o‘rta osiyoda tarixiy bilimlar rivojlanishi

DOCX 10 стр. 23,1 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

3-mavzu: ilk o‘rta asrlarda o‘rta osiyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi reja : 1. tarixiy adabiyotlarда eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi. 2. o‘rta osiyoga arablar bosqini va uning tarixiy bilimlar rivojiga tasiri. 3. narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnaxr tarixi. o‘quv mashg‘ulotining maqsadi: tarixiy adabiyotlarda eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi, o‘rta osiyoga arablar bosqinining tarixiy bilimlar rivojiga ta’siri hamda narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnaxr tarixi haqidagi ilmiy-nazariy bilimlarni chuqurlashtirish. tushunchalar va tayanch iboralar: eftalitlar davlati, turk hoqonli davri adabiyotlari, ammian marselin, prokopiy kesariyskiy, feofan vizantiyskiy, "eftalit podshohlari tarixi", eftalitlarning kelib chiqishi haqidagi mulohazalar, "tarix ar-rasul va-l mulk", qutayba ibn muslim, tabariy, v. v. bartol’d, turek, “qadimiy xalqlardan qolgan yodgorliklari”, ibn xaldun, «insonlar ijtimoiy hayotining mohiyati», “kitob ul-ansob”, muhammad ibn zufar. tarixiy adabiyotlar eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi. o‘rta osiyo xalqlarining arab xalifaligi tarkibiga kirishi arafasidagi va undan keyingi ahvoli haqida gap borganida, arabcha, forscha va qadimgi turkiy-runiy …

2 / 10

yuk shoiri abulqosim firdavsiyning «shohnoma» dostoni ham ibratlidir. binobarin, sharq xalqlari madaniyati muammolariga oid hozirgi tarixiymonografik tadqiqotlarning qo‘lyozma manbalarga bevosita aloqadorligi tabiiydir. v asr o‘rtalarida eftalitlar davlati shakllanishi oxiriga etdi. eftalitlar davri bo‘yicha asosiy manbalar rimlik tarixchi ammian marselin (iv asr), vizantiyalik tarixchi prisk paniyskiy, prokopiy kesariyskiy va feofan vizantiyskiy asarlaridir. shuningdek, mazkur davr tarixshunosligida suriyalik yozuvchi zenon glakning "yunoncha" yozilgan "eftalit podshohlari tarixi" asari ham asosiy manba hisoblanadi. eftalitlar tarixi bilan shug‘ullanuvchilar ko‘pchilikni tashkil etsada, ularning etnik tarkibi, tabiati haqida nuqtai nazar mavjud emas. eftalitlar turli tillarda turlicha nomlanadi: kitoblarda e-da yoki i-da, armanlarda - xeptal, idal, tetal, arablarda - xaytal, yaftal, yunonlarda - adel, eftalit, suriya manbalarida - abdel, eftalit, o‘rta fors tilidagi manbalarda - eftal, xeftal, tojik-fors tilidagi manbalarda - xetal, xaytal. xitoy manbalarda eftalitlarning kelib chiqishi haqida juda ko‘p tahminlar bor, lekin ular bir-biriga qarama-qarshidir. xitoy manbalaridagi ma’lumotlarni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin: a) eftalitlar - yuechjilarni …

3 / 10

lk" va narshaxiyning "buxoro tarixi" asarlarida muhim ma’lumotlar beriladi. shuningdek, turk hoqonligi tarixi rus olimi l.n.gumilev tadqiqotlarida ham o‘z aksini topgan. ayniqsa, uning «qadimgi turklar» asari bu borada yirik tadqiqot hisoblanadi. o‘zbek olimi nasimxon raxmon «turk xoqonligi» asarida turklar tarixi, yozuvlari, afsonalari haqida qimmatli ma’lumotlar beradi. turk xoqonligi bilan ba’zi masalalar i.bichurin, v.v.bartold, a.yu. yakubovskiy, a.bernshtam va boshqa olimlar asarida keltirilgan. avvalo, turk atamasi etnik mazmunni anglatmay, bir necha qabila va xalq birlashuvini bildiruvchi siyosiy atama sanalgan. s.p.tolstoy "turk" so‘zi "yosh uylanmagan jangchi" ma’nosini anglatadi, deydi. so‘ng bu so‘z qabila an’analari va nihoyat siyosiy jihatdan birlashgan xalqlarning umumiy nomiga aylangan. tabariy yozishicha, turklarning eng kuchli, jasur va qudratli hoqoni sinnabu yobg‘u bo‘lib, uning qo‘shini ham juda ko‘p edi. turk hoqonliginipg o‘rta osiyoni qo‘lga kiritish niyati oshkor bo‘lgach, eftaliylar o‘zlarining turklar va sosoniylar eroni orasida qolganligini angladilar. sinnabu yobg‘uning juda ko‘p lashkari bo‘lgan eftaliylar bilan urushib, ularning podshosi varzuni o‘ldirdi. u …

