matrisalar va ularning xossalari

DOCX 10 pages 119.2 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 119.2 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1-mavzu. matrisalar va ularning xossalari. 1-mashg’ulot 1.1. matrisalar va ularning turlari. 1.2. matrisalar ustida amallar. 1.3. matrisalarning iqtisodiyotdagi tadbiqlari. tayanch iboralar: jadval, qator, ustun, indeks, o’lchov, kvadrat matrisa, birlik matrisa, matrisalarni qo’shish, ayirish, songa ko’paytirish. 1 matritsalar haqida umumiy tushunchalar. sistemalarni modellashtirishda matritsalar algebrasi degan tushuncha muhim ahamiyatga ega . rejalashtirish muammolari, yalpi mahsulot, jami mehnat sarfi, narxni aniqlash va boshqa masalalar hamda ularda kompyuterlarni qo‘llash matritsalar algebrasini qarashga olib keladi. ishlab chiqarishni rejalashtirish, moddiy ishlab chiqarish orasidagi mavjud bog‘lanishlarni ifodalashda va boshqalarda, ma’lum darajada tartiblangan axborotlar sistemasiga asoslangan bo‘lishi lozim. bu tartiblangan axborotlar sistemasi muayyan jadvallar ko‘rinishida ifodalangan bo‘ladi. misol o‘rnida moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari orasidagi o‘zaro bog‘liqlik axborotlari sistemasini qaraylik. ishlab chiqarish 5 ta (masalan, mashinasozlik, elektroenergiya, metal, ko‘mir, rezina ishlab chiqarish sanoatlari) tarmoqdan iborat bo‘lsin. bunda ular orasidagi o‘zaro bog‘liqlik 1-jadval bilan ifodalansin. 1-jadval. tarmoq-lar 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 bu jadvalda …

2 / 10

, 1-turdagi xom ashyo sarfi normasi mos ravishda 1,2,3,4-xildagi mahsulotlar ishlab chiqarish uchun 2,3,2,0 bo‘ladi. 1 va 2 jadvallar, matematikada o‘rganiladigan matritsalar tushunchasining misollari bo‘laoladi. matritsalar iqtisodiy izlanishlarda keng qo‘llanilmoqda, xususan, ulardan foydalanish ishlab chiqarishni rejalashtirishni osonlashtirib, mehnat sarfini kamaytiradi, hamda rejaning har xil variantlarini tuzishni ixchamlashtiradi. bundan tashqari har xil iqtisodiy ko‘rsatkichlar orasidagi bog‘liqlikni tekshirishni osonlashtiradi. bu holatlar matritsalarni umumiy holda qarashga olib keladi. 1-ta’rif. ta satrli va ta ustunli to‘g‘ri burchakli ta elementdan tuzilgan jadval o‘lchamli matritsa deyiladi. matritsani qisqacha bilan ham belgilash mumkin. matritsalarda satrlar soni ustunlar soniga teng bo‘lsa, bunday matritsalar kvadrat matritsa deb ataladi. har bir tartibli kvadrat matritsa uchun uning elementlaridan tuzilgan determinantni hisoblash mumkin, bu determinantga matritsaning determinanti deyiladi va yoki bilan belgilanadi. bo‘lsa, matritsaga maxsus matritsa, bo‘lsa, maxsusmas matritsa deyiladi. kvadrat matritsaning elementlar joylashgan diagonali bosh diagonal, elementlari joylashgan diagonali yordamchi diagonal deyiladi. bosh diagonaldagi elementlar 0dan farqli boshqa barcha elementlari 0 …

3 / 10

iladi. 1.2. matritsalar ustida amallar. matritsalarni qo‘shish, songa ko‘paytirish va bir-biriga ko‘paytirish mumkin. bir xil o‘lchamli va matritsalarning yig‘indisi deb, elementlari ravishda aniqlanadigan uchinchi matritsaga aytiladi. ravshanki, matritsaning o‘lchami oldingi matritsalarning o‘lchami bilan bir xil bo‘ladi. masalan: matritsalar yig‘indisi bo‘ladi. matritsalarni qo‘shish amali quyidagi o‘rin almashtirish va guruhlash xossalariga ega, ya’ni matritsalarni qo‘shishda biror matritsaga matritsani qo‘shish odatdagi sonlarni qo‘shishdagi no‘l soni rolini o‘ynaydi, ya’ni masalan, . matritsani songa ko‘paytirish deb uning hamma elementlarini shu songa ko‘paytirishga aytiladi, ya’ni masalan, matritsani ga ko‘paytirsak, bo‘ladi. o‘lchamlimatritsaning o‘lchamli matritsaga, ko‘paytmasi deb o‘lchamli shunday matritsaga aytiladiki uning elementi matritsa -satri elementlarini matritsa -ustunining mos elementlariga ko‘paytmalari yig‘indisiga teng, ya’ni: matritsalar ko‘paytmasi bilan belgilanadi. demak, matritsalarni ko‘paytirish uchun birinchi ko‘paytuvchining ustunlari soni, 2- ko‘paytuvchining satrlari soniga teng bo‘lishi talab qilinadi. shu sababli, umuman . 1-misol. va matritsalar berilgan. va matritsalarni ko‘paytiring. yechish. birinchi matritsaning ustunlar soni, ikkinchi matritsaning satrlar soniga teng, shuning uchun bu …

