qattiq jismlar fizikasi elementlari

DOC 1,2 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1403783233_47181.doc q d 2.4 - rasm q x y z 2.2 - rasm z y x 2.3 - rasm . а) (010) (100) (001) (101) (110) (011) z y x 2.3 - rasm . б) (100) (010) z y x 2.3 - расм. в) z y x 2.3 - rasm . г) w w т w r o 2.1 - rasm w r w т w и 2.5 - rasm а) b) 2.6 - rasm а) b) 2.7 - rasm а) b) 2.8 - rasm l 2.9 - rasm d l k ф f f = = = n p l n p n w max min min 2 f f = n p l n d min k r б) е) 2.10 - rasm а) в) г) w h ) 2 1 ( + = n e n h h p r h k r dt dq c = …

aqindan ta'sir etuvchi) itarishish kuchlari. itarishish va tortishish kuchlari bilan bog’liq bo'lgan wi va wt potentsial energiyalarning atomlar orasidagi masofaga bog’lanishi, hamda sistemaning to'la energiyasi sxematik ko'rinishda 2.1-rasmda tasvirlangan. atomlar orasidagi masofa ro bo'lganda tortishish va itarishish kuchlari tenglashadi, ya'ni ularning teng ta'sir etuvchisi nolga, sistemaning potentsial energiyasi minimal qiymatga ega bo'ladi, natijada sistema mustahkam muvozanat holatga erishadi. mazkur xulosani ko'psonli atomlar sistemasiga ham umumlashtirsak, undagi atomlar bir-biridan bir xil masofada joylashib mustahkam tuzilishga ega bo'lgan va kristall deb atalgan jismni hosil qiladi. kristallning har bir atomi (molekulasi) potentsial o'rada joylashgani uchun u muvozanat holatidan erkin siljib keta olmasdan, faqat muvozanat holati atro-fida tebranma harakat qilishi mumkin. atomlarning issiqlik harakati energiyasi bog’lanish energiyasidan ortib ketgunga qadar bu holat saqlanadi. yuqoridagi fikrlarni biz ikki atom orasidagi o'zaro ta'sir mexanizmiga asoslanib chiqardik. uch o'lchovli kristallda har bir atomga uning atrofidagi boshqa atomlar ham ta'sir etishi tufayli natija ancha murakkab bo'ladi. turli yo'nalishlarda …

hi shart emas) boshiga berilgan moddaning bir atomini joylashtirib, o’qlar bo'yicha o'lchamlari atomlarning muvozanat holatlariga mos, bazaviy vektorlar deb atalgan a, v, s vektorlarni joylashtiramiz. x- o’qi bo'yicha a, 2a, 3a, . . . masofalarga, y- o’qi bo'yicha v, 2v, 3v, . . . masofalarga va nig’oyat z- o’qi bo'yicha s, 2s, 3s, . . . . masofalarga atomlarni joylashtirib kristall panjaraning x, y, z o’qlari bo'yicha zanjirini hosil qilamiz. tugunlardagi atomlarni ko'chirish (translyatsiya) vektori deb atalgan vektor t = na + mv + ks yordamida (2.2- rasm) o’qlar bo'yicha ko'chirib kristall panjara xosil qilinadi. a, b, c vektorlariga qurilgan eng kichik uyachani brave panjarasi yoki elementar uyacha deb ataladi. o’qlar orasidagi , , burchaklar ixtiyoriy bo'lishi mumkin.faqat tugunlarida atom joylashgan elementar uyachalarni oddiy uyachalar deyiladi. yoqlarining yoki ichining markazida ham atomlar joylashgan bo'lsa, ularni yoqlari yoki hajmiy markazlashgan uyachalar deyiladi. tabiatda uchraydigan barcha kristallarni (230 fazoviy guruxlarga bo'linadi va …

