matrisalar

DOC 9 pages 217.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 217.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu. chiziqli algebra 1.1. matrisalar matrisalarni algebraik nuqtai nazaridan sonlar to’plami deb qarash mumkin. har bir belgini, odatda, bir "element" sifatida aniqlanadi. har bir matritsa to’g’ri to’rtburchaklar shaklda bo’lib, barch satr va ustun elementlar bilan to’ldirilgan bo’lishi zarur. masalan, agar matrisa 5 satr va 3 ustundan iborat bo’lsa, har bir satrda 5 element va har bir ustunda 3 element bo’lishi kerak. ba’zi elementlar nol bo’lishi mumkin. matritsaning o’lchovi uning “tartibi” deb ataladi. tartibi quyidagicha aniqlanadi: (qatorlar soni) × (ustunlar soni) misol uchun, yuqoridagi a matrisa 5 satr va 3 ustundan iborat va shuning uchun uning o’lchovi 5 × 3. bitta nsatr yoki ustundan iborat matrisalarni odatda vektor deb qabul qilingan.misol uchun, avtomobil ijara narxlarini belgilanganda biz 1 × 5 satr-matrisani vektor sifatida va birinchi hafta uchun zarur avtomobillarni 5 × 1 ustun-matrisani ustun-vektor deb qarash mumkin ta’rif. o’lchamlari bo’lgan matritsa deb, satrlar soni m ga, ustunlar soni n ga teng …

2 / 9

lanadi ta’rif. bir xil o’lchamli va matritsalar uchun ularning yig’indisi deb shunday o’lchamli matritsaga aytiladiki, istalgan va lar uchun -element, tenglik orqali aniqlanadi va matritsalar yig’indisi a+b shaklda belgilanadi, ya’ni c=a+b . matsisani biror songa yoko matrisaga ko’paytirish mumkin. matsisani biror songa ko’paytirganda uning barcha elementlari shu songa ko’paytiriladi. matrisalarni matrisaga ko’paytirish murakkabroq bo’lib, keying bo’limda o’rganiladi. misol. agar 17,5 % qqs (qo’shimcha qiymat solig’i) qo’yilganda avtomashina ijarasiga bo’lgan narxlar . v soliqsiz narx vektori aniqlang. yechish. dastlab biz narx vektorining qo’llanilashi mumkin bo’lgan quyi skalyar qiymatini aniqlashimiz zarur. soliq stavkasi 17,5 % bo’lganligi uchun qqs da asosiy foiz stavkasi 117,5% bo’ladi. suning uchu soliqsiz narx vektori m × n o’lchovli a matrisa berilgan bo’lsin. har bir element uchun indeksdagi i element joylashgan satr nomerini va j indeks element joylashgan ustun nomerini anglatadi. masalan: element 1 satr, 1 ustunda joylashgan element 1 satr, 2 ustunda joylashgan element 1 satr, n …

3 / 9

i hisoblash mumkin, lekin o’lchovi katta matrisalar ko’paytmasi murakkab bo’ladi va ko’p vaqtni oladi. iqtisodiyot tadbiqlarida matrisalar ko’paymasidan foydalanish unch muhim hisoblanmaydi. agar matrisalar ko’paytmasidan foydalanish zarurati tug’ilsa, excel dasturidan foydalanish mumkin. ta’rif. va matritsalar ko’paytmasi deb, o’lchami bo’lgan shunday matritsaga aytiladiki, uning - elementi, tenglik orqali aniqlanib, matritsalar ko’paytmasi ko’rinishda ifodalanadi, ya’ni . - a matritsaning « k-darajasi» . ta’rif. agar a matritsa elementlarining tartib raqamlarini o’zgartirmagan holda satrlarini ustun yoki ustunlarini satr qilib almashtirsak, hosil bo’lgan yangi matritsa a matritsaning transponirlangani deb nomlanib, (yoki at) shaklda belgilanadi. amallarning xossalari 1. 4. , ; 2. 5. ; 3. 6. . shuni ta'kidlash kerakki va ko‘paytmalar mavjud bo‘lgan taqdirda ham = tenglik o‘rinli bo‘lmasligi mumkin. misol. matrisalar uchun ko’paytmani aniqlang. yechish. . a matritsaning « k-darajasi» ni aniqlaymiz. shartli ravishda va deb qabul qilinadi. agar a matritsa elementlarining tartib raqamlarini o‘zgartirmagan holda satrlarini ustun yoki ustunlarini satr qilib almashtirsak, hosil …