4 / 10

aydilar. sanasi qachonligi juda aniq bo‘lmasa-da, bu urush oqibatida, firdavsiy yozganidek, «chochda, terakda (chirchiqda s. t.), samarqand va so‘g‘dda juda ko‘p joylar vayrona bo‘lib, boyqushlar makoniga aylandi. chag‘aniyon, bomiyon, xuttalon va balx aholilari boshiga qora kunlar keldi». tabariyning yozishicha, turklar erondan ilgari eftaliylarga to‘plab turgan xirojlarini (turonga) to‘lashni talab etganlar. eron-turon munosabatlari qanchalik keskinlashganidan qat’iy nazar, shunday tarixiy vaziyat vujudga kelganki, o‘rta osiyoning janubidagi viloyatlar, xususan, hozirgi o‘zbekistoniipg janubi, tojikiston va turkmaniston sosoniylar eroni qo‘l ostida, o‘rta osiyoning shimoliy viloyatlari esa turk hoqonligi ixtiyoriga o‘tib qoldi. zarafshon vodiysida qolgan eftaliylar esa turklarga xiroj to‘lashni davom ettirdilar. shuningdek, tabariy erondagi siyosiy vaziyat, xususan, mazdak qo‘zg‘aloni haqida ham ma’lumotlarni berib o‘tadi. tabariyning yozishicha, «oddiy fuqaro fursatdan foydalanib, mazdak va uning tarafdorlariga qo‘shilib, ular atrofida uyushdilar». bu fikrni beruniy xam tasdiqlaydi: «son-sanoqsiz odamlar ularga ergashdilar». eron shohi qubod i siyosiy vaziyat taqozosi bilan, ko‘nglida xohlamasa xam o‘zini mazdak tarafdori deb e’lon qiladi. haqiqatan …

5 / 10

arablar o‘z siyosati diniy e’tiqotlarini singdirishga harakat qilib katta zulm va shavqatsizliklar o‘tkazdi. 715 yilda farg‘onada qutayba ibn muslim arab jangchilari tomonidan o‘ldiriladi. o‘rta asr tarixchisi tabariy o‘rta osiyoga arablarning yurishi haqida ham o‘z asarlarida ma’lumot berib o‘tgan. jumladan, uning asarlarida samarqand hokimi turek (turk, torak) ning hijriy 100 (milodiy 719) yilda xitoy poytaxtiga yuborgan maktubini keltirib o‘tadi. v. v. bartol’d o‘z kitobida shu xatning tarjimasi keltiriladi: «biz 35 yildan buyon dashiy (dashtiy) larga qarshi tinimsiz kurashib kelamiz. har yili biz juda ko‘p askar va suvoriylarni jang maydoniga chiqaramiz, ammo shu vaqtgacha imperator (hoqon) hazrati oliylariniig madad kuchlarini olish baxtiga muyassar bo‘lmadik. bundan 6 yil muqaddam dashiylarning eng katta boshlig‘i imi kyu-di-bo (amir qutayba) juda katta lashkarlari bilan etib keldi. biz jangda dushman lashkarlariga katta zarar etkazdik, ammo bizning qo‘shinimizdan ko‘pchilik halok bo‘ldi va yaralandi. dashiylarning piyodalari va suvoriylari sonsanoqsiz edi, shu tufayli bizning lashkarlarimiz ularga bas kelolmadi. men o‘z …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rta osiyoda tarixiy bilimlar rivojlanishi"

3-mavzu: ilk o‘rta asrlarda o‘rta osiyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi reja : 1. tarixiy adabiyotlarда eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi. 2. o‘rta osiyoga arablar bosqini va uning tarixiy bilimlar rivojiga tasiri. 3. narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnaxr tarixi. o‘quv mashg‘ulotining maqsadi: tarixiy adabiyotlarda eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi, o‘rta osiyoga arablar bosqinining tarixiy bilimlar rivojiga ta’siri hamda narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnaxr tarixi haqidagi ilmiy-nazariy bilimlarni chuqurlashtirish. tushunchalar va tayanch iboralar: eftalitlar davlati, turk hoqonli davri adabiyotlari, ammian marselin, prokopiy kesariyskiy, feofan vizantiyskiy, "eftalit podshohlari tarixi", eftalitlarning kelib c...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (23,1 КБ). Чтобы скачать "o‘rta osiyoda tarixiy bilimlar rivojlanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rta osiyoda tarixiy bilimlar … DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram