tenglamalar tizimi

DOCX 8 pages 44.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.4 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3-mavzu. tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik model reja 3.1. bir-biriga bog’liq tenglamalar tizimini tushunchalari va turlari. 3.2. ekonometrik tenglamlar tizimi parametrlarini hisoblash uslubiyoti. 3.3. ekonometrik tenglamalar tizimini indentifikatsiyalash muammolari. tayanch iboralar: endogen o’zgaruvchi, ekzogen o’zgaruvchi, bog’liq bo’lmagan tenglamalar, rekursiv tenglamalar tizimi, o’zaro bog’liq tenglamalar tizimi,identsifikatsiyalash muammolari. 3.1. bir-biriga bog’liq tenglamalar tizimini tushunchalari va turlari odatda iqtisodiy ko’rsatkichlar o’zaro bog’langan bo’lishadi. bunday ko’rsatkichlar (o’zgaruvchilar) o’rtasidagi munosabatlar tarkibi bir vaqtli tenglamalar tizimi yordamida ko’rsatilishi mumkin. mazkur tenglamalarda quyidagi turdagi o’zgaruvchilar mavjud bo’ladi: - endogen, tizim ichida aniqlanuvchi, bog’liqli u o’zgaruvchilar; - ekzogen, qiymati tashqaridan beriladigan, boshqariladigan, bashoratlanuvchi, ta’sir etuvchi x o’zgaruvchilar; - oldindan belgilangan o’zgaruvchilar, xam joriy vaqtdagi ekzogen o’zgaruvchilarni, xam lag o’zgaruvchilar (o’tgan davrlar uchun ekzogen va endogen o’zgaruvchilar)ni o’z ichiga oladigan. ekonometrik tizimlarning quyidagi turlari ajratiladi. bog’liq bo’lmagan tenglamalar tizimi, bunda xar bir bog’liq o’zgaruvchi yi(i=1,…,n), bog’liq bo’lmagan bir xil to’plam o’zgaruvchilar xj (j=1,…,m)larning funktsiyasi sifatida beriladi: y1= a11 x1 + …

2 / 8

ktsiyasi sifatida ko’rsatiladi: y1 = a11 x1 + a12 x2 + …+a1m xm + 1 y2 = b21 y1 + a21 x1 + a22 x2 + …+a2m xm + 2 (3.2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . yn = bn1 y1 + bn2 y2 +,…,+bnn-1 yn-1 +an1 x1 + an2 x2 + …+anm xm + n tizimning xar bir tenglamasi parametrlari, eng kichik kvadratlar usuli yordamida, birinchi tenglamadan boshlab, ketma ket aniqlanadi. o’zaro bog’liq tenglamalar tizimi, bunda xar bir bog’liq o’zgaruvchi yi (i=2,…,n) boshqa bog’liq o’zgaruvchilar yk (k i) va bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilar xj (j=1,…,m)ning funktsiyasi sifatida keltirilgan: y1= b12 y2 + b13 y3 + …+ b1n yn +a11 x1 + a12 x2 + …+a1m xm + 1 y2= b21 y1 + b23 y3 + …

3 / 8

bir nechta bosqichlardan o’tish lozim: 1. berilgan ma’lumotlar asosida korrelyatsion tahlil o’tkaziladi: a) xususiy korrelyatsiya koeffitsientlar matritsasi hisoblanadi; b) juft korrelyatsiya koeffitsientlari matritsasi hisoblanadi. 2. korrelyatsion tahlil natijasida tanlangan omillar asosida regressiya tenglamasi tuziladi; 3. tuzilgan tenglamalar tizimi quyidagi mezonlar bo’yicha baholanadi: a) fisher mezoni; b) styudent mezoni; v) darbin-uotson mezoni; g) ko’plik korrelyatsiya koeffitsienti; d) determinatsiya koeffitsienti; e) approksimatsiya xatoligi. 4. tuzilgan tenglamalar tizimi mezonlar bo’yicha mos kelsa, keyin asosiy ko’rsatkich tenglama asosida prognoz davri hisoblanadi. 5. ishlab chiqarish funktsiyasini asosiy xususiyatlarini quyidagilar hisoblaydi: a) o’rtacha unumdorlik omillari; b) chegaraviy unumdorlik omillari; v) resurslar bo’yicha elastiklik koeffitsientlari; g) resurslarga talab; d) resurslarni almashtirish chegaralari. tarkibiy modelni koeffitsientlarini baholashda bir qator usullar qo’llaniladi. aniq identifikatsiyalanadigantarkibiy modelda qo’llanadigan bilvosita eng kichik kvadratlar usulini (bekk) ko’rib chiqamiz. mazkur usulini ikkita endogen va ikkita ekzogen ko’rsatkichlardan iborat bo’lgan quyidagi identifikatsiyalanadigan model misolida ko’rib chiqamiz: y1= b12 y2 + a11 x1 + 1 (3.5) …

