ekologiya

DOCX 1 page 864,1 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 864,1 KB

Fayl turi DOCX

Pages 1

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

1.1. ma'ruzalar kursi 1-modul: o'zbekistondagi ekologik muammolar; reja: ekologiya fanining predmeti, maqsadi va asosiy vazifalari. insonlarning ishlab chiqarish faoliyatlari bilan atrof-muxit o'rtasidagi bog'liklik.tabiatdagi antropogen o'zgarishlar.atrof muxitni muxofaza qilishning asosiy yo'nalishlari. atrof-muxitni muhofaza qilishning xuquqiy asoslari. atrof-muxitni muxofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi va xalqaro hamkorlik. ekologiya fanining predmeti, maqsad va vazifalari. ekologiya atamasining dastlabki ta'rifi taniqli nemis biologi ernest gekkel tomonidan uning «organizmlarning umumiy morfologiyasi» (1866-y.) va «olam vujudga kelishining tabiiy tarixi» (1868-y.) kabi ilmiy asarlarida keltirilgan. unga ko'ra ekologiya lug'aviy jixatdan yunoncha; oykos (oikos) - yashash makoni, o'rni, joyi hamda logos (logos) - fan, mantiq so'zlari birikmalaridan tuzilgan atamadir. ma'nosiga ko'ra tirik organizmlarning yashash sharoiti yoki tashqi muxit bilan o'zaro munosabatini anglatadi. ekologiya biologik yo'nalishdagi fanlardan biri sifatida 19- asrning o'rtalarida shakllandi. dastlabki davrlarda u aloxida olingan tirik organizmlarni o'rab turuvchi o'lik tabiat bilan munosabatini o'rgangan. ekologiya mustaqil fan sifatida 19- asrning oxirlarida keng tan olingan bo'lsa-da, uning ekologiya deb …

2 / 1

bilan o'zaro munosabatlarini o'rganish davri. ikkinchi davr - tirik organizmlar va ular yashaydigan muxitni yaxlit funksional tizimlarni, ya'ni ekotizimlarni o'rganish davri. uchinchi davr -. ekotizimlarni birgalikda o'zaro munosabatlarini o'rganish davri. to'rtinchi davr - erdagi barcha tirik organizmlar va ularning yashash muxitini birgalikda, ya'ni biosfera sifatida o'rganish davri. beshinchi davr - biosferada inson ongini etakchi o'rin egallashi bilan bog'liq ravishda shakllanadigan noosferani o'rganish davri. populyatsiyalar, turlar, biotsenozlar, biogeotsenozlar va biosfera kabi tushunchalar ekologiya fanining manbai xisoblanadi. shuning uchun ham ko'pincha umumiy ekologiya 3 bo'limga bo'lib o'rganiladi: autekologiya, populyatsiyalar ekologiyasi, sinekologiya va biosfera. autekologiya: «autos» yunoncha so'z bo'lib, «tashqarida» degan ma'noni bildiradi. ayrim turlarni boshqa organizmlar qamrovidan aloxida olib ularning yashab turgan muxit bilan o'zaro munosabatlarini, qanday muxitga ko'proq va uzviy moslashganligini o'rganadi. populyatsiyalar ekologiyasi: «populyatsion» frantsuzcha so'z bo'lib, «axoli» degan ma'noni bildiradi. populyatsiyalar tuzilmasi va dinamikasi, ma'lum sharoitda turli organizmlar sonining o'zgarishi, biomassa dinamikasi sabablarini tekshiradi. sinekologiya: «sin» yunoncha so'z bo'lib, …

3 / 1

giya - ekosfera va biosferani, sinekologiya - ekotizim va ijtimoiy ekologiyani, demoekologiya - axoli ekologiyasini va avtoekologiya - organizmlar fiziologiyasi, to'qimalar biologiyasi va molekulyar biologiya kabi biologiyaning maxsus bo'limlarini o'rganadi. bugungi kunga kelib ekologiya sof biologik fanlar tizimidan chiqib, mazmuni kengayib bormoqda. atrof-muxitga zamonaviy fan va texnika taraqqiyotining ta'siri natijasida ekologiya tushunchasi o'ta kengayib ketdi. fanga «inson ekologiyasi» degan atama ham kirib keldi. insonni tashqi muxitga munosabati boshqa tirik organizmlardan tubdan farq qiladi. inson ekologiyasi yangi fan sifatida 1921-yilda amerikalik olimlar borjes va park tomonidan kiritildi. dastlabki inson ekologiyasi tibbiy soxa bo'limi sifatida qaralib, keyinchalik uning ijtimoiy, texnik, ma'muriy, iqtisodiy va xuquqiy tomonlari ham o'rganildi. inson ekologiyasi insonni atrof-muxitga va aksincha, muxitning insonga ta'sirini o'rganadi. inson ekologiyasini o'rganish natijasida ijtimoiy ekologiya vujudga keldi. unga birinchi bo'lib raderik mak kenzil «ijtimoiy ekologiya ijtimoiy fanlardan biri bo'lib, uning vazifasi inson bilan atrof-muxit o'rtasidagi xususiy bog'lanishlarini o'rganishdan iborat», deb ta'rif bergan edi. ekologiya …