satilgandek belgilanadi. kristallarning ichki tuzilishini qanday o'rganish mumkin? kristallarning tuzilishini aniqlash usullari ularning atomlari kristall panjara hosil qilib joylashganligiga asoslangan. har qanday kristall jismni hajmiy difraksion panjaradan iborat deb harash mumkin. bunda difraksion panjaraning davri kristall panjaraning doimiysiga teng bo'ladi. hajmiy difraktsion panjaradan elektromagnit to’lqinlarning difraktsiyalanish qonunyati bilan rentgen nurlari difraktsiyasini kuzatganda tanishgan edik. demak, kristallning turli yo'nalishlardagi sirtiga ma'lum sirpanish burchagi ostida rentgen nurlarini, elektronlarni, neytronlarni tushirib, ularning difraktsiyasini o'rganish asosida kristall panjaraning doimiylarini vulf-bregglar qonuni yordamida aniqlash mumkin (2.4-rasm) 2dsin =m . (2.1) kristallardan rentgen nurlarining difraktsiyasini kuzatishga asoslanib, ularning tuzilishini aniqlaydigan usulni rentgenografiya deyiladi. elektron yoki neytronlarning difraktsiyasiga asoslangan usullarni esa, mos ravishda elektronografiya yoki neytronografiya deyiladi. 2. kristallardagi nuqsonlar agar kristall panjarada atomlar barcha kristall yo'nalishlarida bexato davriy ravishda joylashgan bo'lsa bunday kristallni ideal kristall deyiladi. real kristallarda turli sabablarga ko'ra nuqsonlar uchrab turishi yuqorida qayd etilgan usullar bilan isbotlangan. kristall panjaraning nuqsonlari ularning mexanik, issiqlik, …

an egallanishi va natijada atomlarning (tugunlarning) kristall bo'ylab estafetali harakati sodir bo'lishi mumkin. nuqtaviy nuqsonlar sirt qatlamidagi atomlarning birontasini butunlay bug’lanib ketishi yoki bug’langan atom kristall sirtida yangi qatlam tugunini hosil qilishi tufayli ham sodir bo'lishi mumkin (2.6-rasm). bunday nuqsonlarni shottki nuqsonlari deyiladi. o'z joyini yo’qotgan atomlar "vakant" joylarga yaqinlashganda ularda ushlanib holishi natijasida "vakant" joyni to'ldirishi mumkin. bu hodisani nuqsonlarning rekombinatsiyasi deyiladi. nuqsonlarning hosil bo'lishidan rekombinatsiyalanishigacha o'tgan vaqtni nuqsonlarning yashash vaqti deyiladi. nuqtaviy nuqsonlar kristall panjaraga begona element atomlari kirib holganda ham hosil bo'ladi. bunda begona atom tugunlarning biriga yoki ularning oraliqiga joylashishi mumkin. natijada kristallning shu joyi deformatsiyalanadi (2.7-rasm). chegaraviy yoki vintli deb atalgan dislokatsiyalarni chiziqli nuqsonlar deyiladi. ular kristallarda tashqi kuchlar ta'sirida noelastik siljish deformatsiyasi sodir bo'lganda kuzatiladi(2.8-rasm). sirt nuqsonlariga quyidagilarni kiritish mumkin: a) tashqi muhit bilan ta'sirlashish natijasida kristall sirtiga begona element atomlarining o'tirib holishi hamda shu tufayli sirtda oksid qatlamlarning hosil bo'lishi; b) kristall panjaraning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qattiq jismlar fizikasi elementlari" haqida

1403783233_47181.doc q d 2.4 - rasm q x y z 2.2 - rasm z y x 2.3 - rasm . а) (010) (100) (001) (101) (110) (011) z y x 2.3 - rasm . б) (100) (010) z y x 2.3 - расм. в) z y x 2.3 - rasm . г) w w т w r o 2.1 - rasm w r w т w и 2.5 - rasm а) b) 2.6 - rasm а) b) 2.7 - rasm а) b) 2.8 - rasm l 2.9 - rasm d l k ф f f = = = n p l n p n w max min min 2 f f = n p l n d min k r …

DOC format, 1,2 MB. "qattiq jismlar fizikasi elementlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qattiq jismlar fizikasi element… DOC Bepul yuklash Telegram