tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar

DOC 11 pages 223.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 223.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

4 tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar 6-ma’ruza tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar reja: 6.1. ekonometrikada qo’llaniladigan tenglamalar tizimi haqida tushuncha 6.2. modellarning tuzilmaviy va keltirilgan shakllari 6.3. tarkibiy (tuzilmaviy) model parametrlarini baholash 6.1. ekonometrikada qo’llaniladigan tenglamalar tizimi haqida tushuncha ijtimoiy fanlarda statistik o’rganish ob’ekti bo’lib murakkab tizimlar hisoblanadi. bunday murakkab tizimlarni yozish(tasvirlash), ularni harakat mexanizimlarini tushuntirish uchun o’zgaruvchilar orasidagi bog’lanish zichligini aniqlash, alohida regressiya tenglamalarini tuzish etarli emas. alohida regressiya tenglamalaridan foydalanishda, masalan iqtisodiy hisob-kitoblarda ko’pchilik holatlarda argument(omil)larni bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda o’zgartirish mumkin deb faraz qilinadi. ammo bunday faraz qilish noto’g’ri, amalda bir o’zgaruvchi boshqa o’zgaruvchilar mutlaqo o’zgarmagan holatida o’zgarishi mumkin emas. bir o’zgaruvchining o’zgarishi butun tizimdagi o’zaro bog’langan belgilarni o’zgarishiga olib keladi. bundan kelib chiqadiki, alohida olingan ko’p omilli regressiya tenglamasi alohida ko’rsatkichlarni natijaviy o’zgaruvchining o’zgarishiga ta’sirini tavsiflay olmaydi. aynan shuning uchun keyingi yillarda iqtisodiy va ijtimoiy tadqiqotlarda o’zgaruvchilar orasidagi o’zaro bog’lanish tarkibini “bir vaqtning o’zida ifodalovchi tenglamalar” …

2 / 11

eladi. yana boshqa misol, ishlab chiqarish samaradorligini baholashda faqat rentabellik modelini o’zi etarli emas. u yana mehnat unumdorligi modeli hamda mahsulot birligi tannarxi modeli bilan to’ldirilishi zarur. agar biz mikrodarajadagi tadqiqotlardan makrodarajadagi hisoblashlarga o’tadigan bo’lsak, o’zaro bog’langan tenglamalar tizimini qo’llashga bo’lgan talab yanada ortadi. iqtisodiy tadqiqotlarda tenglamalar tizimi turlicha tuzilishi mumkin. har bir bog’liq bo’lgan o’zgaruvchi bitta to’plamdagi omillar funktsiyasi deb qaralganda quyidagi bog’liq bo’lmagan tenglamalar tizimsi hosil bo’lashi mumkin. ( (6.1) omillar to’plami har bir tenglamada o’zgarib turishi mumkin. (6.2) ko’rinishidagi modellar ham o’zaro bog’liq bo’lmagan tenglamalar tizimi bo’lishi mumkin. ushbu (6.2) tenglamalar tizimini (6.1) tenglamalar tizimidan farqi shundan iboratki tenglamalarda umumiy to’plabga kiruvchi omillar turli ko’rinishlarda qatnashadi. tenglamalar tizimida u yoki bu omilning qatnashmasligi ularni modelga kiritish iqtisodiy nuqtai-nazardan maqsadga muvofiq emasligini bildiradi. bunday modellarga ko’rsatkichlari o’zaro bog’liq bo’lgan qishloq xo’jaligida ishlab chiqarishning samaradorligini ifodalovchi sigirlarning mahsuldorligini, 1-tsentner sutning tannarxini, omil sifatida xo’jalikni ixtisoslashuvini, 100 gektar erga to’g’riladigan …

3 / 11

hatolik qiymatiga farq qilganligi sababli har bir tenglamada tasodifiy xatolikning qiymati qatnashadi. uchta natijaviy va to’rta omil belgilardan iborat o’zaro bog’liq bo’lmagan tenglamalar tizimi quydagi ko’rinishga ega: (6.3) agar bir tenglamaning natijaviy o’zgaruvchisi boshqa tenglamada omil singari qatnashsa, u holda rekursiv tenglamalar tizimi ko’rinishidagi quydagi modelni tuzish mumkin: ( (6.4) ushbu tizimda har bir tenglamadagi natijaviy belgi (u)lar o’zidan keyingi tenglamalarda (x) omil belgilar singari omil belgi sifatida qatnashadilar. bunday tizim uchun quydagi mehnat unumdorligi va fond qiymati modeli misol bo’la oladi: bu erda: - mehnat unumdorligi; - fond qiymati; - menatni fond bilan qurollanganligi; - mehnatni energiya bilan qurolanganligi; - ishchilarning malakasi. avvalgi tizim kabi, har bir tenglama alohida qaralishi mumkin va ularning parametirlari ekku bilan aniqlaniladi. 6.2. modellarning tuzilmaviy va keltirilgan shakllari ekonometrik tadqiqotlarda ko’proq o’zaro bog’liq tenglamalar tizimi qo’llaniladi. bunday tenglamalar tizimida bitta natijaviy belgi bir tenglamaning chap qismida boshqa tenglamaning o’ng qismida qatnashadi, ya’ni: ushbu o’zaro …