4 / 1

an fan sifatida olib qarash va talqin etish maqsadga muvofiq bo'ladi. xozirda ekologiya faqat tirik organizmlar o'rtasidagi munosabatlarni yoki organizmlardan yuqori turuvchi tizimlarga xos qonuniyatlarni o'rganish bilan chegaralanib qolmay, tabiat bilan jamiyat o'rtasidagi munosabatlarning eng optimal echimlarini asoslab berishi zarur. bu degan so'z ekologiyaning ijtimoiy mavqei oshib borayotganligini ko'rsatadi. yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, xozirgi zamon ekologiyasi - tabiat va jamiyatda kechadigan jarayonlarni inson omilini xisobga olgan xolida o'rganadigan fandir, deb ta'riflash mumkin. bu o'rinda shuni ham unutmaslik kerakki, inson omili deyilganda insonning biologik mavjudot sifatidagi faoliyatigina emas, balki uning jamiyatdagi turli ishlab chiqarish faoliyati ham nazarda tutiladi. yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, ekologiya fanining bugungi kundagi asosiy vazifalarini quyidagicha ta'riflash mumkin: xayotning tashkil topish qonuniyatlarini o'rganish, shu jumladan, tabiiy tizimlarga va umuman biosferaga antropogen ta'sirlarni tabiat qonunlari asosida tadqiq etish;tabiiy resurslardan yoki tabiiy boyliklardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini yaratish, insonning xo'jalik faoliyati ta'siri ostida tabiatda ro'y beradigan o'zgarishlarni oldindan bilish, biosferada …

5 / 1

fatini saqlash va yaxshilash bo'yicha texnikaviy, xuquqiy, tashkiliy boshqaruvga doir uzoqqa mo'ljallangan tadbirlar majmuini takomillashtirish; yangi o'zlashtirilgan mintaqalarda, sanoatlashgan va axolisi ko'p bo'lgan xududlarda yashovchi axolining sharoitga moslashuvini tezlashtiruvchi vositalarni yaratish va tabiatda yuz berishi mumkin bo'lgan o'zgarishlarni oldindan xolis baxolash;xavfli tabiiy xodisalar, texnogen fojialarning oldini olish va ularning inson va tabiatga salbiy ta'sirmi kamaytirish choralarini ko'rish; ekologik ong, madaniyat, ta'lim va tarbiya tizimlarini mukammallashtirish va bu soxaga ommaviy axborot vositalarini keng jalb etish. ekologik ta'limotning xorijlik olimlar tomonidan «o'rganilishi.o'simlik va xayvonot olamini xayot tarzi, ularning tashqi muxitga bog'liqligi va turli joylarda tarqalish sabablari xaqidagi ma'lumotlar insonlar tomonidan juda qadim-qadimdanoq og'zaki va yozma shakllarda to'planib kelingan. atrof muxitni ifloslanishi tabiat va inson faoliyati bilan bog'lik tarzda ro'y berishi mumkin. tabiiy ifloslanishning asosiy manbalari vulqonlarni otilishi, sel, zilzila, suv toshkini, kuchli shamollar, yoginlar kabi tabbiy jarayonlar natijasida sodir buladi. bu turdagi ifloslanish bevosita tabiiy jarayonlar bilan boglik bulib, unda inson ishtiroki …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "ekologiya"

1.1. ma'ruzalar kursi 1-modul: o'zbekistondagi ekologik muammolar; reja: ekologiya fanining predmeti, maqsadi va asosiy vazifalari. insonlarning ishlab chiqarish faoliyatlari bilan atrof-muxit o'rtasidagi bog'liklik.tabiatdagi antropogen o'zgarishlar.atrof muxitni muxofaza qilishning asosiy yo'nalishlari. atrof-muxitni muhofaza qilishning xuquqiy asoslari. atrof-muxitni muxofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi va xalqaro hamkorlik. ekologiya fanining predmeti, maqsad va vazifalari. ekologiya atamasining dastlabki ta'rifi taniqli nemis biologi ernest gekkel tomonidan uning «organizmlarning umumiy morfologiyasi» (1866-y.) va «olam vujudga kelishining tabiiy tarixi» (1868-y.) kabi ilmiy asarlarida keltirilgan. unga ko'ra ekologiya lug'aviy jixatdan yunoncha; oykos (oikos) - yashash makoni, ...

This file contains 1 page in DOCX format (864,1 KB). To download "ekologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya DOCX 1 page Free download Telegram