komparativistika – tilshunoslikning alohida yo‘nalishi sifatida

PPTX 14 pages 801.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 801.6 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

презентация powerpoint mаvzu: komparativistika – tilshunoslikning alohida yo‘nalishi sifatida rеjа: 1. komparativistikaning fan sifatidagi maqsad-vazifalari 2. komparativistik tahlil usullari va tamoyillari tayanch tushunchalar komparativistika, qiyosiy-tarixiy metod, chog‘ishtirma metod, bobotil, til oilalari, til guruhlari, diaxronika, sinxron tahlil, etimologik tahlil. 1. komparativistikaning fan sifatidagi maqsad-vazifalari qiyosiy-tarixiy tilshunoslik koparativistika komparativistika (lot.comparativus - qiyosiy) turli xil jarayonlarning qiyosiy o‘rganilishiga asoslangan fan yo‘nalishi bo‘lib, boshqa sohalar qatorida til va adabiyotni ham qamrab oladi. birinchi marta fransiyada «littérature comparée», 1817 keyin angliyada «comparative literature» 1886 germaniyada jurnal nomlanishida «zeitschrift für vergleichende literaturgeschichte», 1887–1910 rossiyada a.n.veselovskiy tadqiqotlarida 1889-yil komparativistikaning fan sifatidagi maqsadlari 1 tilshunoslikning qarindosh tillarni, yaʼni genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq tillarni oʻrganish; 2 ular oʻrtasidagi munosabatlarni aniqlovchi hamda ularning zamon va makon boʻyicha tadrijiy taraqqiyotini tavsiflovchi sohasi; til oilalarining, shu tizimlardagi ayrim tillar va elementlarning kelib chiqishini aniqlash 3 tillar oʻrtasidagi genetik qarindoshlikni — ularning yagona bir manba (bobo til)dan kelib chiqqanligini aniqlash (tillarning genealogik tasnifi) …

2 / 14

aloqada, bogʻliqliqda boʻladi. tillarni tarixiy taraqqiyotsiz qiyoslash, tarixiy qiyoslashdan farqli ravishda, qarindosh va noqarindosh tillarni chogʻishtirish deb atalib, u avvaldan yevropaning antik davrida (yunon va lotin tillarini chogʻishtirish), qadimiy hindistonda (sankrit bilan prakritlarni — oʻrta hind tillarni chogʻishtirish), 11—12-asrlar sharq tilshunosligida (m.koshgʻariy va m.zamaxshariy lugʻatlarida qarindosh va noqarindosh tillar lugʻaviy birliklarning chogʻishtirilishi) mavjud boʻlgan. chogʻishtirma tilshunoslik 17—18-asrlarda yevropadagi va dunyoning boshqa mintaqalaridagi turlituman qarindosh tillar boʻyicha tadqiqot materiallarining toʻplana borishi bilan yanada rivojlanadi va qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ning paydo boʻlishiga zamin hozirlaydi. qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ning, eng avvalo, uning magʻzi boʻlmish qiyosiytarixiy grammatikaning paydo boʻlishini odatda 18-asr oxirida yevropalik tilshunoslarning sanskrit bilan tanishuvlariga bogʻliq deb hisoblaydilar [mas, nemis olimi f.shlegelning "hindlarning tili va donoligi" (1808) asari, ingliz olimi u. jounzning sanskrit bilan "klassik tillar" (yunon va lotin) orasida qarindoshlik borligi haqidagi fikrlari va boshqalar]. lekin qiyosiy-tarixiy tilshunoslikka asos soluvchi asarlar 19-asrning 1-choragida maydonga keldi. nemis tilshunosi f.boppning "sanskrit tilining tuslanish tizimi haqida va uni …

3 / 14

mmatikasi" (1819—37) va 2 jildli "nemis tili tarixi" (1848) asarlari bilan qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ka maʼlum hissa qoʻshib, tilshunoslik metodologiyasiga tarixiylik tushunchasini kiritadi. rus tilshunosi a.x. vostokov oʻzining "slavyan tili haqida mulohazalar" (1820), 2 jildli "cherkovslavyan tili lugʻati" (1858—61) bilan, chex tilshunosi yildobrovskiy esa "qad. slavyan tili grammatikasi" (1822) va boshqalar asarlari bilan qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ning slavyanshunoslik tarmogʻini asoslab, uni rivojlantirdilar. shunday qilib, f. bopp, r.k.rask, ya.grimm, a.x.vostokovlar qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt. va bu tilshunoslikning ilmiy tekshirish metodi boʻlgan qiyosiytarixiy metodp. asos soldilar. grimm va nemis olimi a.pott esa qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt. ning asosi boʻlgan qiyosiytarixiy fonetikani fan sifatida amaliyotga kiritdilar. bobo tilni rekonstruksiya qilish yoʻlidagi dastlabki jiddiy urinishlar 19-asr oʻrtalarida nemis olimi ashleyxer tomonidan amalga oshirilgan. tillarning yozuvgacha boʻlgan tarixi materiallarini, eng avvalo fonemalarni, dalillar asosida rekonstruksiya qilishning aniq metodikasi (daniyalik k.vernerning, nemis olimi k.brugman boshchiligidagi "yosh grammatikachilar"ning, f.de sossyur va boshqalarlarning asarlarida) 19-asrning soʻnggi choragida ishlab chiqilgan; ushbu metodika hozirgi qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ning xdm asosi …

