX
rossiyalik tarjimon olimlarning olib borgan ilmiy ishlari
6 pages 1.2 MB
o`zbekistonda olib borilayotgan kon qidiruv ishlari — PPTX PPTX
o`zbekistonda olib borilayotgan kon qidiruv ishlari
— 596.4 KB
o'zbek dinshunos olimlarining qiyosiy dinshunoslik sohasida olib borgan tadqiqotlari — PPTX PPTX
o'zbek dinshunos olimlarining qiyosiy dinshunoslik sohasida olib borgan tadqiqotlari
10 pages 718.0 KB
oligofrenopsixologiyada olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori — PPTX PPTX
oligofrenopsixologiyada olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori
20 pages 138.8 KB
oligofrenopsixologiyada olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori — PPTX PPTX
oligofrenopsixologiyada olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori
20 pages 897.4 KB
o‘quv yili davomida sinfdan tashqari olib borgan ishlari va tadbirlari — DOC DOC
o‘quv yili davomida sinfdan tashqari olib borgan ishlari va tadbirlari
3 pages 183.0 KB
o’zbekistonda fizika sohasida olib borilgan ilmiy izlanishlar — PPTX PPTX
o’zbekistonda fizika sohasida olib borilgan ilmiy izlanishlar
33 pages 1.5 MB
o’simliklar fiziologiyasiga hissa qo’shgan o’zbek olimlarini olib borgan ilmiy tadqiqot ishlari sholi biosenozidagi zararkunandalarni o’rganish — PPTX PPTX
o’simliklar fiziologiyasiga hissa qo’shgan o’zbek olimlarini olib borgan ilmiy tadqiqot ishlari sholi biosenozidagi zararkunandalarni o’rganish
15 pages 822.1 KB
oligofrenopsixologiya fanida olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori — PPTX PPTX
oligofrenopsixologiya fanida olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari obzori
20 pages 907.6 KB