elementar hodisalar fazosi. tasodifiy hodisalar va ehtimolning turli ta’riflari

DOCX 14 pages 288.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 288.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

dotsent t.x. adirovning ma’ruzasi dotsent t.x.adirovning ma’ruzasi 1-ma’ruza. elementar hodisalar fazosi. tasodifiy hodisalar va ehtimolning turli ta’riflari. tayanch iboralar. tasodifiy hodisa, muqarrar hodisa, mumkin bo‘lmagan hodisa, birgalikda bo‘lmagan hodisalar, teng imkoniyatli hodisalar, ehtimolning klassik ta’rifi, kominatorika. nisbiy chastota, nisbiy chastotaning turg‘unligi, statistik ta’rif, geometrik ehtimollik. reja: 1. faning predmeti. 2. tasodifiy hodisalar va ularning turlari. 3. ehtimolning klassik ta’rifi. 4. kombinatorika va uning tadbiqi. 5. nisbiy chastota. 6. ehtimolning statistik ta’rifi. 7. geometrik ehtimollik. ehtimollar nazariyasi fani o‘zining alohida xususiyatlari bilan boshqa fanlardan ajralib turadi. ehtimollar nazariyasidagi noodatiy xususiatlar tufayli uzoq vaqt davomida intiuitiv fikrlarga asoslangan holda masalalarni yechishga to‘g‘ri keldi.ehtimollar nazariyasining hozirgi shakldagi qat’iy matematik shaklda shakllanishi yigirmanchi asrning 30-yillarida akademik a.n. kolmogorovning katta mehnatlari natijasida amalga oshdi. ehtimollar nazariyasi ham yigirmanchi asrningboshlarida akademik a.n. kolmogorov kiritgan aksiomalar asosida matematik tahlil yoki sonlar nazariyasi kabi mukammal darajadagi fan sifatida shakllandi.ammo a.n. kolmogorov kiritgan aksiomalarni tushunish talabalardan abstrakt matemaikani bilish, …

2 / 14

i taxmin qilish mumkin emas, bu tajribaning natijasiga ta’sir etuvchi ko‘plab omillar, masalan, otish vaqtida tanganing boshlang’ich pozitsiyasi, dastlabki tezligi, havo qarshiligi, tanga tushgan yuzaning xususiyatlari va boshqa omillarga bog‘liqdir. shunga o‘xshab, do‘kondan biz sotib olgan elektr chiroq qancha soat ishlashini, lotereya chiptasiga yutuq chiqadimi yoki chiqmasligini oldindan aytish mumkin emas. bunday holatlarda tajribamizning natijasini hodisa, aniqrogi tasodifiy hodisa deb hisoblashimiz kerak. ehtimollar nazariyasi hozirgi zamon matematikasining muhim tarmoqlaridan biridir. ehtimollar nazariyasi fanining paydo bo‘lishiga qimor o‘yinlarining matematik modellarini va nazariyasini yaratish yo‘lidagi izlanishlar turtki bo‘ldi. bu fanning dastlabki tushunchalari shakllangan davr xvi-xvii asrlar bo‘lib, kardano, gyuygens, paskal, ferma kabi olimlarning nomlari bilan bog‘liqdir. ehtimollar nazariyasining keyingi rivojlanish davri yakov bernulli (1654-1705) nomi bilan bog‘liq. u isbotlagan, keyinchalik “katta sonlar qonuni” nomini olgan teorema oldingi to‘plangan faktlarning birinchi nazariy asoslanishi edi. ehtimollar nazariyasining keyingi yutuqlari muavr, laplas, puasson kabi olimlarning nomlari bilan bog‘liq. xix asrning ikkinchi yarmidan boshlab ehtimollar nazariyasining …

3 / 14

lar davom ettirilmoqda. ehtimollar nazariyasining dastlabki tushunchalari-tajriba, hodisa, elementar hodisa, ehtimollik, nisbiy chastota kabi tushunchalar bo‘lib, ularni bayon qilishga o‘tamiz. tajriba hodisani ro‘yobga keltiruvchi shartlar majmui ning bajarilishini ta’minlashdan iboratdir. tajribaning har qanday natijasi hodisadir. kuzatilayotgan hodisalarni 3 turga ajratish mumkin: muqarrar, mumkin bo‘lmagan va tasodifiy. ma’lum bir shartlar asosida albatta ro‘y beradigan hodisa muqarrar hodisa deb ataladiva bilan belgilanadi. masalan, “ temperaturada (normal atmosfera bosimi ostida) suv qattiq holatda bo‘ladi” hodisasi muqarrar hodisadir. ma’lum bir shartlar asosida hech qachon ro‘y bermaydigan hodisa mumkin bo‘lmagan hodisa deb ataladi va bilan belgilanadi. masalan, “ temperaturada (normal atmosfera bosimi ostida) suv soyuq holatda bo‘ladi” hodisasi mumkin bo‘lmagan hodisadir. ma’lum bir shartlar asosida yoki ro‘y beradigan, yoki ro‘y bermaydigan hodisa tasodifiy hodisa ( tasodifiy hodisani keyinchalik hodisa deb ishlatamiz) deb ataladi va lotin harfining katta harflari bilan belgilanadi. masalan, “ temperaturada yomg‘ir yog‘adi” hodisasi tasodifiy hodisadir. misol. o‘yin kubigi bir marta tashlanadi. bu …

