umumiy yer biliminin maqsad va vazifalari

DOCX 5 pages 22.4 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.4 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

3-mavzu: umumiy yer bilimining maqsad va vazifalari. tadqiqot usullari ma’ruza mashg’ulotining maqadi: umumiy yer bilimining o’rganish ob’ekti, maqsad, vazifalari, fanni o’rganish va rivojlantirishda tadqiqot usul-larining ahamiyati va tadqiqot usullari to’g’risida ilmiy tushunchalar berish. tayanch iboralar: tabiiy muhit, tabiiy hodisa, jarayon, geografik qobiqning ko’ndalang va bo’ylama tuzilishi, geografik qobiqni boshqarish modeli, tadqiqot usullari - tizimli tadqiqot, matematik, geoximik, geofizik, modellashtirish, qiyosiy tavsif, ekspeditsiya, kartografik, paleogeografik, landshaft-indikatsiya umumiy yer bilimi yer sharining hamma qismini emas, balki uning eng ustki, murakkab tuzilishga ega bo’lgan qatlami hisoblangan geografik qobiq tabiatini, tuzilishini, rivojlanish qonuniyatlarini va territorial bo’linishini o’rganadi. gq yer yuzasida atmosfera, gidrosfera, litosfera va biosferaning o’zaro aloqasi, bir-biriga ta’siri natijasida uzoq vaqt davom etgan evolyutsion jarayon oqibatida vujudga kelgan murakkab, to’xtovsiz rivojlanishga ega bo’lgan yaxlit (bir butun) tizimdir. gq hududiy ko’lamining aniq chegarasi yo’q geografik qobiqning yuqorigi va quyi chegarasi hayot tarqalgan joylar chegarasiga to’g’ri keladi. geografik qobiq o’rtacha balandligi 11 km bo’lgan troposferaning, …

2 / 5

ilimi. t.: bilim, 2005, 20-b.] ko’p davrlar davomida geografiya asosan yer yuzasini tasvirlash bilan shug’ullanib keldi. geografik o’lkalarni, mamlakatlarni tasvirlash bilan bir qatorda ilmiy geografiya ham rivojlana boshladi. geografik voqea va hodisalarni tasvirlashdan ularni ilmiy asoslashga o’tish a. gumboldt asarlarida ko’rina boshladi. shunday qilib, umumiy yer bilimining maqsadi tabiiy muhitni yaxshilash va unda sodir bo’ladigan jarayonlarni va hodisalarni boshqarish tizimini ishlab chiqish hamda yer tizimini barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida geografik qobiqning tuzilishi, shakllanishi va rivojlanishi qonuniyatlarini o’rganishdan iboratdir. shuningdek u tabiat va jamiyatda sodir bo’ladigan narsa va hodisalar to’g’risida, ular orasidagi o’zaro munosabatlar haqida umumiy xulosalar qiladi, geografik qobiqni bir butun holatda o’rganadi, tabiiy fanlar yutuqlarini tahlil qilib, yakuniy xulosalar chiqaradi. umumiy yer bilimining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: - tabiatdan va tabiiy resurslardan foydalanishni sayyoraviy, mintaqaviy va mahalliy darajalarda oqilona boshqarishni ilmiy asoslarini ishlab chiqish; - geografik qobiq hozirgi paytda inson tomonidan muntazam ravishda o’zgarmoqda. shuning uchun geografik qobiq jamiyat …

3 / 5

ri va qonuniyatlarini o’rganishdir; - geografik qobiq doimo rivojlanishda va xarakatdadir. mazkur xarakatlarni o’rganish geografik qobiqning asosiy hususiyatlarini ochib berishga imkon beradi. umumiy yer bilimining navbatdagi vazifasi geografik qobiqdagi xarakatlar sababini va oqibatini o’rganishdan iboratdir; - geografik qobiq murakkab rivojlanish tarixiga ega. uning rivojlanishining va murakkablashishining ma’lum bir bosqichida yerda hayot va odam paydo bo’lgan. shuning uchun umumiy yer bilimi geografik qobiqning rivojlanish tarixini alohida o’rganadi. - tabiat va jamiyatning rivojlanish qonuniyatlarini, ular o’rtasidagi o’zaro munosabatlarni o’rganishda quyidagi reja asosida ish olib boradi: dastlab kuzatadi, so’ngra kuzatish ma’lumotlarini umumlashtirish (tahlil qilish), baholash, takliflar kiritish, narsa va hodisalarning rivojlanishini bashorat qilish va nihoyat, rivojlanishini maqsadli yo’nalishlarga qaratish muhim vazifalaridan hisoblanadi[footnoteref:2]. [2: vaxobov h. va boshqalar. umumiy yer bilimi. t.: bilim, 2005, 21-b] ayrim olimlar endilikda «geograflar uchun ish qolmadi» deb hisoblashmoqda. materik va okeanlar kashf qilib bo’lindi, quruqlik yuzasida odam qadami yetmagan joy qolmadi, hatto okean tublari ham suv osti keamlari, …

4 / 5

g tekshirish ob’ektiga aylandi. shuni hisobga olsak, insonlarning xo’jalik faoliyatini tabiatda sodir bo’layotgan narsa va hodisalarning asosiy omili tariqasida tadqiq etish ham umumiy tabiiy geografiyaning asosiy vazifalaridandir. negaki yer tabiatining bundan buyongi taraqqiyoti, uning taqdiri insonlarning faoliyati bilan bog’liq bo’lib qoldi. darhaqiqat, inson tabiat bag’riga shiddat bilan uni zabt etish maqsadida karib bordi. lekin qaytib chiqishda o’zidan keyin cho’llarni qoldirdi, ekalogik tanazzulli mintaqalarni qoldirdi. insonni yaratgan va undan ozor chekan ona tabiat ham insonlarning sog’lig’iga va ish faoliyatiga kuchli salbiy ta’sir eta boshladi. bunday holatlarni ilmiy asosda yechishni bita fan eplay olmayapti. lekin turli bilimlarni analiz va sintez qilish imkoniyatiga ega bo’lgan umumiy tabiiy geografiya ma’lum darajada bu muammolarni hal qilish imkoniyatiga ega. tabiiy geografik tadqiqotlar olib borishda hamma fanlarda qo’llaniladigan, hamda maxsus tadqiqot usullaridan foydalaniladi. hozirgi paytda deyarli hamma fanlarda tizimli tadqiqot usullari keng qo’llaniladi. tizimli tadqiqot usulida har bir tabiiy geografik borliq (ob’ekt) o’zaro ta’sirda bo’ladigan turli xil …

5 / 5

larni harakati o’rganiladi. ximiyaviy elementlar ko’proq balandliklardan pastqam joylar tomon harakat qiladi. natijada turli xil landshaftlar hosil bo’ladi. geofizik usullar yordamida landshaftlarda sodir bo’ladigan energiya va modda almashinuvi jarayoni o’rganiladi. modellashtirish usuli tabiiy geografiyada keng qo’llaniladi. hozirgi paytda jamiyat va tabiatni o’zaro ta’sirini modellashtirish tabiiy geografiyani va ekologik geografiyaning asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. tabiiy geografiyada maxsus tadqiqot usullari keng qo’llaniladi. ular tabiiy geografiyaning o’zida ishlab chiqilgan usullardir. bunday usullarga qiyosiy tavsif, ekspeditsiya, kartografik, paleogeografik, landshaft-indikatsiya va boshqa usullar kiradi. qiyosiy tavsif usuli tabiiy geografiyada qadimdan qo’llab kelinadi. hozirgi davrda ham mazkur usul geografik tadqiqotlar olib borishning asosiy usuli hisoblanadi. qiyosiy-tavsif usuli turli hududlarni relyefini, iqlimini, ichki suvlarini, o’simligi, tuproq, hayvonot dunyosi, tabiat zonalari va landshaftlarni o’rganishda keng qo’llaniladi. mazkur usul mamlakatshunoslikda ko’proq foydalaniladi. ekspeditsiya yoki dala usuli tabiiy geografiyaning asosiy usullaridan biridir. geografik nazariyalar asosan dalada to’plangan ma’lumotlar asosida rivojlanadi. shuning uchun mazkur usul antik davrdan to hozirgi davrgacha geografik …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy yer biliminin maqsad va vazifalari"

3-mavzu: umumiy yer bilimining maqsad va vazifalari. tadqiqot usullari ma’ruza mashg’ulotining maqadi: umumiy yer bilimining o’rganish ob’ekti, maqsad, vazifalari, fanni o’rganish va rivojlantirishda tadqiqot usul-larining ahamiyati va tadqiqot usullari to’g’risida ilmiy tushunchalar berish. tayanch iboralar: tabiiy muhit, tabiiy hodisa, jarayon, geografik qobiqning ko’ndalang va bo’ylama tuzilishi, geografik qobiqni boshqarish modeli, tadqiqot usullari - tizimli tadqiqot, matematik, geoximik, geofizik, modellashtirish, qiyosiy tavsif, ekspeditsiya, kartografik, paleogeografik, landshaft-indikatsiya umumiy yer bilimi yer sharining hamma qismini emas, balki uning eng ustki, murakkab tuzilishga ega bo’lgan qatlami hisoblangan geografik qobiq tabiatini, tuzilishini, rivojlanish qonuniyatlarin...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.4 KB). To download "umumiy yer biliminin maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy yer biliminin maqsad va … DOCX 5 pages Free download Telegram