havoning ifloslanishi

DOCX 32 pages 58.4 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.4 KB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

16. havoning ifloslanishi — atmosferada odamlar va boshqa tirik mavjudotlar sogʻligʻiga hamda iqlimga zarar yetkazuvchi moddalarning mavjudligi sababli kelib chiqqan ifloslanish.[1] gazlar (shu jumladan ammiak, karbon monoksit, oltingugurt dioksidi, azot oksidi, metan, karbonat angidrid va xlorftorokarbonlar, qattiq zarralar (organik va anorganik) va biologik molekulalar kabi havoni ifloslantiruvchi moddalarning har xil turlari mavjud. havoning ifloslanishi odamlarni kasalliklarga yoʻliqtirishi, ularda allergiyalarning paydo qilishi va hatto oʻlimga olib kelishi mumkin; u hayvonlar va oziq-ovqat ekinlari kabi boshqa tirik organizmlarga hamda tabiiy muhitga (masalan, iqlim o'zgarishi, ozon qatlamining yemirilishi yoki yashash muhitining buzilishi) yoki atrof-muhitga (masalan, kislotali yomg'ir orqali) zarar yetkazishi mumkin.[2] atmosferaning ifloslanishiga inson faoliyati ham, tabiat hodisalari ham sabab boʻla oladi.[3]havoning ifloslanishi natijasida hosildorlikning yoʻqolishi va hayot sifatining yomonlashishi jahon iqtisodiyotiga yiliga 5 trillion dollarga tushadi.[18][19] havo siatining yomonlashuvini kamaytirish uchun ifloslanishlarni turli xil nazorat qilish texnologiyalari va strategiyalari mavjud.[20] atmosfera ifloslanishining salbiy oqibatlarini cheklash uchun bir qancha xalqaro va milliy qonunchilik …

2 / 32

gan ko‘plab ta’riflarni umumlashtirgan holda unga quyidagicha ta’rif berish mumkin: atmosferaning ifloslanishi- atmosferaning quyi qatlamlarida kishilarning salomatligi, o‘simlik va hayvonot dunyosi uchun xavfli bo‘lgan , tabiiy muhitning inson hayotiy va ishlab chiqarish faoliyati uchun nomaqbo‘l yo‘nalishlarda o‘zgarishiga olib keladigan miqdordagi zararli moddalarning to‘planishidir. atmosferaning tarkibi tabiiy va inson faoliyati bilan bog’liq bo‘lgan (antropogen) omillar ta’sirida o‘zgaradi.tabiiy o‘zgarishlar litosfera, gidrosfera va biosferadagi o‘zgarishlar bilan bog’liq. masalan, vulkanlarning faoliyati, cho‘llarda qumlarning to‘zishi va uchirilishi, o‘simliklarning gulchanglari, okeanlarning har xil tuz zarrachalari va boshqa chang zarrachalari atmosferada mavjud bo‘lgan changlarning tabiiy manbalaridir. atmosferaga chiqariladigan gazlar va aerozollar tarkibida 160 ga yaqin zararli moddalar borligi aniqlangan.sanoatda va aholiga xizmat ko‘rsatish doirasida foydalaniladigan ko‘pgina moddalar zaharli bo‘lganligi tufayli ularni atmosferaga chiqarish jahon mamlakatlarining katta qismida ta’qiqlangan. o”zbekistonda ham havoda zaharli moddalarning miqdori maxsux sanitariya me’yorlari bilan tartibga solib turiladi. sanoat korxonalari ham atmosferani ifloslovchi ulkan manbalardir. ayniqsa qora va rangli metallurgiya , sement sanoati , …

3 / 32

ariladi. pestitsidlar haqida p. purkash, changlatish, fumigatsiya va boshqa usullarda qoʻllanadi. ayrim hollarda p.lardan notoʻgʻri foydalanish flora, fauna, qishloq xoʻjaligi hayvonlari va odamlar uchun xavfli holatlarni vujudga keltiradi.p.ni tanlashda ularning zaharliligi — kimyoviy moddalarning organizmni zaharlash xususiyatiga katta ahamiyat beriladi. zaharlilik darajasi — dozalar, yaʼni moddaning organizm hayot faoliyatini buzadigan yoki nobud qiladigan (tajribadagi hayvonlarning oʻrtacha har kg vazniga toʻgʻri keladigan mg hisobidagi zaharli modda) miqdori bilan belgilanadi. p.ning zaharliligi, odatda, tajribadagi bir guruh hayvon (kalamush, sichqon) maʼlum qismining nobud boʻlishi bilan sarflangan dozani qiyoslab aniklanadi. p.ning bundam dozalari oʻd50 (tajribadagi hayvonlarning 50% ni oʻldiradigan doza) belgisi bilan ifodalanadi. qabul qilingan tasnifga koʻra, p. zaharliligi shartli ravishda 4 guruhga boʻlingan: oʻta zaharli (oʻd50 50 mg/kg gacha); zahari kuchli (oʻd5a 50–200 mg/kg); oʻrtacha zaharli (ud50 200 – 1000 mg/kg), zaharlilik darajasi past boʻlgan p. (oʻd50 1000 mg/kg dan ortiq).p.ning rasmiy tavsiya qilingan doza yoki konsentratsiyasidan ortiq olinganda, qoʻllash usuli hamda muddati …