4 / 11

in: bu erda - oylik ish haqining o’zgarish sur’ati; - bahoning o’zgarish sur’ati; - ishsizlik darajasi; - doimiy kapitalning o’zgarish sur’ati; - import maxsulotlari bahosining o’zgarish sur’ati. birgalikdagi, birpaytli tenglamalar tizimi (yoki modellarning tuzilmaviy shakli) odatda endogen va ekzogen o’zgaruvchilarni o’z ichiga oladi. enzogen o’zgaruvchilar avval keltirilgan birgalikdagi birpaytli tenglamalarda (u) sifatida belgilangan. ular tizimdagi tenglamalar soniga teng bo’lgan bog’liq o’zgaruvchilardan iborat. ekzogen o’zgaruvchilar odatda (x) sifatida belgilanadi. ular avvaldan aniqlangan, endogen o’zgaruvchilarga ta’sir etuvchi, lekin ularga bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilardir. modelning oddiy tuzilmaviy shakli kuyidagicha ko’rinishga ega: (6.2.1) bu erda: u – endogen o’zgaruvchilar; x – ekzogen o’zgaruvchilar. iqtisodiy o’zgaruvchilar bir modelda endogen boshqalarida ekzogen o’zgaruvchilar sifatida qatnashishi mumkin. iqtisodiy bo’lmagan o’zgaruvchilar (masalan, ob–havo sharoiti) tizimga ekzogen o’zgaruvchi sifatida kiradi. endogen o’zgaruvchilarining o’tgan davrdagi qiymatlari ham ekzogen o’zgaruvchi sifatida qaralishi mumkin. masalan, joriy yildagi iste’mol (ui) faqat qator iqtisodiy omillarga bog’liq bo’lmasdan o’tgan yildagi iste’mol darajasi (ui-1)ga ham bog’liq bo’lishi …

5 / 11

ari” deb ataladi. modeldagi barcha o’zgaruvchilar o’rtacha darajasidan chetlanish sifatida ifodalanadi, ya’ni x sifatida , u sifatida tasavvur qilinadi. shuning uchun tizimdagi tenglamalarda ozod had qatnashmaydi. modelning tuzilmaviy koeffitsientlarini ekku bilan aniqlash nazariy jixatdan aniq natija bermaydi. shu sababli modelning tuzilmaviy koeffitsientlarini aniqlash uchun modelning tuzilmaviy shaklini modelning “keltirilgan shakli”ga almashtiriladi. modelning keltirilgan shakli parametrlari ekku bilan aniqlanadigan erkli tenglamalar tizimidan xech qanday farq qilmaydi. ekkuni qo’llab ni aniqlash mumkin, so’ngra endogen o’zgaruvchilarning modelning keltirilgan shakli endogen o’zgaruvchilar ekzogen o’zgaruvchilarning chiziqli funktsiyalari tizimi sifatida ifodalanadi. (6.2.2) bu erda – modelning keltirilgan shakli koeffitsientlari. qiymatini ekzogen o’zgaruvchilar orqali aniqlash mumkin. modellarning keltirilgan shakllari koeffitsientlari modellarning tuzilmaviy shakllari koeffitsientlarining chiziqli bo’lmagan funktsiyasi sifatida ifodalanadi. bunday holatni modelning keltirilgan shakli koeffitsienti ni modelning tuzilmaviy koeffitsientlari (aj va bi) orqali ifodalanadi. buni soddalashtirilgan tuzilmaviy model misolida ko’rib chiqamiz. soddalashtirish uchun modelga tasodifiy o’zgaruvchilarni kiritmaymiz. quyidagi qo’rinishdagi tuzilmaviy model uchun (6.2.3) modelning keltirilgan shakli quyidagicha …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar"

4 tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar 6-ma’ruza tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar reja: 6.1. ekonometrikada qo’llaniladigan tenglamalar tizimi haqida tushuncha 6.2. modellarning tuzilmaviy va keltirilgan shakllari 6.3. tarkibiy (tuzilmaviy) model parametrlarini baholash 6.1. ekonometrikada qo’llaniladigan tenglamalar tizimi haqida tushuncha ijtimoiy fanlarda statistik o’rganish ob’ekti bo’lib murakkab tizimlar hisoblanadi. bunday murakkab tizimlarni yozish(tasvirlash), ularni harakat mexanizimlarini tushuntirish uchun o’zgaruvchilar orasidagi bog’lanish zichligini aniqlash, alohida regressiya tenglamalarini tuzish etarli emas. alohida regressiya tenglamalaridan foydalanishda, masalan iqtisodiy hisob-kitoblarda ko’pchilik holatlarda argument(omil)larn...

This file contains 11 pages in DOC format (223.5 KB). To download "tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar", click the Telegram button on the left.

Tags: tenglamalar tizimi ko’rinishida… DOC 11 pages Free download Telegram

tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "tenglamalar tizimi ko’rinishidagi ekonometrik modellar"

Similar files