nivelirlash va ularning turlari

DOCX 8 pages 425.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 425.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

13-ma’ruza. vertikal s’yomka. nivelirlash. reja: 1. nivelirlash va ularning turlari. 2. geometrik nivelirlash. 3. asbob balandligi va asbob gorizonti. 4. nivelirlar va ularning turlari. 5. nivelir reykalari va sanoq olish. tayanch iboralar: vertikal s’yomka, absolyut balandlik, nisbiy balandlik, nivelirlash, astronomik nivelirlash, geodezik nivelirlash, geometrik, trigonometrik, fizikaviy, mexanikaviy, aeronivelirlash, nivelir, oldinga va o‘rtadan nivelirlash, asbob balandligi, stansiya, oddiy va murakkab nivelirlash, nivelirlash yo‘li, bog‘lovchi nuqta, oraliq nuqta, oraliq sanoq, asbob gorizonti, nivelir turlari, silindrik adialak, o‘zicha o‘rnashuvchi, qiya ko‘rish nuri, klasslar, nivelir reykalari, sanoq olish, kostil, bashmak, adialakli nivelirlar. nivelirlash va uning turlari. injenerlik ishlariga doir masalalarni yechishda nuqtalarning bir-biriga nisbatan faqat gorizontal tekislikdagi o‘rinlarini belgilashning o‘zi kifoya qilmaydi, ularning vertikal tekislikdagi vaziyatini, ya’ni joyning baland-pastligini aniqlash va qog‘ozda tasvirlash ham talab qilinadi. gorizontal s’yomkada ab=d chiziqning gorizontal qo‘yilishi d aniqlanadi, vertikal s’yomkada esa d chiziqning vertikal tekislikka bo‘lgan proeksiyasi h aniqlanadi. nuqtalarning vertikal tekislikda egallagan o‘rinlarini aniqlashga doir o‘lchash ishlarining …

2 / 8

iy balandlikni aniqlash nivelirlash deyiladi. nivelirlash ishlatiladigan asbob va nivelirlash usuliga qarab astronomik va geodezik bo‘ladi. agar nisbiy balandlik gravimetrik (yerning og‘irlik kuchini aniqlash) karta yordamida shovun chizig‘ining og‘ishini aniqlash yo‘li bilan topilsa, bu usul astronomik nivelirlash deyiladi. agar nisbiy balandlik matematik, fizikaviy ifodalar yordamida aniqlansa, geodezik nivelirlash deyiladi. geodezik nivelirlashda quyidagi usullar geometrik, trigonometrik, fizikaviy, mexanikaviy, aeronivelirlash usullari qo‘llaniladi. trigonometrik nivelirlash ikkiga: taxeometrik va geodezik nivelirlashga bo‘linadi; fizik nivelirlash ham barometrik, gipsotermometrik, gidrostatik nivelirlashga bo‘linadi. geometrik nivelirlash. nisbiy balandlik gorizontal ko‘rish nuri yordamida aniqlansa, geometrik nivelirlash deyiladi va nivelir deb ataladigan asbob bilan bajariladi. nivelirlash, asbobning ikki nuqtaga nisbatan turish (o‘rnatish) joyiga qarab, oldinga nivelirlash va o‘rtadan nivelirlashga bo‘linadi. oldinga nivelirlash. a va v nuqtalar orasidagi (16.2-shakl) nisbiy balandlikni aniqlash uchun asbobni a nuqtaga o‘rnatib, gorizontal holatga keltirgach, a nuqtadan trubaning ko‘rish o‘qigacha bo‘lgan balandlik ao o‘lchanadi, bu asbob balandligi deyiladi va i bilan belgilanadi. keyin v nuqtaga vertikal …

3 / 8

‘rtadan nivelirlashda nisbiy balandlik orqadagi reykadan olingan sanoqdan oldingi reykadan olingan sanoqning ayrilganiga teng (a—ketingi sanoq, v—oldingi sanoq), a va v sanoqlarning qiymatiga qarab, h musbat yoki manfiy bo‘ladi. nivelirlashda nivelirning har o‘rnatilishi stansiya deyiladi. agar ikki nuqtaning nisbiy balandligi bir stansiyadan aniqlansa, oddiy nivelirlash, bir necha stansiya orqali aniqlansa, murakkab nivelirlash deyiladi. 16.2. va 16.3-shakldagilar oddiy nivelirlash bo‘ladi. murakkab nivelirlash. berilgan a va v nuqtalar (16.4-shakl) bir-biridan uzoq bo‘lib, bular orasidagi nisbiy balandlik h ni bir stansiyadan aniqlab bo‘lmasa, av oralig‘i bir necha ixtiyoriy bo‘lakka bo‘linadi. keyin har qaysi oraliq alohida stansiyadan ketma-ket nivelirlanib, nisbiy balandliklar hi=ai—bi formula yordamida hisoblanadi. 16.3-shakl. masalan, shaklda av oralig‘i to‘rt stansiya orqali nivelirlangan, shunda h1=a1—b1, . . . . . h4=a4—b4. (16.4) bo‘ladi. v ning a dan bo‘lgan nisbiy balandligi h=h1+h2+h3+h4=hi bo‘ladi. bunga hi larning (16.4) dagi qiymatlarini qo‘ysak, h=(a1+a2+a3+a4)—(b1+b2+b3+b4)= a— b bo‘ladi. stansiya soni p ta bo‘lganda ham shu qoida saqlanadi. shuning …