4 / 32

mi uglerod atomiga bevosita yoki geteroatom — kislorod, azot, oltingugurt orqali birikkan organik birikmalar sinfi. keyingi tipdagi fosfororganik birikmalar fosfat, pirofosfat, trifosfat kislota efirlari xrlida tabiatda keng tarqalgan (fosfat kislotalar); bularga nuklein kislotalar, koʻpgina muhim kofermentlar, adenozintrifosfat kislota va baʼzi vitaminlar kiradi.fosfororganik birikmalar turli belgilariga qarab tasniflanadi. molekuladagi uglerod— fosfor (s—r) bogi soniga qarab, chunonchi: birlamchi (rph2), ikkilamchi (r2ph) va uchlamchi (r3p) fosfinlar va ularning turli hosilalari (r — organik qoldiq), fosforning valentlik holatiga koʻra, 3 va 5 valentli fosfor hosilalari bor; fosforning kordinatsion soni 2, 4, 5 va 6 ga teng boʻlgan birikmalari ham maʼlum. fosfor funksiyasi tasnifiga kura, fosfinlar, fosfin oksidlari (r3po), sulfidlar (r,ps), iminlar (r3pnr), fosfinometilenlar (r3p=cr’r"), fosfoniy birikmalari (r4p’x ), kislorodli kislotalar: fosfonid (rpo2h2), fosfinid (r2poh), fosfonat (rpo3h2), fosfinat (r2po2h) kislotalar va ularning turli sulfidli va nitritli analoglari hamda hosilalari, shuningdek, gipofosfit n3ro2, fosfit, n3ro, fosfat n3ro4 kislotalar va boshqa kislotalarning organik hosilalari (efirlar, amidlar, angidridlar …

5 / 32

fosfororganik birikmalar asosida yangi murakkab oʻgʻitlar, defoliantlar va oʻstiruvchi moddalar sintez qilindi. fosfat kislota bilan monoetanolamin suvdagi eritmasining oʻzaro kimyoviy taʼsiri natijasida olingan yangi modda etanolamin fosfat 2nh2c2h4ohh3po4 stimulyatori shular jumlasidandir. fosfororganik birikmalardan tibbiyotda, asosan, oftalmologiyala foydalaniladi. biologik muhim fosfatlar, mas, adenozintrifosfatlar, kokarboksilaza, bir qator vitaminlar muhim ahamiyatga ega. fosfororganik birikmalar kompleks hosil qiluvchi moddalar sifatida rudalarni boyitishda (uran va boshqa metallar ishlab chiqarishda) qoʻllanadi. koʻpgina fosfororganik birikmalar surkov moylariga qoʻshimchalar, plastmassalar va tolalarning olovbardosh komponentlarm (antipirenlar), erituvchilar, gidravlik suyukliklar va boshqa sifatida ishlatiladi. fosfororganik birikmalardan organik sintezda ham keng foydalaniladi. baʼzi kuchli zaharlovchi moddalar (mas, zarin, zoman, tabun, fosforiltioxolinlar) ham fosfororganik birikmalarga mansub. 43. dengiz suvida mineral tuz, gaz (asosan azot, kislorod, karbonat angidrid, vodorod sulfid) va kam miqdorda organik moddalar (1–5 mg/l) erigan holda boʻladi. d. yeda deyarli barcha kimyoviy elementlarni topish mumkin. d. yeda erigan moddalarning 99,9% dan ortiqrogʻi tuzlardan iborat. d. s.ning oʻziga xos xususiyatlaridan biri …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "havoning ifloslanishi"

16. havoning ifloslanishi — atmosferada odamlar va boshqa tirik mavjudotlar sogʻligʻiga hamda iqlimga zarar yetkazuvchi moddalarning mavjudligi sababli kelib chiqqan ifloslanish.[1] gazlar (shu jumladan ammiak, karbon monoksit, oltingugurt dioksidi, azot oksidi, metan, karbonat angidrid va xlorftorokarbonlar, qattiq zarralar (organik va anorganik) va biologik molekulalar kabi havoni ifloslantiruvchi moddalarning har xil turlari mavjud. havoning ifloslanishi odamlarni kasalliklarga yoʻliqtirishi, ularda allergiyalarning paydo qilishi va hatto oʻlimga olib kelishi mumkin; u hayvonlar va oziq-ovqat ekinlari kabi boshqa tirik organizmlarga hamda tabiiy muhitga (masalan, iqlim o'zgarishi, ozon qatlamining yemirilishi yoki yashash muhitining buzilishi) yoki atrof-muhitga (masalan, kislotali yomg...

This file contains 32 pages in DOCX format (58.4 KB). To download "havoning ifloslanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: havoning ifloslanishi DOCX 32 pages Free download Telegram