4 / 8

etlanishlar bilan foydalansa bo’ladi. tubdan o’zgartirilgan 1-jadvaldagi ma’lumotlar 3.2-jadvalga tortilgan. bu erda dik koeffitsientlarni aniqlash uchun kerakli oraliq hisobotlar keltirilgan. birinchi keltirilgan tenglamaning dik koeffitsientlarini aniqlash uchun quyidagi normal tenglamalar tizimi bilan foydalanish mumkin: уy1x1= d11 у x12+ d12 у x1x2 уy1x2= d11 у x1x2 + d12 у x22 3.2–jadvalda hisoblangan qiymatlarni yuqoridagi tenglamaga summani o’rniga qo’yib chiqib, quyidagini olamiz: 83,102= 33,5d11 - 29,001d12 -20,667= -29,001d11 + 155,334d12 yuqoridagi tenglamalarning echilishi natijasida d11 = 2,822 i d12 = 0,394 teng. 3.2-jadval keltirilgan model shaklini tuzish uchun o’zgartirilgan ma’lumotlar n y1 y2 x1 x2 y1*x1 x12 x1*x2 y1*x2 y2*x1 y2*x2 x22 1 -12,133 -6,784 -4,500 0,667 54,599 20,250 -3,002 -8,093 30,528 -4,525 0,445 2 0,767 5,329 -0,500 5,667 -0,383 0,250 -2,834 4,347 -2,664 30,198 32,115 3 -2,933 -2,308 -0,500 -1,333 1,467 0,250 0,667 3,910 1,154 3,077 1,777 4 6,267 1,969 2,500 -1,333 15,668 6,250 -3,333 -8,354 4,922 -2,625 1,777 5 3,867 …

5 / 8

uchun keltirilgan model shaklning ikkinchi tenglamasidan x2 ni topamiz: x2 = (y2 - 1,668 x1) / 1,177 bu ifodani keltirilgan modelning birinchi tenglamasiga qo’yib chiqib, tarkibli tenglamani topamiz: y1= 2,822 x1+ 0,394 (y2 - 1,668x1) / 1,177 = = 2,822 x1+ 0,335 y2 - 0,558 x1 = 0,335 y2 + 2,264x1 shunday qilib b12 = 0,335; a11 = 2,264. keltirilgan model shaklning birinchi tenglamasidan x1ni topamiz: x1= (y1 - 0,394x2) / 2,822 bu ifodani keltirilgan modelning ikkinchi tenglamasiga qo’yib chiqib, tarkibli tenglamani topamiz: y2= 1,177 x2+ 1,668 (y1 - 0,394x2) / 2,822 = = 1,177 x2+ 0,591y1 - 0,233x2= 0,591 y1 + 0,944x2 shunday qilib b21 = 0,591; a22 = 0,944. tarkibli shaklning ozod hadlarini quyidagi tenglamalardan topamiz: a01= y1,cp - b12 y2,cp - a11 x1,cp =45,133 – 0,335 * 43,93 –2,264* 7,5 = 13,436 a02= y2,cp -b21 y1,cp - a22 x2,cp=43,93 – 0,591* 45,133 - 0,944 * 10,333= 7,502 …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tenglamalar tizimi"

3-mavzu. tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik model reja 3.1. bir-biriga bog’liq tenglamalar tizimini tushunchalari va turlari. 3.2. ekonometrik tenglamlar tizimi parametrlarini hisoblash uslubiyoti. 3.3. ekonometrik tenglamalar tizimini indentifikatsiyalash muammolari. tayanch iboralar: endogen o’zgaruvchi, ekzogen o’zgaruvchi, bog’liq bo’lmagan tenglamalar, rekursiv tenglamalar tizimi, o’zaro bog’liq tenglamalar tizimi,identsifikatsiyalash muammolari. 3.1. bir-biriga bog’liq tenglamalar tizimini tushunchalari va turlari odatda iqtisodiy ko’rsatkichlar o’zaro bog’langan bo’lishadi. bunday ko’rsatkichlar (o’zgaruvchilar) o’rtasidagi munosabatlar tarkibi bir vaqtli tenglamalar tizimi yordamida ko’rsatilishi mumkin. mazkur tenglamalarda quyidagi turdagi o’zgaruvchilar mavjud bo’ladi...

This file contains 8 pages in DOCX format (44.4 KB). To download "tenglamalar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: tenglamalar tizimi DOCX 8 pages Free download Telegram