4 / 14

tlarida rivojlangan boʻlsa, keyingi paytlarda bu tilshunoslik rossiya (sssr), aqsh, gʻarbiy yevropa, finlandiya, shvetsiya, vengriya, yaponiya, hindiston va boshqalar mamlakatlarda ham taraqqiy etmoqda. turkiyzabon davlatlarda ham qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.ka qiziqish kuchayib bormoqda, qarindosh va noqarindosh tillarni oʻzaro qiyosiy oʻrganishga, lugʻaviy, morfologik birliklarning tarixiy shakllarini aniqlashga eʼtibor berilmoqda. xususan, oʻzbekistonda oʻzbekqoraqalpoq, oʻzbekturkman, oʻzbekqozoq, oʻzbektojik, oʻzbekrus tillarini, qozogʻistonda qozoqoʻzbek, qozoqmoʻgʻul tillarini qiyosiy oʻrganish boʻyicha muayyan izlanishlar olib borilgan. 2. komparativistik tahlil usullari va tamoyillari qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.da qoʻllanuvchi qiyosiytarixiy metodning asosiy tadqiqot usullari quyidagilar, qiyosiy-tarixiy tilshunoslikt.da qoʻllanuvchi qiyosiytarixiy metodning asosiy tadqiqot usullari quyidagilar, 3) oʻzlashma (rekonstruksiya qilinayotgan tillarga oʻzlashgan yoki shu tillardan boshqa tillarga oʻzlashtirilgan) soʻzlar tahlilidan maʼlumotlar chiqarib olish; 4) toponimika materiallaridan maʼlumotlar chiqarib olish va boshqalar amalga oshirilgan rekonstruksiyalar til tizimining barcha tomonlarini: fonologiya, morfonologiya, morfologiya, leksika, qisman sintaksisni qamrab oladi. biroq ushbu rekonstruksiyalarni tarixan aniq bir bobo til bilan bevosita tenglashtirib boʻlmaydi, ular tarixiy haqiqat boʻlmish bobo til haqidagi mavjud maʼlumotlarni …

5 / 14

ng qarindosh tillardagi natijalarini aniqlash; bobo tilning taxminiyfaraziy modelini yaratish va keyinchalik undan kelib chiqqan avlod tillarning aniq morfemalarini tiklash qoidalarini tuzish; taqqoslanayotgan tillar oʻrtasidagi mosliklar tizimini (fonetika, morfologiya, sintaksis, leksika, frazeologiyada) aniqlash va shu asosda tillarning qarindoshligini belgilash tarixiy metodni ko‘pincha qiyosiy tarixiy metoddan farqlaydilar. bizningcha bu ikki metodni birlashtirish mumkin. chunki tarixiy metod ham tilning har bir sathidagi o‘zgarishlarni o‘rganadi. bu, ayniqsa, so‘zlar va ularning shakllarini ichki tiklashda ko‘rinadi. tarixiy tilshunoslikda ichki tiklash metodi yordamida so‘z va ularning shakllaridagi fonetik va semantik o‘xshashliklari aniqlanadi va ular bir o‘zakdan paydo bo‘lganligi taxmin qilinadi. tavsif qilish metodi tildagi turli hodisa va ma`lumotlarni, uning sathi va birliklarini izohlab beradi. bu metod yordamida turli tillarning fonetika va stilistikasi sharhlab beriladi. qiyosiy metod - tillarning qarindoshligini hisobga olmay, ulardagi o‘xshashlik ("izomorfizm" deyiladi) va farqlanishlarni ("allomorfizm" deyiladi) aniqlaydi. bu metodning asosiy vazifasi ikki va undan ortiq tillarning sistema va strukturasini turli til bosqichlari bo‘yicha …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "komparativistika – tilshunoslikning alohida yo‘nalishi sifatida"

презентация powerpoint mаvzu: komparativistika – tilshunoslikning alohida yo‘nalishi sifatida rеjа: 1. komparativistikaning fan sifatidagi maqsad-vazifalari 2. komparativistik tahlil usullari va tamoyillari tayanch tushunchalar komparativistika, qiyosiy-tarixiy metod, chog‘ishtirma metod, bobotil, til oilalari, til guruhlari, diaxronika, sinxron tahlil, etimologik tahlil. 1. komparativistikaning fan sifatidagi maqsad-vazifalari qiyosiy-tarixiy tilshunoslik koparativistika komparativistika (lot.comparativus - qiyosiy) turli xil jarayonlarning qiyosiy o‘rganilishiga asoslangan fan yo‘nalishi bo‘lib, boshqa sohalar qatorida til va adabiyotni ham qamrab oladi. birinchi marta fransiyada «littérature comparée», 1817 keyin angliyada «comparative literature» 1886 germaniyada jurnal nomlanishida «z...

This file contains 14 pages in PPTX format (801.6 KB). To download "komparativistika – tilshunoslikning alohida yo‘nalishi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: komparativistika – tilshunoslik… PPTX 14 pages Free download Telegram