pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlashning ahamiyati

PDF 49 стр. 504,1 КБ Бесплатная загрузка

49 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 504,1 КБ

Тип файла PDF

Страницы 49

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 49

3-mavzu. pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlashning ahamiyati. etika. estetika. reja: 1. tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti 2. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari 3. “etika” fanining predmeti, mohiyati, uning asosiy belgilari va tuzilmasi 4. estetik anglash tushunchasi, asosiy elementlari kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat», “talimot” kabi manolarga ega. biz ko‘rib chiqayotgan munosabatda u tafakkur shakllari va qonunlari to‘g‘risidagi talimotni ifodalaydi hamda falsafaning gnoseologiya, metodologiya bo‘limlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan qismini tashkil etadi. «mantiq» so‘zi ilk bor demokritning «mantiq haqida yoki kanon»1 asarida ishlatgan. lekin bu terminning doimiy qo‘llanishi ellin faylasuftlari, platonchilar, peripatetiklar va, ayniqsa, stoiklar ijodi bilan bog‘liq. stoiklar grammatikani (sintaksisni) va falsafiy mushohada tilini mantiqning tarkibiga kiritdilar hamda ritorika va dialektikani mantiq bilan uzviy bog‘liq ilm turlari sifatida ajratdilar. xususan, «ritorika deb – yaxshi muhokama qilishni, dialektika deb esa, savol- javoblar orqali vujudga keladigan tortishuvlar qoidalari haqidagi fanni tushundilar»2. mantiq ilmining o‘rganish …

2 / 49

ishilarga xos individual belgilarni (xulq-atvori, qiziqishi va shu kabilarni) etibordan chetda qoldirib,ularning inson sifatida mavjud bo‘lishi uchun zarur, muhim, umumiy bbelgilarini, xususan, ongga egaligi, ijtimoiy munosabatlarga kirishishi, maqsadga muvofiq holda faoliyat yuritishi kabi xislatlarini fikran ajratib olib, «inson» tushunchasini hosil qilamiz.umumiy belgilarni aniqlash predmetlar o‘rtasidagi munosabatlarni, bog‘lanish usullarini o‘rnatishni taqozo etadi. turli xil predmetlar fikrlash jarayonida o‘xshash va muhim belgilariga ko‘ra muayyan mantiqiy sinflarga birlashtiriladi va shu tariqa ularni xarakterlaydigan qonuniyatlarni bilish, mohiyatini tushunish imkoniyati tug‘iladi. masalan, yuqorida keltirilgan «inson» tushunchasida barcha kishilar bitta 1 sext, emp. adv. math. vii. 16. 2 луканин р. к. органон аристотеля. –м.: наука, 1984. –с. 5. mantiqiy sinfga birlashtirilib, ular o‘rtasidagi muhim bog‘lanishlar(masalan, ijtimoiy munosabatlar) bilib olinadi. 2. tafakkur borliqni nafaqat bevosita, balki bilvosita aks ettira oladi ham. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilinishi mumkin. fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning …

3 / 49

shohada qilinadiladi, shu tariqa uning muhim xosssalarini, ichki zaruriy aloqalarini, qonuniy bog‘lanishlarini o‘rganish,predmet mohiyatini aniqlash, hodisalarni oldindan ko‘rish, bashoratlar qilish imkoniyati vujudga keladi. 4. tafakkur til bilan uzviy aloqada mavjud. fikr ideal hodisadir. u faqat tilda – moddiy hodisada (tovush to‘lqinlari, grafik chiziqlar, alfavitlarga asoslangan til ifodalari, turli simvollarda) reallashadi, boshqa kishilar bevosita qabul qila oladigan, his etadigan shaklga kiradi va shu tariqa odamlarning o‘zaro fikr almashish vositasiga aylanadi. boshqacha aytganda, til fikrning bevosita voqe bo‘lish shaklidir. predmetning asl tabiati, mohiyatini tushuntirish uchun aqlning faol ishtiroki, yuqori darajada abstraktlashgan tafakkurning kuchi talab etiladi. bu nazariy bilish bosqichiga o‘tish, bilish predmetinig tabiatini belgilovchi muhim xususiyatlari, ular asosida yaratiladigan ideallashgan obrazlari, modellari to‘g‘risida mulohazalar hosil qilish, ularni isbotlash orqali sodir bo‘ladi. nazariy tafakkurda predmetlar turli mantiqiy sinflarga birlashtiriladi, ular turli hil holatlarida olib o‘rganiladi, natijalari izchil va asosli tarzda bayon qilinadi. shunday tqilib,predmet mohiyatini aniqlash unga xos qonuniyatlarni o‘rnatish, ularni muayyan mamtiqiy …

