jahon dinlari: buddizm

DOCX 6 pages 42.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3 - mavzu: jahon dinlari: buddizm reja: 1. buddizm ta’limoti va uning asoslari. 2. o’zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari va ularning tadqiq etilishi. tayanch tushunchalar: buddizm. buddizm ta’limoti – to’rt oliy haqiqat, nirvana. buddizm axloqiy ta’limoti – “pancha-shila”. buddizmdagi oqimlar: mahayana, hinayana, lamaizm va h.k. o’zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari va ularning tadqiq etilishi. xristianlik. xristian ilohiyoti. yakka xudoning uch qiyofasi: ota-xudo, o’g’il-xudo, muqaddas ruh. xristianlikdagi asosiy oqimlar – ortodoks (pravoslavie), katolitsizm, protestantizm. xristianlikning o’rta osiyoga kirib kelishi. buddizmning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo`lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi xind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan maononi bildiradi. rivoyatlarga qaraganda, keng maonoda ko`p marta ilohiy tug’ilishlar tufayli mutloq barkamollikka erishgan; boshqalarga ham diniy najot yo`lini ko`rsata oladigan odamdir. aslida barkamollikka erishgan inson diniy emas, dunyoviy najot (ozodlik, erkinlik, mustaqillik, ma`naviyat) yo`lini bosib o`tishi va boshqalarga bu yo`lni ko`rsatishi mumkin xolos. …

2 / 6

ikda yashagandan keyin “haqiqatga erishgan” va buni shahar qishloqlar bo`ylab targ’ib qila boshlagan. gautama o`z taolimotining asosiy qoidalarini "4 oliy haqiqat" tusida bayon etgan. uning shogirdlari er yuzida birinchi rohiblik (monaxlik) jamoasini tashkil etib, ular joylashgan xonaqohlar qurdirgan. keyin budda xaykallari o`rnatilgan hashamatli ibodatxonalar bunyod etilgan. eramizning ii-iii asrlarida to`plangan buddaning tarjimai xoli haqiqatdan ham bor bo`lgan targ’ibotchi haqidagi xotiralarga asoslanganmi yoki yo`qmi ekanligi dinshunoslikda hal qilingan emas. biroq buddizmning birdan-bir "yaratuvchisi" emasligi shubhasiz. dastlabki buddizmdagi bu dunyo o`tkinchi degan daovolvr butunlay asossizdir. dunyo, olam abadiy. faqat dunyodagi moddiy buyumlar, har bir odam o`tkinchidir. o`zi dunyoga vafo qilmaganlar bu bechora dunyoni bevafo deb daovo qiladilar. bu asossiz daovo boshqa dinlarda ham bo`lgan. buddizmdagi hikmatlar, haqiqat haqidagi baozi bilimlar foydalidir xolos. bu din eramizdan oldingi 273-232 yillarda yashagan, hukmronlik qilgan imperator ashoka davrida hindistondan "shimoliy" mamlakatlarga tarqalgan. sharqda, yaponiya, koreya, shimolda markaziy osiyoga, g’arbda yaqin va o`rta sharqqa tarqalgan. buddizm hindistondan …

3 / 6

r bilan birga zardushtiylik va buddizm, so`ngroq xristianlik ancha keng tarqalgan. sho`rolar davrida ayritom, qora tepa, dalvarzin tepa, quva zartepalarida arxeologiya ishlari tashkil etilganda bu erlarda zardushtiylarning otashxonalari. buddaning sanam, katta va kichik xaykalchalari topilgan. uy hayvonlarining haykalchalari, ramziy g’ildiraklar bor bo`lgan. zarb etilgantangalar ortida turli xudolar-quyosh,olov, omad va maomurchilik xudolari va hakozolar tasvirlangan. demak, kushon va eftalitlar madaniyatida maojusiylik,fetishizm, otashparastlik, keyin buddaviylik diniy eotiqodlari tarqalgan. buddizm markaziy osiyoda v-viii asrlarda krizisga uchrab tarqalib ketgan. xulosa shuki, buddizm milloddan avvalgi 1-ming yillik boshida vujudga kelib, hinditonda qaror topgan. hozirgacha uning bir ko`rinishi hinduizm davlat dini va hukmron mafkura hisoblanadi. bu erdan kushon podsholigi va eftalitlar davlati xududlarigacha tarqalib, ular tor-mor etilgach, parchalanib, o`rniga islom tarqatilgan; shundan so`ng uning ayrim asoratlari qolgan. uning haykallari markaziy osiyoda yuqorida qayd qilingan tepalarda topilgan. buddizm taolimotining asoslari uning tripitaka nomli muqaddadas yozuvida bayon etilgan. bu taolimotda salbiy, zararli, g’ayri ilmiy g’oyalar anchagina bor. masalan, …

