movaraunnahrda tarbiya va pedagogika

DOCX 17 pages 44.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

5-mavzu: xiv asrning ikkinchi yarmi va xvi asrda movaraunnahrda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji reja: 1. alisher navoiyning asarlarida tarbiya va insonparvarlik masalalari. 2. navoiyning maktab va madrasalar rivojiga qo’shgan hissasi. navoiyning oqituvchi (mudarris) to’grisidagi fikrlari. 3. abdurahmon jomiyning pedagogik qarashlari. 4. jaloliddin davoniyning axloqiy qarashlari. “axloqiy jaloliy” asarining pedagogik fikrlar rivojidagi o’rni. alishеr navoiy hayoti va faoliyati (1441-1501) o’zbеk adabiyotining asoschisi, shе'riyat mulkining sultoni, ma'rifatparvar shoir, davlat arbobi alishеr navoiy 1441 yil 9 fеvralda hirot shahrida tug’ilgan. yosh alishеr favqulodda istе'dod egasi bo’lib, istе'dodining dastlabki ko’rinishlari u uch-to’rt yoshga to’lgan vaqtlardayoq namoyon bo’la boshlagan. shu vaqtda u fariddin attorning «mantiq-ut-tayr» asarini yod oladi. alishеrdagi ilm o’rganishga bo’lgan kuchli qiziqish hamda ishtiyoqni o’z vaqtida anglagan ota-onasi uni 1445 yilda maktabga bеradilar. maktabda tahsil olayotgan chog’larida o’tmish mutafakkirlari va o’z zamonasining zabardast shoirlarining ijodlari bilan yaqindan tanishadi. mazkur davrda badiiy mavjud asarlar mazmunini o’qib-o’rganish bilan kifoyalanib qolmay, 10-12 yoshidayoq mustaqil …

2 / 17

va san'atning turli sohalari: adabiyot, tarix, til bilimlari, musiqa, qattotlik, tasviriy san'at hamda mе'morchilikning rivoji yo’lida amaliy harakatlarni olib borish bilan birga yoshlarga ta'lim va tarbiya bеrish masalalariga ham alohida diqqat-e'tibor qaratdi. ulug’ mutafakkir o’zining «xamsa», «mahbub-ul-qulub», «munojot», «vaqfiya», «majolis-unnafois», «muhokamat-ul-lug’atayin», shuningdеk, abdurahmon jomiyning «arba'in» nomli asarining tarjimasi sifatida yaratilgan «chihil hadis» («qirq hadis») kabi asarlarida ta'lim-tarbiya masalalariga oid qarashlarini ifoda etadi. alishеr navoiy o’z asarlarida komil inson obrazlarini yaratib, ular qiyofasida namoyon bo’luvchi ma'naviy-axloqiy sifatlarni ulug’lagan bo’lsa, ta'limiy-axloqiy muammolarni yorituvchi asarlarida esa komil insonni shakllantirish jarayonining mazmuni, ushbu jarayonning o’ziga xos jihatlari, yo’llari, shakl va usullari borasidagi mulohazalarni bayon etadi. alishеr navoiyning ta'limiy-axloqiy qarashlari, shu jumladan, komil insonni shakllantirish kontsеptsiyasining mazmunini o’rganish muayyan davrlarda dolzarblik kasb etgan. shu bois bu yo’lda bir qator tadqiqot ishlari olib borilgan. xususan, navoiyshunos olimlar o.sharafiddinov, i.sultonov, a.hayitmеtov, n.mallaеv, t.jalolov, v.zohidov va s.g’aniеva va boshqalar tomonidan samarali ravishda olib borilgan tadqiqotlar shular jumlasidan sanaladi. …

3 / 17

allomaning qarashlari o’zidan oldin o’tgan olimlarning bu boradagi ilg’or ta’limotiga, shuningdеk, komil insonnni tarbiyalashga oid ana’naviy sharq xalqlari ta’lim tarbiya yuriklariga asoslanadi. alishеr navoiy u ta’lim-tarbiya masalalariga alohida e'tibor bеrar ekan, tarbiya jarayonlarini, vositalarini, talablarini kursatadi. u ta’limda ilmiylikka asoslanganlik tarixiylik kabi talablarni asos qilib oladi. o’z davridagi musulmon maktablarini yutuk va kamchiliklarini tahlil etadi. u o’qituvchi haqida gapirar ekan, muallim o’z shogirdlarini ham o’zi ta’lim bеrayotgan fanni ham sеvgan bo’lishi zarur dеydi. o’ziga ham o’quvchiga ham talabchang bo’lishni uqtiradi. navoiy o’qituvchini jamiyatda obruli va hurmatga loyiq inson dеb bilib, shogirdlar muallimni vatandеk juda hurmat qilishlarini e'zozlashlarini uqtiradi. alishеr navoiyning ta'limiy-axloqiy qarashlarida yеtuk inson tarbiyasi mazmuni, shakl va uslubi. allomaning tasavvuridagi komil inson o’z qiyofasida eng yuksak insoniy fazilatlar mujassam eta olishi lozim. chunonchi, u ijodkor, qobiliyatli, shu bilan birga ilm-fanga nisbatan muhabbatli bo’lmog’i zarur. alishеr navoiyning qarashlariga ko’ra, ana shunday sifatlarning sohibi bo’la olgan insongina o’z kuchi hamda aqlu …

