ekonomik modellar ta'limi

DOCX 6 pages 43.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

ekonometrik modellarning axborot ta’minoti reja 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati 2. bog’liq va bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilarni tanlash 3. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar tayanch iboralar: iqtisodiy ma’lumotlar, o’zgaruvchilar, korrelyatsion bog’lanishlar, bog’liq va bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilar, statik va dinamik modellar 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati iqtisodiy jarayonlarni vaqt davomida o’zgarishini o’rganish muhim ahamiyatga ega. chunki barcha iqtisodiy jarayonlar va hodisalar vaqt davomida o’zgaruvchan bo’ladi. iqtisodiyotda barcha iqtisodiy jarayonlarni iqtisodiy-statistik modellar orqali o’rganish natijasida u yoki bu iqtisodiy ko’rsatkichning hozirgi holati va kelajakdagi o’zgarishini ilmiy asosda tahlil qilish va bashoratlash mumkin bo’ladi. iqtisodiy-statistik modellashtirish usuli - bozor iqtisodiyoti sub’ektlarining iqtisodiy faoliyati tahlili va rejalashtirishni takomillashtirishga qaratilgan tadbirlardan biridir. iqtisodiy-statistik modellashtirish iqtisodiy ko’rsatkichlar va ishlab chiqarish omillari o’rtasidagi aloqalar o’z mohiyatiga ko’ra stoxastik bo’lgan asosga tayanadi. iqtisodiy sub’ektlar faoliyatini statistik modellashtirish zamon va makonda ularning rivojlanish jarayonini o’rganishda asosiy o’rin egallaydi. bu modellar ishlab chiqarish tendensiyalari va qonuniyatlarini aniqlash uchun …

2 / 6

toligi, uning ko’rsatkichlari, omillar va ob’ektlar majmuining noaniqligi. 2. tarkibiy aniqlanmagan xilma-xilliklarning mavjudligi. 3. modelli ko’rsatkichlar va dalillar o’rtasida bog’lanish shakllaridan noto’g’ri foydalanish. iqtisodiy-statistik kuzatuvlar olib borilganda, texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlar ko’rinishidagi, materiallar oqimidagi axborotlarga duch kelamiz. shu nuqtai nazardan, ishlab chiqarishga - kirish axborotini, chiqish axborotiga o’zgartirgich sifatida qaraladi. ekonometrik modellarni tuzishda muhim bosqichlaridan biri modelda qatnashadigan omillar va ko’rsatkichlarni tanlashdir. ko’p hollarda o’rganilayotgan ko’rsatkichlarga juda ko’p omillar ta’sir etmoqda. shu jumladan, ularning hammasi modelda qatnashishi mumkin emas yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas. ko’rsatkichlar va omillarni to’liq qator sifatida quyidagicha tasvirlash mumkin: 1) birinchi omillar guruhi – bu modelga kiritiladigan o’zgaruvchilar. 2) ikkinchi omillar guruhi …,) – modelda qatnashmaydi, lekin ulardan har biri tadqiqotchi tomonidan kuzatilayotgan statistik jamlanmada u yoki bu qiymatlarda nazorat qilinadi. 3) uchinchi omillar guruhi ,…,) – tasodifiy o’zgaruvchilar, ular tadqiqotchi tomonidan nazorat qilinmaydi, lekin ning o’zgarishiga ta’sir etmoqda. agar birinchi guruhga soni bo’yicha ko’p bo’lmagan, lekin …

3 / 6

ifadagilar esa natijaviy belgilar deyiladi. masalan, paxta yoki bug’doyga suv, mineral o’g’itlar va ishlov berish natijasida ularning hosildorligi oshadi. bu bog’lanishda hosildorlik natijaviy belgi, unga ta’sir etuvchi kuchlar (suv, o’g’it, ishlov berish va h.k.) omil belgilardir. yoki, iste’molchining daromadi ortib borishi natijasida uning tovar va xizmatlarga bo’lgan talabi oshadi. bu bog’lanishda talabning ortishi natijaviy belgi, unga ta’sir etuvchi omil, ya’ni daromad esa omil belgidir. omillarning har bir qiymatiga turli sharoitlarida natijaviy belgining har xil qiymatlari mos keladigan bog’lanish korrelyatsion bog’lanish yoki munosabat deyiladi. korrelyatsion bog’lanishning xarakterli xususiyati shundan iboratki, bunda omillarning to’liq soni noma’lumdir. shuning uchun bunday bog’lanishlar to’liqsiz hisoblanadi va ularni formulalar orqali taqriban ifodalash mumkin, xolos. umumiy holda qaralsa, korrelyatsion munosabatda erkin o’zgaruvchi x belgining har bir qiymatiga () erksiz o’zgaruvchi u belgining () taqsimoti mos keladi. o’z-o’zidan ravshanki, bu holda ikkinchi u belgining har bir qiymati () ham birinchi x belgining () taqsimoti bilan xarakterlanadi. agar to’plam …