4 / 6

bo`lmasa oldi olinadi. masalan, qurg’oqchilikka qarshi kanallar, chigirtkaga zid dorilar, sotsial kasalliklarga qarshi emlashlar, zilzilaga qarshi seysmik belbog’lar, vaxxobiylikka qarshi kurashlar, talabalarni yomon o`qishiga qarshi talabni kuchaytirish reytinglarga, qatoiy amal qilish va hakozolar joriy etilgan. inson yomonlikka qarshi doim ziddi zaxar tayyorlagan va uni ishlatgan. insonni qayta tug’ilishi haqidagi uydirmaga kelsak, u ham asossiz. har bir odam bir marta tug’iladi. buddizmda daovo etilganidek, boshqa tirik mavjudotlar, masalan maymun, cho`chqa qiyofasiga kirib qaytib kelmaydi. bu daovoning zararini dinshunoslik allaqachon fosh etgan. bu fan xindilarni bu jonivorlar bizning ajdodlarimiz bo`lgan deb qishloq xo`jaligi zararkunandalarini yo`qotmasligi, ekin, mevalarni talab, eb yuboradigan maymunlarga qasrlar qurib berishi bu xalqning och, yarim yalong’och yashayotganligining kasofatidir. baozi qavmlar sigirlar ekinlarini payxon qilsa, shox ko`chada yursa, yotsa, tezaklasa ham miq etmaydilar. bu o`sha xalqning o`tmish dinlar taosiridan qutulmaganligidir. buddistlar o`ylaganicha bu dunyo asli hayoliy dunyo emas; u real, haqiqiy, sevimli, ardoqli, inson uchun g’oyat kerakli, foydali adabiy dunyodir. …

5 / 6

zob-uqibatdan xolos bo`lishga olib boradigan yo`l. buddizm taolimotining butun tizimi ana shu 4 qoidani tushuntirish va rivojlantirishdan, xususan ularda joylashgan shaxs avtonomligi, ya`ni qisman mustaqilligiga bag’ishlangan. dinshunoslik nuqtai nazaridan haqiqat deb shahsning ongigiga, irodasiga bog’liq bo`lmagan, voqealikda qanday bo`lsa shunday holda inoikos ettiriladigan rost, chin, rad etib bo`lmaydigan hodisa va dalillarni aytiladi. shuning uchun haqiqat oliyjanob bo`lmaydi; odam shunday bo`lishi mumkin. azob chekish, uning sababi, undan xalos bo`lish, uni bartaraf qilish v.x. shaxs yoki ijtimoiy hodisalar bo`lib, ular haqiqatdan yiroq yoki unga yaqin, teskari ham bo`lishi mumkin. azob chekish his-tuyg’uga tegishli; u suboektivdir; birov unga chidaydi, boshqasi faryod, isoyon ko`taradi. haqiqat esa suboektiv emas, oboektiv bo`ladi, mavhum emas, real bo`ladi. buddizmning ahloqiy meoyorlarida odam yovuzlikka qarshi chiqmasligi, yuvosh, itoatkor, murosasiz bo`lishi kerak degan taolimot ham bor. bu ham bizning falsafa, etikaga mos emas. bular, jumladan dinshunoslik yovuzlikka qarshi ayovsiz kurashishni, uni yo`qotishni, aks holda u inson va jamiyatga battar zarar …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jahon dinlari: buddizm"

3 - mavzu: jahon dinlari: buddizm reja: 1. buddizm ta’limoti va uning asoslari. 2. o’zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari va ularning tadqiq etilishi. tayanch tushunchalar: buddizm. buddizm ta’limoti – to’rt oliy haqiqat, nirvana. buddizm axloqiy ta’limoti – “pancha-shila”. buddizmdagi oqimlar: mahayana, hinayana, lamaizm va h.k. o’zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari va ularning tadqiq etilishi. xristianlik. xristian ilohiyoti. yakka xudoning uch qiyofasi: ota-xudo, o’g’il-xudo, muqaddas ruh. xristianlikdagi asosiy oqimlar – ortodoks (pravoslavie), katolitsizm, protestantizm. xristianlikning o’rta osiyoga kirib kelishi. buddizmning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo`lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mav...

This file contains 6 pages in DOCX format (42.1 KB). To download "jahon dinlari: buddizm", click the Telegram button on the left.

Tags: jahon dinlari: buddizm DOCX 6 pages Free download Telegram