ot, sifat va son sõz turkumlari

PPTX 20 pages 597.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 597.7 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

jurnalistika va oʻzbek filologiya fakulteti hozirgi oʻzbek adabiy tili jurnalistika va oʻzbek filologiya fakulteti hozirgi oʻzbek adabiy tili 2-kurs 202-guruh talabalari tuymetova nozima, musurmonova navbahor ibbayeva parizot mavzu: ot, sifat va son sõz turkumlari reja: 1.umumiy soʻz turkumlari haqida maʼlumot 2.ot 3.sifat 4.son 5.xulosa ot кim, nima, qayer so‘roqlariga javob bo‘lib, mavjudot, narsa, joy, voqea, jarayonni atovchi leksik birlik–ot. «borliq yoki uning parchasini predmet sifatida atash» – ot turkumining ugmsi. bunda predmet tushunchasi mantiqiy emas, balki grammatik mohiyatga ega. mantiqan jonsiz va bevosita sezgi a’zosiga ta’sir etuvchi narsa predmet deyiladi. grammatikada esa u keng ma’noda tushuniladi, «mavjudlik» mohiyatiga ega deb qaraladi. otning ugm parchalanishiga koʻra turlari otni ma’no jihatidan turlicha tasnif qilish mumkin. bu o‘rinda ularning grammatik xususiyatini muayyanlashtiruvchi semantik belgi asosga olinadi. ot quyidagi xususiyatiga ko‘ra tasnif qilinadi:bir turdagi predmetdan birining nomini yoki shu turdagi predmetlarning umumiy nomini bildirishiga ko‘ra.кim yoki nima so‘roqlariga javob bo‘lishiga ko‘ra.sanalish-sanalmasligiga ko‘ra.ot borliqdagi bir …

2 / 20

, amper. turdosh ot ifodalangan tushunchaning xarakteriga ko‘ra: a) muayyan; b) mavhum otlarga bo‘linadi. ot derivatsiyasi otlar ikki xil – affiksatsiya va kompozitsiya usuli bilan yasaladi. shunga muvofiq, ot yasashning affiksal va kompozitsion qolipi mavjud. bu qolip ham o‘z o‘rnida unumli, unumsiz; mahsuldor va kammahsul turga bo‘linadi. chi affiksli ot + -chi = 1) asosdan anglashilgan narsa bilan bog‘liq kasb, mutaxassislik bilan shug‘ullanuvchi shaxs oti; 2) asosdan anglashilgan ish/harakat/hodisa shug‘ullanuvchi shaxs oti; 3) asosdan anglashilgan ish-harakat, faoliyatda qatnashuvchi shaxs oti; 4) ish-faoliyatda biror oqim, maslak va sh.k. tarafdori, shularga mansub bo‘lgan shaxsni bildiruvchi ot; ot + -kash = 1) asosdan anglashilgan ish, mashg‘ulot bilan shug‘ullanuvchi shaxs oti: zambilkash, kirakash, loykash, (paxsakash); b) asosdan anglashilgan ishni bajarish odati kuchli bo‘lgan shaxs oti: janjalkash, hazilkash.shunos affiksli ot + -shunos = asosdan anglashilgan sohani o‘rganuvchi mutaxassis qolipi bir ma’noli bo‘lib, u quyidagi hosilalarni bergan: adabiyotshunos, tilshunos, tarixshunos, o‘lkashunos, musiqashunos kabi. ot + -kash …

3 / 20

redmetning, qisman harakatning belgisini bildiruvchi darajalanuvchi so‘z sifat deyiladi: qizil qalam, oq kabutar, yaxshi gapirmoq. boshqa so‘z turkumi ham belgi ifodalaydi. ammo sifat barqaror va turg‘un belgi ifodalashi jihatidan ulardan ajralib turadi. masalan, gul – qizil deganda turg‘un (statik) belgi, gul qizardi deganda esa o‘zgaruvchi (dinamik) belgi namoyon bo‘lgan. sifat anglatadigan belgi boshqa turkum anglatadigan belgidan xususiyati bilan farqlanadi. masalan, qizg‘ish – qizil – qip-qizil. boshqa turkum anglatuvchi belgida esa bunday xususiyat yo‘q. sifat gapda asosan sifatlovchi aniqlovchi, qisman kesim, hol vazifasida keladi. sifatning lgmsi darslik va qo‘llanmalarda sifatning 9 ta lmgsi ajratiladi: 1.xususiyat bildiruvchi sifat. 2.holat bildiruvchi sifat. 3.shakl bildiruvchi sifat. 4.rang-tus bildiruvchi sifat. 5.maza-ta’m bildiruvchi sifat. 6.hid bildiruvchi sifat. 7.o‘lchov bildiruvchi sifat. 8.o‘rin bildiruvchi sifat. 9.payt bildiruvchi sifat. xususiyat bildiruvchi sifat narsa/mavjudotning xarakter-xususiyatini ifodalashda ko‘p qo‘llanadi: yoqimtoy, badjahl, muloyim, dilkash, yaxshi, yomon, loqayd kabi. xarakter-xususiyat ijobiy yoki salbiy bo‘lishi mumkin.holat bildiruvchi sifat narsa/mavjudotning holat yoki vaziyatini turg‘un belgi …