4 / 10

alar mavjud bo‘lgan taqdirda ham = tenglik o‘rinli bo‘lmasligi mumkin. misol. matrisalar uchun ko’paytmani aniqlang. yechish. . a matritsaning « k-darajasi» ni aniqlaymiz. shartli ravishda va deb qabul qilinadi. 1.3. matrisalarning iqtisodiyotdagi tadbiqlari misol 1. t vaqtda neftga bo’lgan talab chiziqli bo’lsin bu yerda yuqorigi indekslardagi t vaqt davrini ifodalaydi(darajani emas) neft narxi, o’rtacha daromad, o’rinbosar yoqilg’i narxi, komplemanın narxi (masalan, avtomobil), aholi. neftga bo’lgan t vaqtdagi bu chiziqli talab vektor ko’rinishida quyidagicha ifodalanilishi mumkin misol 2. neftga bo’lan talab (million barrelda) ni q = βx modelida tushuntirish mumkin va bunda bo’lsin,deb faraz qilaylik. tavsiflovchi o’zgaruvchilar vektori bo’lganda neftga bo’lgan talabni hisoblang. yechish. neftga bo’lgan talabni quyidagicha hisoblanadi shunday qilib javob 29,92 million barrel.[footnoteref:1] [1: mike rosser. basic mathematics for economists. - london and new york, taylor & francis group, 2003 u ] misol 3. telefon apparatlarini ta’mirlovchi usta 70% telefonlarni past darajada, 20% o’rta darajada va 10% to’liq ta’mirdan …

5 / 10

aytiladi? 7. transponirlangan matritsa deb nimaga aytiladi? 7. qanday matritsalar teng bo‘ladi? 8. matritsalar yig‘indisi nima? 9. matritsani songa ko’paytirish qanday bo‘ladi? 10. qanday matritsalarni ko’paytirish mumkin? 11. matritsalar qanday ko‘paytiriladi? image5.wmf image95.wmf image96.wmf image97.wmf image98.wmf image99.wmf image100.wmf image101.wmf image102.wmf image103.wmf image104.wmf image6.wmf image105.wmf image106.wmf image107.wmf image108.wmf image109.wmf image110.wmf image111.wmf image112.wmf image113.wmf image7.wmf image114.wmf image115.wmf image116.wmf image117.wmf image118.wmf image8.wmf image119.wmf image120.wmf image121.wmf image122.wmf image9.wmf image123.wmf image124.wmf image125.wmf image126.wmf image127.wmf image10.wmf image128.wmf image129.wmf image130.wmf image131.wmf image132.wmf image11.wmf image133.wmf image134.wmf image135.wmf image136.wmf image137.wmf image12.wmf image138.wmf image139.wmf image140.wmf image141.wmf image13.wmf image14.wmf image15.wmf image16.wmf image17.wmf image18.wmf image19.wmf image20.wmf image21.wmf image22.wmf image23.wmf image24.wmf image25.wmf image26.wmf image27.wmf image28.wmf image29.wmf image30.wmf image31.wmf image32.wmf image33.wmf image34.wmf image35.wmf image36.wmf image37.wmf image38.wmf image39.wmf image40.wmf image41.wmf image42.wmf image43.wmf image44.wmf image45.wmf image46.wmf image47.wmf image48.wmf image49.wmf image50.wmf image51.wmf image52.wmf image53.wmf image54.wmf image1.wmf image55.wmf image56.wmf image57.wmf image58.wmf image59.wmf image60.wmf image61.wmf image62.wmf image63.wmf image64.wmf image2.wmf image65.wmf image66.wmf image67.wmf image68.wmf image69.wmf image70.wmf image71.wmf image72.wmf image73.wmf image74.wmf …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matrisalar va ularning xossalari"

1-mavzu. matrisalar va ularning xossalari. 1-mashg’ulot 1.1. matrisalar va ularning turlari. 1.2. matrisalar ustida amallar. 1.3. matrisalarning iqtisodiyotdagi tadbiqlari. tayanch iboralar: jadval, qator, ustun, indeks, o’lchov, kvadrat matrisa, birlik matrisa, matrisalarni qo’shish, ayirish, songa ko’paytirish. 1 matritsalar haqida umumiy tushunchalar. sistemalarni modellashtirishda matritsalar algebrasi degan tushuncha muhim ahamiyatga ega . rejalashtirish muammolari, yalpi mahsulot, jami mehnat sarfi, narxni aniqlash va boshqa masalalar hamda ularda kompyuterlarni qo‘llash matritsalar algebrasini qarashga olib keladi. ishlab chiqarishni rejalashtirish, moddiy ishlab chiqarish orasidagi mavjud bog‘lanishlarni ifodalashda va boshqalarda, ma’lum darajada tartiblangan axborotlar sistemasig...

This file contains 10 pages in DOCX format (119.2 KB). To download "matrisalar va ularning xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: matrisalar va ularning xossalari DOCX 10 pages Free download Telegram