falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi

DOCX 4 pages 18.2 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.2 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

5–mavzu:falsafaning mеtod,qonunlari va katеgoriyalari falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. rivojlanish konsepsiyalari «dialektika» (yunon. dialektike – suhbat qurish san’ati) so‘zining «dialog» (yunon. dialogos – ikki ѐki bir nechta suhbatdoshlar so‘zlashuvi) so‘zi bilan umumiy jihatlari bor. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san’ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida xaqiqatning tagiga yetish maqsadida muammoni o‘zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. dialektik – bu savol berish va javob qaytarishga usta odam, deb hisoblangan. geraklit dunyo «jonli olov» ѐki «ikki marta kirish» mumkin bo‘lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. shu sababli dialektikaning tarixan birinchi shakli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasidir. qonun tushunchasi va uning turlari qonun – bu moddiy va ma’naviy hodisalarning ularning harakat va rivojlanish xususiyati va yo‘nalishini belgilovchi ob’ektiv, muhim, zaruriy, barqaror va umumiy aloqasi. shuningdek, «qonuniyat» tushunchasi ham ishlatiladi. qonuniyat qonunga qaraganda kengroq tushunchadir. qonun muayyan sharoitda o‘zini qat’iy va muqarrar tarzda namoѐn etsa, qonuniyat bir qancha qonunlarning o‘zaro …

2 / 4

miqdor va sifat o‘zgarishlarining bir-biriga o‘tishi qonuni rivojlanish jaraѐnining mexanizmini ѐritadi, u qay tarzda va qanday shakllarda amalga oshirilishini ko‘rsatadi. bu qonunning xususiyatini, u qanday namoѐn bo‘lishi va amal qilishini aniqlash uchun uning asosiy tushunchalari: sifat, miqdor, meyor sakrashning mazmunini ѐritish talab etiladi. inkorni-inkor qonuni – bu shunday bir qonunki, unga muvofiq rivojlanish jaraѐni yangining eskini dialektik inkor etishlari cheksiz zanjiridan iborat bo‘ladi, bunda rivojlanish avvalgi bosqichlarining barcha muhim jihatlari yangida saqlanadi va umuman bu jaraѐn hujumkor, yuksalib boruvchi yo‘nalishga ega bo‘ladi. kategoriya gushunchasi va ularning turlari. fan va falsafa kategoriyalarining tasnifi “kategoriya” so‘zi qadimga yunon tilidan olingan bo‘lib: «izohlash», «tushuntirish», «ko‘rsatish», degan ma’nolarni anglatadi. uning mazmunidagi bunday xilma-xillik qadimga davrlardanoq ilmiy tadqiqot yo‘nalishiga aylangan. falsafa tarixida ularni birinchi bo‘lib, arastu ta’riflab bergan. u o‘zining «kategoriyalar» degan asarida ularni ob’ektiv voqelikning umumlashgan in’kosi sifatida qarab, turg‘umlashtirishga harakat qilin. xususan, uningcha quyidagi kategoriyalar mavjud: «mohiyat» (substansiya), «miqdor», «sifat», «munosabat», «o‘rin», «vaqt», …

3 / 4

miqdor, me’ѐr), «mohiyat» (asos, xodisa, mavjudlik), «tushuncha» (ob’ektiv, sub’ektiv, absolyut g‘oya) tarzida izohlagan. ontologiyaning munosabatdosh kategoriyalari falsafiy kategoriyalar fan kategoriyalaridan butunlay farq qiladi. falsafiy kategoriyalarning muhim xususiyati, ular o‘ta keng tushunchalar ekanligidir. falsafiy kategoriyalar – borliqning umumiy, muhim tomonlari, xossalari, aloqalari va munosabatlari haqida fikrlash uchun qo‘llaniladigan o‘ta keng tushunchalar majmuidir. falsafa kategoriyalarining tibbiyotda namoyon bo‘lishi xususiyatlari alohidalik, xususiylik va umumiylik - narsa va hodisalar, ularning birbiriga o‘xshash va farq qiluvchi tomonlarini ifodalaydigan kategoriyalar; olamga xos munosabat va aloqadorlikni, olam taraqqiѐtining xususiyati, uning makon va zamondagi mavjudlik shakllariga, har bir narsa ѐki hodisaning ayrim belgilari hamda o‘zaro birlikni ifodalovchi umumiy tomonlarni ifodalaydigan tushunchalar sistema, struktura, element falsafaning muhim kategoriyalaridan bo‘lib hisoblanadi. sistema — narsa va hodisalarning bog‘lanishlari, aloqadorligi va munosabatining tartibli tadrijiy rivojlanishini ifodalaydi. struktura esa, narsa xodisalar bog‘lanishi, aloqadorligi va munosabatlari tizimining makon va zamondagi birligini ta’minlaydigan sistemaning mavjudlik holatidir. element sistemani tashkil qilin strukturaning o‘zaro bog‘lanish, aloqadorlik, munosabat …

4 / 4

nning qonuniy rivojlanishidan kelib chiqmaydigan hodisadir. imkoniyat va voqelik - olamdagi narsa, hodisa va x.k.lar taraqqiѐtining davomiyligini, ularning bir-biriga o‘tib turishini anglatadigan falsafiy kategoriyalar. mazmun va shakl - olamdagi turli narsa, hodisa va jaraѐnlarning dialektikasini o‘rganishda, ular o‘rtasidagi aloqa va munosabatlarni bilishda muhim o‘rin tutadigan kategoriyalar. mazmun muayyan narsa, hodisa, jaraѐnlarning o‘ziga xos sifati, xususiyatlari, muhim belgilari, elementlarning yig‘indisini anglatsa, shakl mazmunning mavjudlik usuli, narsa va hodisalarning ichki hamda tashqi tuzilishini ifoda etadi. mohiyat va hodisa – olamdagi narsa, hodisa jaraѐnlarning ichki, muhim jihatlari hamda yuzaki, tashqi tomonlarini ifodalaydigan falsafiy kategoriyalar. mohiyat, narsa, buyum, jaraѐnlarning ichki, muhim, asosiy, zaruriy, barqaror aloqalari, tomonlari munosabatlarning yig‘indisini anglatadi. hodisa esa mohiyatning tashqi ifodasi, namoѐn bo‘lishi, narsa va jaraѐnlarning yuzaki, nisbatan o‘zgaruvchan tomonlarini bildiradi. sabab va oqibat - olamdagi narsa va hodisalarning bir-biri bilan aloqadorligi, ta’siri va aks ta’sirini, voqelikka xos ana shunday munosabatlar jaraѐnidagi sabab va oqibat bog‘lanishini ifodalaydigan kategoriyalardir. sabab olamning harakati …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi"

5–mavzu:falsafaning mеtod,qonunlari va katеgoriyalari falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. rivojlanish konsepsiyalari «dialektika» (yunon. dialektike – suhbat qurish san’ati) so‘zining «dialog» (yunon. dialogos – ikki ѐki bir nechta suhbatdoshlar so‘zlashuvi) so‘zi bilan umumiy jihatlari bor. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san’ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida xaqiqatning tagiga yetish maqsadida muammoni o‘zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. dialektik – bu savol berish va javob qaytarishga usta odam, deb hisoblangan. geraklit dunyo «jonli olov» ѐki «ikki marta kirish» mumkin bo‘lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. shu sababli dialektikaning tarixan birinchi s...

This file contains 4 pages in DOCX format (18.2 KB). To download "falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa tarixida rivojlanish ha… DOCX 4 pages Free download Telegram