4 / 8

orasidagi m va d bilan ye orasidagi n nuqtalar oraliq nuqtalardir. asbob balandligi va asbob gorizonti. nivelirlash va uning natijalari asosida hisoblash ishlarini bajarganda asbob balandligi bilan asbob gorizonti degan tushunchalar ko‘p uchraydi, ularni bir-biridan ajrata bilish kerak. hamma geodezik asboblarda asbob o‘rnatilgan nuqtadan trubaning aylanish o‘qigacha (teodolit, kipregellarda) yoki trubaning ko‘rish o‘qigacha (nivelirlarda) bulgan vertikal masofa (balandlik) asbob balandligi deb ataladi va i harfi bilan belgilanadi (16.2 va 3-shakllar). asbobning har turishida o‘ziga xos balandligi bo‘ladi, u reyka yoki ruletka bilan o‘lchanadi (16.2-shaklga qarang). nivelirlashda asbob balandligini o‘lchash uchun reykaga okulyarni qaratib ob’ektivdan qarab to‘r markazi reykada belgilanadi va shu nuqta balandligi o‘lchanadi. nivelirlarni gorizontal holatga keltirgandan keyingi ko‘rish o‘qining dengiz sathidan bo‘lgan balandligi (otmetkasi) asbob gorizonti deb ataladi va ni bilan belgilanadi, uning qiymati hisoblab topiladi. asbob gorizonti reyka qo‘yilgan nuqta otmetkasiga shu nuqtadagi reyka sanog‘ining qo‘shilganiga teng. har stansiyaning o‘z asbob gorizonti bo‘ladi. odatda asbob gorizonti ketingi …

5 / 8

rish o‘qi silindrik adilak yordamida gorizontal holatga keltiriladigan nivelirlar (h1, h2, n3, nt kabi); 2) o‘zicha o‘rnashuvchi nivelirlar (ns2, ns3, ns4, nts kabi); 3) qiya ko‘rish nurli nivelir (nl3). nivelirlar turi qabul qilingan shifriga qarab aniqlanadi. shifrdagi «n» nivelir—so‘zidan, «n» dan keyingi raqam shu asbob nivelirlashning qaysi klassiga mo‘ljallanganligini ko‘rsatadi. masalan, iii klassda ishlatiladigan nivelir shifri n3 bo‘ladi. nivelir tipi shifriga raqam bilan birga qo‘shib yoziladigan harfga qarab ajratiladi. o‘zicha o‘rnashuvchi nivelirlarga «s» harfi qo‘shib yoziladi; masalan, iv klassda ishlatiladigan o‘zicha o‘rnashadigan nivelir shifri ns4 bo‘ladi. texnikaviy nivelirga «t» harfi qo‘shib yoziladi. masalan, nts—o‘zicha o‘rnashuvchi texnikaviy nivelir. 16.1-jadvalda gost 10528-69 ga binoan chiqariladigan nivelirlar tipi, bir kilometr masofani nivelirlashdagi o‘rta kvadratik xatolar ko‘rsatilgan. 16.1-j ad v a l nivelirlashning aniqligi va tuzilishi jihatidan bo‘linishi nivelir shifri aniqlik jihatidan ishlatilish joyi o‘rta kvadratik xatosi tp tuzilishi h1 eng aniq 1 klass ni velirlashda ±0,5 mm 1 km da (to‘g‘ri va teskari …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nivelirlash va ularning turlari"

13-ma’ruza. vertikal s’yomka. nivelirlash. reja: 1. nivelirlash va ularning turlari. 2. geometrik nivelirlash. 3. asbob balandligi va asbob gorizonti. 4. nivelirlar va ularning turlari. 5. nivelir reykalari va sanoq olish. tayanch iboralar: vertikal s’yomka, absolyut balandlik, nisbiy balandlik, nivelirlash, astronomik nivelirlash, geodezik nivelirlash, geometrik, trigonometrik, fizikaviy, mexanikaviy, aeronivelirlash, nivelir, oldinga va o‘rtadan nivelirlash, asbob balandligi, stansiya, oddiy va murakkab nivelirlash, nivelirlash yo‘li, bog‘lovchi nuqta, oraliq nuqta, oraliq sanoq, asbob gorizonti, nivelir turlari, silindrik adialak, o‘zicha o‘rnashuvchi, qiya ko‘rish nuri, klasslar, nivelir reykalari, sanoq olish, kostil, bashmak, adialakli nivelirlar. nivelirlash va uning turlari. injene...

This file contains 8 pages in DOCX format (425.8 KB). To download "nivelirlash va ularning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nivelirlash va ularning turlari DOCX 8 pages Free download Telegram