4 / 20

, sho‘r. hid bildiruvchi sifat: xushbo‘y, badbo‘y, qo‘lansa. o‘lchov bildiruvchi sifat: keng, tor, uzun, yaqin, katta, og‘ir. o‘rin bildiruvchi sifat: ichki, tashqi, devoriy, qishloqi. payt bildiruvchi sifat: kuzgi, yozgi, qishki, chillaki, ertapishar. sifat derivatsiyasi sifatlar ikki xil usul bilan yasaladi-afiksatsion va kompazitsiya usullarida yasaladi. oʻzbek tilida sifat yasovchi affikslar juda ham kop ulardan:-li,-dor,-se,-be,-ba,-no,-choq,-chan,-ildon,-ağon,-gi,-i,-ma kabilar kampaziysiya usuliompozitsiya usuli bilan qo‘shma va juft sifat hosil bo‘ladi. qo‘shma sifat. qo‘shma sifat quyidagi qoliplar asosida hosil bo‘ladi: 1. ot+ot: devsifat, devqomat, dilorom, dilozor, kafangado, otashnafas, sohibjamol. 2. sifat+ot: xomkalla, sho‘rpeshona, kaltafahm, shirinsuxan, sho‘rtumshuq, balandparvoz. 3. ot+sifat: yoqavayron, jig‘ibiyron, tepakal, xonavayron, xudobezor, otabezori. 4. ravish+ot: hozirjavob, kamgap, kamsuxan, kamsuqum, kamqon, kamxarj. 5. ravish+fe’l: tezpishar, ertapishar, cho‘rtkesar. 6. fe’l+ fe’l: yebto‘ymas. 7. olmosh+ot: o‘zboshimcha. 8. ot+fe’l: tilyog‘lama, gadoytopmas, tinchliksevar sifatda aloqa-munosab kategoriyalari egalik kategoriyasi. sifat turkumi eк ugmsini «keyingi sifatni oldingi so‘zga bog‘lash va mansublik, xoslik ma’nosini ifodalash» tarzida xususiylashtiradi. matn va birikuvchi so‘zning semantikasiga bog‘liq …

5 / 20

nosab kategoriyalari kelishik kategoriyasi. кк sifatda eк bilan birga qo‘llanadi. bкdagi sifat ega vazifasida keladi: 1. ukamning kichigi – o‘qituvchi. 2. darvoza tepasiga shoxning kattasi qo‘yilgandi. qкdagi sifatda кк ugmsi «sifatni qaratqich aniqlovchi vazifasida keyingi so‘zga bog‘lash» tarzida xususiylashadi: inson yalqovining bahonasi ko‘p. (j.abd.) tкdagi sifat gapda ish-harakatni qabul qilgan predmetga obyekt tusini beradi va tushum kelishigi affiksini qabul qilgan sifat vositasiz to‘ldiruvchi vazifasida keladi. «sifatga obyekt tusini berish va uni fe’lga vositasiz to‘ldiruvchi sifatida bog‘lash» tк ugmsining sifat turkumidagi xususiy-lashuvi: gulning qizilini ajratdi. chк кк ugmsini umuman «oldingi so‘zni keyingi fe’lga o‘rin-payt holi va vositasiz to‘ldiruvchi vazifasida bog‘lash» tarzida, sifat turkumida esa «oldingi sifatni keyingi fe’lga o‘rin-payt holi va vositasiz to‘ldiruvchi vazifasida bog‘lash» ko‘rinishida xususiylashtiradi. sifatda aloqa-munosab kategoriyalari кesimlik kategoriyasi. bog‘lama. кesimlik kategoriyasi sifat turkumida ham o‘z mohiyatini cheklangan darajada namoyon qilib, ikki ko‘rinishga ega bo‘ladi: a) hozirgi zamon ko‘rinishi; b) o‘tgan va kelasi zamon ko‘rinishi. кo‘p hollarda sifat …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ot, sifat va son sõz turkumlari"

jurnalistika va oʻzbek filologiya fakulteti hozirgi oʻzbek adabiy tili jurnalistika va oʻzbek filologiya fakulteti hozirgi oʻzbek adabiy tili 2-kurs 202-guruh talabalari tuymetova nozima, musurmonova navbahor ibbayeva parizot mavzu: ot, sifat va son sõz turkumlari reja: 1.umumiy soʻz turkumlari haqida maʼlumot 2.ot 3.sifat 4.son 5.xulosa ot кim, nima, qayer so‘roqlariga javob bo‘lib, mavjudot, narsa, joy, voqea, jarayonni atovchi leksik birlik–ot. «borliq yoki uning parchasini predmet sifatida atash» – ot turkumining ugmsi. bunda predmet tushunchasi mantiqiy emas, balki grammatik mohiyatga ega. mantiqan jonsiz va bevosita sezgi a’zosiga ta’sir etuvchi narsa predmet deyiladi. grammatikada esa u keng ma’noda tushuniladi, «mavjudlik» mohiyatiga ega deb qaraladi. otning ugm parchalanishiga koʻ...

This file contains 20 pages in PPTX format (597.7 KB). To download "ot, sifat va son sõz turkumlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ot, sifat va son sõz turkumlari PPTX 20 pages Free download Telegram