qattiq jismlar fizikasi

PPTX 43 pages 1.3 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

38 elektrodinamika k.p.abduraxmanov, v.s.xamidov, m.f.raxmatullaeva 11 – ma’ruza fizika kafedrasi 2019 qattiq jismlar fizikasi 1 ma’ruza rejasi qattiq jismlarning kristallik tuzilishlari. bog‘lanish kuchlari. erkin elektronning energetik sathlari. kristallarning sohaviy nazariyasi. sohaviy nazariyada metallar, yarim o‘tkazgichlar va dielektriklar. 2 qattiq jismlar o‘zlarining tuzilish xususiyatlariga qarab quyidagi turlarga bo‘linadilar. amorf moddalar, qandaydir aniq kristallik tuzilmalarga ega bo‘lmagan moddalar; polikristall moddalar, alohida dona – dona yoki kichik sohali kristallik tuzilmalardan tashkil topgan bo‘ladi. har bir dona – dona tuzilmalar aniq kristall tuzilmalardan iborat bo‘lib, ularning qo‘shni sohalardagi o‘lchami va oriyentatsiyalari butunlay ihtiyoriy bo‘ladi. monokristall moddalar, ularning atomlari fazoviy tartibli joylashgan bo‘ladi va kristall panjara deb ataladigan uch o‘lchamli davriy tuzilmani tashkil etadi. 3 qattiq jismlarning kristall panjaralari rasmda keltirilgan tartibli davriy tuzilmalar modellari orqali tasvirlanadilar. kristall panjarada kristall bo‘yicha davriy takrorlanadigan elementar yacheykani ajratish mumkin. 4 kristall panjarada atomlarning markazlari joylashgan nuqtalar – tugunlar, ular orasidagi sohalar tugunlararo sohalar deb ataladi. elementar yacheykadagi …

2 / 43

nglashadi va natijada natijaviy o‘zaro ta’sir kuchi f nolga aylanadi , o‘zaro ta’sir energiyasi uc minimal qiymatga erishadi. shu sababli, r0 masofaga yaqinlashgan zarrachalar holati mustahkam muvozanatdagi holatga aylanadi. zarrachalarning bir-biriga nisbatan r0 masofa bilan qat’iy tartibda joylashishi, to‘g‘ri ichki tuzilishli qattiq jism tashkil bo‘lishiga olib keladi. atomlar orasidagi o‘zaro ta’sir energiyasini masofaga bog‘liqligi 6 moddalarning qattiq jism holatiga o‘tish imkoniyati, tashkil etuvchi zarrachalarning bir-biriga yaqin masofaga yaqinlashishida, ular orasida hosil bo‘ladigan bog‘lanish kuchlariga bog‘liqdir. bunday zarrachalar, odatda atom, ion va molekulalar hisoblanadilar. qattiq jismning mustahkam panjaraviy tizimi hosil bo‘lishi uchun zarrachalar orasida ikki xil kuch ta’sir etishi kerak: - zarrachalarning bir-biridan uzoqlashishiga to‘sqinlik qiluvchi tortishish kuchlari; - zarrachalarning bir-biriga qo‘shilishiga qarshilik qiluvchi itarish kuchlari. 7 van-der-vaals kuchlari istalgan atom va molekulalar orasida paydo bo‘luvchi umumiyroq ko‘rinishda bo‘lgan bog‘lanish kuchlari - van-der-vaals kuchlaridir. umumiy holda van-der-vaals kuchlari o‘ziga dispersiyaviy, oriyentatsiyaviy va induksiyaviy ta’sir kuchlarini qamrab oladi. van-der-vaals kuchlar birinchi bo‘lib …

3 / 43

xarakterga ega bo‘ladilar: - agarda elektronlar atomlarning teskari tomonlariga to‘planishi muvofiqlashsa (1a-rasm), tortishish kuchlari hosil bo‘ladi; - agarda elektronlar atomlarning bir tomonlariga to‘planishi muvofiqlashsa (1b-rasm), itarish kuchlari paydo bo‘ladi tortishish itarishish oniy dipollar 9 dispersiyaviy ta’sir kuchlar elektronlarning muvofiqlashgan harakati natijasida paydo bo‘ladigan bog‘lanish kuchlari dispersiyali kuchlar deb ataladi va quyidagicha ifodalanadi: bu yerda  - zarrachaning qutblanishi,  - zarrachalarning qo‘zg‘atilish energiyasi, r - dipollar orasidagi masofa. 10 oriyentatsiyaviy ta’sir kuchlar agar molekulalar doimiy m – dipol momentiga ega bo‘lsalar, ya’ni qutbli bo‘lsalar, u holda ular orasida elektrostatik ta’sir kuchlari paydo bo‘ladi, natijada tizimning energiyasi kamayishiga bog‘liq ravishda molekulalar qat’iy tartibda joylashishga intiladilar. past temperaturalarda molekulalar tartibli yo‘nalishga to‘liq ega bo‘lsalar, o‘zaro ta’sir energiyasi quyidagi nisbat bilan aniqlanadi: 11 induksiyaviy ta’sir kuchlar kuchli qutblanishga ega bo‘lgan qutbli molekulalarda qo‘shni molekularning doimiy dipoli maydoni ta’sirida qo‘shimcha dipol momenti hosil bo‘lishi mumkin birinchi molekulaning doimiy dipoli va ikkinchi molekulaning induksiyalangan dipoli …