4 / 6

rbola darajali va boshqa ko’rinishlarda ifodalanadigan bog’lanishlar egri chiziqsiz bog’lanishga misol bo’la oladi. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar korrelyatsion va regression tahlilni qo’llash vaqtida, omillarni tanlab olish va ulardan modellarda foydalanish hamda baholashdagi asosiy qoidalar quyidagilardan iborat: 1. omillarni o’rganish bilan qamrab olinadigan ro’yxat chegaralangan, omillar esa nazariy asoslangan bo’lishi lozim. 2. modelga kiritilgan barcha omillar miqdor o’zgarishlarga ega bo’lishi kerak. 3. tadqiq qilinayotgan to’plam sifatli bir jinsli bo’lishi lozim. 4. omillar o’zaro funktsional bog’lanmasliklari shart. 5. kelajakda omillar o’zaro ta’sirini ekstrapolyatsiya qilish uchun modellardan foydalanilayotgan vaqtda xarakter jiddiy o’zgarmasligi, statistik mustahkam va barqaror bo’lishi lozim. 6. regression tahlilda har bir omilning qiymatiga bir xil regressiyali natijaviy o’zgaruvchi taqsimoti normal yoki yaqin darajada mos kelish lozim. 7. o’rganilayotgan omillar tadqiq etilgan, natijaviy ko’rsatkichli, mantiqan davriy bo’lishi lozim. 8. natijaviy ko’rsatkichga jiddiy ta’sir ko’rsatadigan faqat muhim omillar ta’sirini ko’rib chiqish lozim. 9. regressiya tenglamalariga kiritilgan omillar soni katta …

5 / 6

atkichlar dinamik qatorlarida regression bog’lanishni o’rganish statistikadagi bog’lanishni o’rganishdan tubdan farq qiladi. 12. har bir omil bo’yicha taqsimot normal taqsimotga ega bo’lishi shart emas. bu regression tahlilni natijaviy, alomatli qiymat va tasodifsiz qiymatli omillar o’rtasidagi bog’lanishni ifodalovchi sifatida ta’riflashdan kelib chiqadi. 13. omillarni natural birlikda o’lchashda nisbiy qiymatlarga nisbatan ortiqroq ko’rish lozim. nisbiy qiymatlar o’rtasidagi korrelyatsiya, regressiya tenglamasi parametrlari qiymati bog’lanish mazmunini buzishi mumkin.omillar o’rtasidagi bog’lanishni ifodalovchi sifatida ta’riflashdan kelib chiqadi. demak, ekonometrik modellarga qo’yiladigan asosiy talablar : 1) modelda kuzatilayotgan ning o’zgarishiga kuchli ta’sir qilayotganasosiy omillar qatnashishi kerak; 2) barcha bog’liq bo’lmagan omillar asosiy bog’liq bo’lgan omil bilan zich bog’langan bo’lishi kerak; 3) bog’liq bo’lmagan omillar o’zaro sust (kuchsiz) bog’langan bo’lishi kerak. iqtisodiy jarayonlar dinamikasini aks ettirish mohiyatiga ko’ra, statik va dinamik modellar mavjud. statik modellar o’zida vaqtning ayrim, qayd qilingan oralig’ini qamrab oladi. dinamik model vaqtning izchil oraliq tizimi holatini aks ettiradi. o’zgaruvchan xarakterga ko’ra, boshlang’ich iqtisodiy ishlab …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonomik modellar ta'limi"

ekonometrik modellarning axborot ta’minoti reja 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati 2. bog’liq va bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilarni tanlash 3. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar tayanch iboralar: iqtisodiy ma’lumotlar, o’zgaruvchilar, korrelyatsion bog’lanishlar, bog’liq va bog’liq bo’lmagan o’zgaruvchilar, statik va dinamik modellar 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati iqtisodiy jarayonlarni vaqt davomida o’zgarishini o’rganish muhim ahamiyatga ega. chunki barcha iqtisodiy jarayonlar va hodisalar vaqt davomida o’zgaruvchan bo’ladi. iqtisodiyotda barcha iqtisodiy jarayonlarni iqtisodiy-statistik modellar orqali o’rganish natijasida u yoki bu iqtisodiy ko’rsatkichning hozirgi holati va kelajakdagi o’zgarishini il...

This file contains 6 pages in DOCX format (43.5 KB). To download "ekonomik modellar ta'limi", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonomik modellar ta'limi DOCX 6 pages Free download Telegram