4 / 14

hlansa, u holda elementar hodisalar fazosi sakkizta elementdan iborat. 3. tajriba o‘yin kubigini ikki marta tashlashdan iborat bo‘lsin. bu holda bo‘lib, birinchi tashlashda tushgan ochkoni bildiradi: . elementar hodisalar soni: . 4. tajriba nuqtani kesmadan tanlashdan iborat bo‘lsin. bunda , ya’ni kesmadagi barcha nuqtalardan iborat, ya’ni elementar hodisalar soni kontinium quvvatga ega bo‘ladi. ehtimollar nazariyasining predmeti: bir jinsli tasodifiy hodisalar ro‘y berishining ehtimolli qonuniyatlarini o‘rganishdir. yuqorida aytilganidek, tajribaning natijasi hodisadir. masalan, mergan nishonga o‘q uzmoqda, bunda o‘qning uzilishi-tajriba bo‘lsa, o‘qning nishonga tegishi esa hodisa bo‘ladi. bizning atrofimizda tasodifiy hodisalar vaqti-vaqti bilan emas, doimiy uchrab turadi. misol uchun o‘zimizga savol beramiz: ertaga toshkent shahrida nechta yo‘l transport hodisasi ro‘y beradi? tez yordam punktlariga nechta bemor qo‘ng‘irok qiladi? murakkab texnik qurilmani sozlash uchun qancha vaqt talab qilinadi? bu kabi savollarning bir xil o‘xshashligi bor, bu savollarga aniq javob berib bo‘lmaydi. chunki bu voqealarga ta’sir etuvchi faktorlar to‘liq aniqlanmagan. haqiqatan ham, birgina yo‘l …

5 / 14

rb” tushdi va “raqam” tushdi hodisalari birgalikda bo‘lmagan hodisalardir. o‘yin kubigi tashlandi. bunda to‘plamda 6 ta elementar hodisa bo‘lib, ular birgalikda bo‘lmagan hodisalardir. 1, 2, 3, 4-misollardagi elementar hodisalar ham birgalikda bo‘lmagan hodisalardir. agar tajriba natijasida bir nechta hodisalardan bittasi va faqat bittasiing ro‘y berishi muqarrar hodisa bo‘lsa, u holda bu hodisa yagona mumkin bo‘lgan hodisa deyiladi. agar bir nechta hodisalardan birining ro‘y berish imkoniyati boshqalariga nisbatan yuqoriroq deyishga asos bo‘lmasa, ular teng imkoniyatli hodisalar deyiladi. yuqoridagi 5-misolda “gerb” tushdi va “raqam” tushdi hodisalari teng imkoniyatli hodisalardir. bu tasdiq 1, 2, 3, 4, 6-misoldagi har bir elementar hodisa uchun ham o‘rinli. agar tajriba natijasida hodisalar to‘plamidan hech bo‘lmaganda bittasi albatta ro‘y bersa va ular juft-jufti bilan birgalikda bo‘lmasa, u holda bu hodisalar to‘plami to‘la gruppa tashkil etadi deyiladi. yuqoridagi 5-misoldagi “gerb” tushdi va “raqam” tushdi hodisalari to‘la gruppa tashkil etadi. xuddi shu fikrni 1, 2, 3, 4, 6-misollardagi hodisalar to‘plamiga …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elementar hodisalar fazosi. tasodifiy hodisalar va ehtimolning turli ta’riflari"

dotsent t.x. adirovning ma’ruzasi dotsent t.x.adirovning ma’ruzasi 1-ma’ruza. elementar hodisalar fazosi. tasodifiy hodisalar va ehtimolning turli ta’riflari. tayanch iboralar. tasodifiy hodisa, muqarrar hodisa, mumkin bo‘lmagan hodisa, birgalikda bo‘lmagan hodisalar, teng imkoniyatli hodisalar, ehtimolning klassik ta’rifi, kominatorika. nisbiy chastota, nisbiy chastotaning turg‘unligi, statistik ta’rif, geometrik ehtimollik. reja: 1. faning predmeti. 2. tasodifiy hodisalar va ularning turlari. 3. ehtimolning klassik ta’rifi. 4. kombinatorika va uning tadbiqi. 5. nisbiy chastota. 6. ehtimolning statistik ta’rifi. 7. geometrik ehtimollik. ehtimollar nazariyasi fani o‘zining alohida xususiyatlari bilan boshqa fanlardan ajralib turadi. ehtimollar nazariyasidagi noodatiy xususiatlar tufayli uz...

This file contains 14 pages in DOCX format (288.1 KB). To download "elementar hodisalar fazosi. tasodifiy hodisalar va ehtimolning turli ta’riflari", click the Telegram button on the left.

Tags: elementar hodisalar fazosi. tas… DOCX 14 pages Free download Telegram