4 / 9

lang. yechish. neftga bo’lgan talabni quyidagicha hisoblanadi shunday qilib javob 29,92 million barrel. misol 3. telefon apparatlarini ta’mirlovchi usta 70% telefonlarni past darajada, 20% o’rta darajada va 10% to’liq ta’mirdan chiqardi. statistik ma’lumotlarga ko’ra 70% past darajada ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 10% past darajada, 60% o’rta darajada, 30% ni to’liq ta’mirlashadi. o’rta darajada ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 20% past darajada, 50% o’rta, 30% ni to’liq ta’mirlashadi. to’liq ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 60% past darajada, 40% o’rta darajada ta’mirlashadi. agar masala sharti shu tarzda davom etsa 1, 2, 3 – yillardan keyingi har bir darajada ta’mirlangan telefonlar ulushini aniqlashda matrisalar algebrasidan foydalanish qulay. , 1.3. determinantlar 2 tartibli (2×2 o’lchovli) matris determinant deb qarama-qarshi burchakdagi elementlar ko’paytmasining ayirishdah hosil bo’lgan songa aytiladi. odatda determinantlarni matrisalardan farqlash uchun ikki tomonidan vertical to’g’ri chiziqlar bilan belgilanadi, matrisa kabi kvadrat qavslar emas. 2×2 o’lchovli a matrisa determinant |a| …

5 / 9

qo’shiluvchi manfiy ishorali bo’ladi. misol. matrisa determinanti topilsin. yechish. yuqoridagi formulaga ko’ra, birinchi satr elementlari bo’yicha yoyilma quyidagicha bo’ladi ta’rif. n-tartibli kvadrat matritsaning determinanti deb, quyidagi tenglik bilan aniqlangan songa aytiladi: bu ta’rifdan foydalanib 2 va 3 tartibli determinantlarni hisoblash uchun quyidagi formulalarni hosil qilamiz: 1-xossa. agar -matritsaning biron-bir satridagi (ustunidagi) barcha elementlari nolga teng bo’lsa, u holda uning determinanti nolga teng bo ‘ladi. 2-xossa. agar -matritsaning biron-bir satr (ustun) elementi soniga ko’paytirilsa, determinant qiymati ham soniga ko’payadi, ya’ni ga teng bo ‘ladi. 3-xossa. -matritsa va uning transponirlangani matritsalarning determinantlari teng bo’ladi, ya’ni tenglik o’rinlidir. 4-xossa. agar - matritsaning ikkita qo’shni satrlari o’rnini almashtirsak, hosil bo’lgan yangi matritsaning determinanti -matritsa determinantining teskari ishora bilan olinganiga teng bo ‘ladi, ya’ni tenglik o’rinli bo’ladi. 5-xossa. agar -matritsa bir xil ikki satrga (ustunga) ega bo’lsa, u holda uning determinanti nolga teng , ya’ni bo ‘ladi. 6-xossa. agar -matritsada ikki satrning (ustun) mos elementlari …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matrisalar"

mavzu. chiziqli algebra 1.1. matrisalar matrisalarni algebraik nuqtai nazaridan sonlar to’plami deb qarash mumkin. har bir belgini, odatda, bir "element" sifatida aniqlanadi. har bir matritsa to’g’ri to’rtburchaklar shaklda bo’lib, barch satr va ustun elementlar bilan to’ldirilgan bo’lishi zarur. masalan, agar matrisa 5 satr va 3 ustundan iborat bo’lsa, har bir satrda 5 element va har bir ustunda 3 element bo’lishi kerak. ba’zi elementlar nol bo’lishi mumkin. matritsaning o’lchovi uning “tartibi” deb ataladi. tartibi quyidagicha aniqlanadi: (qatorlar soni) × (ustunlar soni) misol uchun, yuqoridagi a matrisa 5 satr va 3 ustundan iborat va shuning uchun uning o’lchovi 5 × 3. bitta nsatr yoki ustundan iborat matrisalarni odatda vektor deb qabul qilingan.misol uchun, avtomobil ijara narxlarini...

This file contains 9 pages in DOC format (217.5 KB). To download "matrisalar", click the Telegram button on the left.

Tags: matrisalar DOC 9 pages Free download Telegram