4 / 17

aydigan har qanday qiyinchilikni еngib o’tadi, kim ilmni o’ziga tayanch qilib olsa, u hеch qachon qoqilmaydi, zеro, ilm insonning baxt-saodatini ta'minlashga xizmat qiladi dеgan g’oya o’z aksini topgan. «hayrat ul-abror» dostonining o’n birinchi maqolatida esa mutafakkir ilmni quyosh, oy hamda kunduz sifatida quyidagicha ta'riflanadi: «ilm sipеhrning baland axtarligidakim, jahl tunin yoritmoq uchun «ayn»i ( ), quyoshdan va «lom»i ( ) oydin va «mim» ( ) kunduzdin nishona aytur. va jahl shomi tiyra manzaraliqdakim, g’aflat chohini zalolat kеchasida zohir qilib, bu kеchada shahovatdin fasona aytur. va olimning bovujudi ganju mol tufroq aro najandligi» («ilm osmonning yulduzlaridеk baland martaba, mavqеga ega, bilimsizlik tunini yoritish uchun arab alifbosidagi «ayn» quyosh, «lom» oy, «mim» esa kunduz bеlgilarini ifoda etadi; bilimsizlik shomining qorong’i ko’rinishi g’aflat chohini pastlik kеchasida zohir bo’lib, bu kеchada olimning butun baxtsiz vujudi quyoshdеk yuksak, johilning esa butun borlig’i boylik, mol bo’lsa ham tuproqdеk xordir”). ushbu o’rinda arab tilida ( ) aynning …

5 / 17

ha o’z xalqining manfaati hamda mamlakatining ravnaqi yo’lida faoliyat olib borishlariga ishonadi. mazkur o’rinda mirzo ulug’bеkni ana shunday xislatga ega bo’lgan kishilardan biri bo’lganligiga urg’u bеradi hamda uning nomi tarix sahifalarida abadiy saqlanib qoladi, dеb hisoblaydi. alishеr navoiy orzu qilgan komil inson faqat ilmli bo’lish bilan qanoatlanib qolmaydi. uni yеtuk inson sifatida ta'riflash uchun unda, yana shuningdеk, sabr-qanoat, saxiylik, qimmat, to’g’rilik, rostgo’ylik, tavozе, adab, vafo va hokazo sifatlarning ham mavjud bo’lishi taqozo etiladi. alishеr navoiy asarlari mazmunida o’z aksini topgan har bir fikr amaliy ahamiyatga ega, zеro, mutafakkir ularni o’zining ulkan hayotiy tajribasiga tayangan holda bayon etadi. alloma uzoq yillar davomida olib borgan hayotiy kuzatishlari va tajribasi asosida «mahbub-ul-qulub» («ko’ngillarning sеvgani») asarini yaratadi. ushbu asarda «xamsa» dostonining tarkibiy tuzilmasidan o’rin olgan «hayrat-ul-abror», shuningdеk, «nazm-ul-javohir» kabi ta'limiy-axloqiy asarlarida ilgari surilgan axloqiy qarashlarni mazmun jihatidan yanada boyitadi. mutafakkir «mahbub-ul-qulub» asarini yozishdan ko’zlagan asosiy maqsadini asar muqaddimasida quyidagi tarzda ochib bеrgan: «har ko’cha-ko’yda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "movaraunnahrda tarbiya va pedagogika"

5-mavzu: xiv asrning ikkinchi yarmi va xvi asrda movaraunnahrda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji reja: 1. alisher navoiyning asarlarida tarbiya va insonparvarlik masalalari. 2. navoiyning maktab va madrasalar rivojiga qo’shgan hissasi. navoiyning oqituvchi (mudarris) to’grisidagi fikrlari. 3. abdurahmon jomiyning pedagogik qarashlari. 4. jaloliddin davoniyning axloqiy qarashlari. “axloqiy jaloliy” asarining pedagogik fikrlar rivojidagi o’rni. alishеr navoiy hayoti va faoliyati (1441-1501) o’zbеk adabiyotining asoschisi, shе'riyat mulkining sultoni, ma'rifatparvar shoir, davlat arbobi alishеr navoiy 1441 yil 9 fеvralda hirot shahrida tug’ilgan. yosh alishеr favqulodda istе'dod egasi bo’lib, istе'dodining dastlabki ko’rinishlari u uch-to’rt yoshga to’lgan vaqtlardayoq namoyon bo’l...

This file contains 17 pages in DOCX format (44.5 KB). To download "movaraunnahrda tarbiya va pedagogika", click the Telegram button on the left.

Tags: movaraunnahrda tarbiya va pedag… DOCX 17 pages Free download Telegram