4 / 43

va manfiy ionlar orasidagi elektrostatik tortishish kuchlari hisobiga xlorli natriy kristali hosil bo‘ladi. 14 kovalent bog‘lanish olmos. uglerodning neytral atomlari, elektron bulutlarning tutashishi hisobiga, olmos kristalini hosil qiladilar. yadrolar orasidagi fazoda elektron bulutlar zichligining ortishi tizim energiyasining kamayishiga va atomlar orasida tortishish kuchlarini vujudga keltiradi va kovalent bog‘lanishni hosil qiladi. 15 kremniy, germaniy kristallarida elementar katakchadagi atom valent bog‘lanishni to‘rtta yaqin qo‘shni atomlar bilan hosil qiladi. shu to‘rtta kovalent bog‘lanishlarni hosil qiluvchi har ikki elektron qarama-qarshi spinlarga ega bo‘ladi. 16 atomlarning yaqinlashishi bilan begona atomlarga elektronlarning o‘tish ehtimoli ortadi va bu atomlarning elektron bulutlari bir-birini to‘sa boshlaydi. atomlarning keyingi yaqinlashishida bulutlarning to‘silish darajasi va elektronlarning almashish chastotasi osha boradi, 1 - elektronning a- atomga, 2 -elektronning v - atomga tegishli ekanligi o‘z kuchini yo‘qotadi shunday qilib, bu holatda elektronlar bir vaqtda ikkala yadroga tegishli bo‘ladi va ular umumlashgan hisoblanadi. 17 metall bog‘lanish natriy. ishqor natriyning valent elektronlari o‘z atomlarini tashlab …

5 / 43

bir-biriga tortadi va itarish kuchlarini muvozanatlaydi. boshqa tarafdan, ionlar orasidagi masofa kamayishi bilan tortishish kuchlari orta boshlaydi. 19 alohida atomdagi elektronning holati to‘rtta kvant sonlari bilan aniqlanadi: n – bosh kvant soni – statsionar holatdagi atomning energiyasini aniqlaydi. l – orbital kvant soni – elektron harakat miqdorining orbital momentini aniqlaydi. l = 0,1,2…(n-1) ml - magnit kvant soni – elektron harakat miqdori orbital momentining oriyentatsiyasini aniqlaydi. ml = -l, -(l-1)…0,1,2…(l-1), l s – spin kvant soni – tanlangan yo‘nalishga nisbatan harakat miqdorining xususiy momenti oriyentatsiyasini aniqlaydi. s = +1/2 , s = -1/2 20 barcha boshqa kvant sonlarining istalgan qiymatlarida orbital kvant sonining qiymati l = 0 ga to‘g‘ri keladigan holatlar s - holatlar deb ataladi; l = 1 bo‘lgan holatlar – p – holatlar deb ataladi; l = 2 bo‘lgan holatlar – d – holatlar deb ataladi; l = 3 bo‘lgan holatlar – f – holatlar deb ataladi va …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qattiq jismlar fizikasi"

38 elektrodinamika k.p.abduraxmanov, v.s.xamidov, m.f.raxmatullaeva 11 – ma’ruza fizika kafedrasi 2019 qattiq jismlar fizikasi 1 ma’ruza rejasi qattiq jismlarning kristallik tuzilishlari. bog‘lanish kuchlari. erkin elektronning energetik sathlari. kristallarning sohaviy nazariyasi. sohaviy nazariyada metallar, yarim o‘tkazgichlar va dielektriklar. 2 qattiq jismlar o‘zlarining tuzilish xususiyatlariga qarab quyidagi turlarga bo‘linadilar. amorf moddalar, qandaydir aniq kristallik tuzilmalarga ega bo‘lmagan moddalar; polikristall moddalar, alohida dona – dona yoki kichik sohali kristallik tuzilmalardan tashkil topgan bo‘ladi. har bir dona – dona tuzilmalar aniq kristall tuzilmalardan iborat bo‘lib, ularning qo‘shni sohalardagi o‘lchami va oriyentatsiyalari butunlay ihtiyoriy bo‘ladi. monokri...

This file contains 43 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "qattiq jismlar fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qattiq jismlar fizikasi PPTX 43 pages Free download Telegram