4 / 49

ntiq fanining asosiy masalalarini ishlab chiqqan, tayanch tushunchalari va prinsiplarini yaratgan, ularni yaxlit fan, talimot shakliga keltirgan va haqli ravishda shu fan asoschisi deb ataladigan mutafakkir qadimgi grek faylasufi aristoteldir. u mantiqni sillogistik xulosa chiqarishni tahlil etuvchi sanat hisoblab, uni analitika deb atagan va “analitikalar” asarida asosiy tushuncha, usul va qoidalarini bayon qilgan. aristotelning sillogistik talimoti ilk o‘rta asrlarda yaqin va o‘rta sharq mutafakkirlari tomonidan chuqur o‘rganilgan. mantiq ilmi ayniqsa, ix-xi asrlarda markaziy osiyoda mashhur mutafakkirlar al-forobiy, ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, nasriddin tusi, davoniy, jurjoniy va boshqalarning asarlarida rivojlantirilgan. ular aristotelning mantiqiy talimotini tiklabgina qolmay, undagi asosiy tamoyillarga tayanib, o‘zlari mustaqil talimot yaratishga harakat qilganlar. markaziy osiyo allomalari mantiqqa oid tadqiqotlarini tushuncha va mulohazaning tabiatini aniqlashdan boshlaydilar. chunki bilimlar, qaysi sohaga taalluqli bo‘lishidan qatiy nazar, tushuncha va mulohaza shaklida ifodalangan bo‘lib, mantiqiy xulosa chiqarish bilan uzviy bog‘liq holda shakllanadi. abu nasr forobiy o‘z ijodida mantiq muammolarini tadqiq qilishga katta …

5 / 49

tafakkur, yani fikrni to‘g‘ri qurish esa haqiqatga erishishning zaruriy sharti bo‘lganligi uchun mantiq bilimlar tizimida alohida o‘rin tutadi. forobiyning takidlashicha, barcha ilmlar aqliy mushohada yo‘li bilan hosil qilinishi sababli, fanlarning orasida birinchisi til haqidagi fan bo‘ladi; u narsalarga, yani substansiya va aksidensiyalarga (predmet va uning xossalari, munosabatlariga – m.sh.) nom beradi. ikkinchi fan grammatika bo‘lib, u predmetlarga berilgan nomlarni qanday qilib tartibga solish, nutq va gaplarni tuzishni o‘rgatadi. “uchinchi fan – bu mantiq; uning qanday qilib darak gaplarni mantiqiy figuralarga mos ravishda joylashtirganda ulardan to‘g‘ri xulosalar chiqarishni o‘rgatishi natijasida biz bilib olinmagan narsalarni bilamiz va nimaning chin, nimaning xato ekanligi to‘g‘risida fikr bildiramiz” 5. bu fanlar, forobiy fikricha, poetika bilan birgalikda, shu tartibda arifmetikadan avval paydo bo‘ladi va undan keyin aynan ana shu tartibda arifmetikaga ergashadi. 3 аль-фараби. вводный трактат в логику // естественно- научные трактаты. – алма-ата, «наука» казахской сср, 1987. – с.435. 4 шу жойда, с. 435 5 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 49 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlashning ahamiyati"

3-mavzu. pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlashning ahamiyati. etika. estetika. reja: 1. tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti 2. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari 3. “etika” fanining predmeti, mohiyati, uning asosiy belgilari va tuzilmasi 4. estetik anglash tushunchasi, asosiy elementlari kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat», “talimot” kabi manolarga ega. biz ko‘rib chiqayotgan munosabatda u tafakkur shakllari va qonunlari to‘g‘risidagi talimotni ifodalaydi hamda falsafaning gnoseologiya, metodologiya bo‘limlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan qismini tashkil etadi. «mantiq» so‘zi ilk bor demokritning «mantiq haqida yoki kanon»1 asarida ishlatgan. lekin bu terminning doimiy qo‘llanishi ellin faylasuftlari,...

Этот файл содержит 49 стр. в формате PDF (504,1 КБ). Чтобы скачать "pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlashning ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: pedagogik amaliyotda mantiqiy f… PDF 49 стр. Бесплатная загрузка Telegram