ko’makchilar haqida

PPTX 12 pages 414.3 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 414.3 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi 2-talabasi usmonova arjumandbonuning hozirgi o‘zbek adabiy tilidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: ko’makchilar haqida 1. ko’makchi yordamchi so’zning bir ko’rinishi sifatida 2.ko’makchining shakliy xususiyatiga ko’ra turlari. 3.nisbiy ko’makchi haqida. 4. . это изображение, автор: неизвестный автор, лицензия: cc by ko’makchi yordamchi so’zning bir ko’rinishi sifatida. turkiy tillarda uumladan, o'zbek tilida ham) ko'makchi ko'pdan buyon tilshunoslarning tekshirish manbai bo'lib kelmoqda. o'zbek tilidagi ko'makchiga birinchi bo'jib mukammal ta'rifni a.n.kononov bergan: «ko'makchilar shunday bir gmppa so'zlarki, ular ot bilan yoki obyekt bilan predikat orasidagi qurol-vosita, maqsad, sabab, payt, masofa, yo'nalish, o'xshatish kabi munosabatning yaratilishida xizmat qiladi». sh.shoabdurahmonov ham o'zining «yordamchi so'zlar» asarida ko'makchiga shunday ta'rif bergan: 268 «ko'makchi obyektning obyektga yoki obyektning predikatga bo'lgan turli grammatik munosabatini ko'rsatuvchi yordamchi so'zdil». darhaqiqat, ko'makchi mustaqil so'z orasidagi tobe munosabatni ifodalash va kelishik ma'nosini aniqlashtirish, to'ldirish uchun xizmat qiladi. shu xususiyati bilan ko'makchi bog'lovchi va yuklamadan farq qiladi. ko'makchi …

2 / 12

da turli munosabatni anglatadi. jumladan, [bi/an] ko'makchisi o'zbek tilida asosan ko'makchi, ba'zan bog'lovchi vazifasida ishlatiladi. shuning uchun bu ko'makchi turi yo.rdamchi so'zdan birining o'mida ikkinchisi qo'llanilishi nuqtayi nazaridan ko 'makchi-bog 'lovchi atamasi ostida ham o'rganilmoqda. [bi/an] yordamchisining etimologiyasi haqida prof.a.n.kononov v.v.radlov, j.deni kabi qator turkiyshunoslaming fikrini e'tiborga olib, uning [birlan] so'zidan kelib chiqqanini aytgan. [bi/an] yordamchisining [birla], [birlan], [bila], [ila], [-la] shakllari vazn, qofiya va uslub talabiga ko'ra ko'proq poeziyada uchraydi. chunonchi, baxt ila to'lib-toshgan go 'zal oy deraza tagida 0 'sgan daraxt barglarida mudrab yotadi. (r.tag.) bu ko'makchi quyidagi ma'nolami bildiradi: 1) biror harakatning bajarilishida shaxs yoki predmetiaming birgaligini: ko'pchilik hilall odam o'zini kuchli sezadi; 2) harakatni bajarishda vosita ma'nosini: shu gapning ustiga ismat bobo hassasi hilan eshikni ochib kirib keldi (p.qod.); 3) payt ma'nosini: qo 'ng'iroq chalinishi hilan 0 'qituvchi sinfga kirdi; 4) sabab ma'nosini: ufar: «gulnor 0 'z aja/i hilan 0 'idi ... », - deyishdi. (oyb.); …

3 / 12

bilan yigitning alohida-alohida o'ynagani ma'nosi ifodalanadi. [va], [ham] bog'lovchilari uyushib kelgan fe'l kesimni bog'laydi, ammo [bi/an] da bu imkoniyat chegaralangan. qiyoslang: lola ishlaydi va 0 'qiydi. lola ishlaydi ham 0 'qiydi. ammo lola ishlaydi bilall 0 'qiydi tarzidagi gap nutqda ishlatilmaydi. [bi/an] ning grammatik vazifasi - bog'lovchi va ko'makchi vazifasida kela olishi; shunga ko'ra, [bi/an] boshqa ko'makchidan farqlanadi. shuning uchun [bilan] ko'makchisini ko'makchi-bog'lovchi termini bilan ataganimizda, uning barcha xususiyati qamrab olinadi. bu ko'makchi turi gapda vosita ma'nosini bildirganda to'ldiruvchi, sabab, payt, harakatning bajarilish tarzini bildirganda hot vazifasida keladi. [uchun] ko'makchisi «atalganlik» (yo 'lchi uchuli keltirgan tugunchak yodiga tushdi (oyb.», «maqsad» (hamma xalq ochdan o'lmaslik uchull bir amal-taqal qilib turibdi (oyb.», «sabab» (kampirning ahmoqligi yo dushmaningizning ig'vosi uchull shundoq deyishga qandoq tifingiz bordi? (a.qah.», «evaz» (e'tiboringiz uchun rahmat) kabi ma'noda qo'llanib, to'ldiruvchi, maqsad, sabab holi vazifasida keladi. [kabl]' [singari], [yanglig1 ko'makchisi bir narsani boshqa narsaga o'xshatish, chog'ishtirish ma'nosini anglatadi. masalan, ukam …

4 / 12

ni izohlashda zo'rma-zo'rakilik yuzaga kelgan. natijada, nutqimizda tez-tez ishlatiladigan ushbu qo'shimchalar boshqacha talqin etilgan. buni quyidagi oddiy qiyosda ko'rish mumkin. “ ” [-dek], [-day] (qo'shimcha- [kabll, [singanl, [yanglig1 simon ko'makchi) (sof ko'makchi) 1.0ydek go 'zal qiz. oy kabi go 'zal qiz. 2. tog'dek yuksak. tog' kabi yuksak. 3.lochinday dadil. lochin singari dadil. 4.11garigidek qadrdon llgarigi kabi qadrdon bo'lib bo 'ub ketishgan. ketishgan. 5. gulday ochilib menga bir gul yang/ig' ochilib bizga bir bor bor qaramaysiz. qaramaysiz. oddiy mantiq [-dek], [-day] qo'shimchasi [kabll ([singanl, [yangligl, [miso/], [misoli]) sof ko'makchisiga sinonim ekaniigini, [-dek], [-day] qo'shimchasida so'z yasash xususiyati yo'qligini ko'rsatib turibdi. [-dek], [-day] qo'shimcha shaklidagi ko'makchi hamisha o'zidan oldingi so'zga qo'shib yoziladi va urg'uli bo'ladi, ko'pincha bir-birini almashtira oladi. uiar bitta ko'makchining ikki ko'rinishi. [-dek], [-day] ko'makchi-qo'shimchasi o'zining eski adabiy o'zbek tilida keng qo'llangan [-dayin] ko'rinishiga ham ega. bu ko'rinish hozir, asosan, ko'tarinki uslubda, she'riyatda qo'llaniladi: 1. oydayin ruxsoringga zoru intizorman 0 …

5 / 12

arda qayd etilgan: mehmonlar kechga qadar 0 'tirishdi - mehmonlar kechgacha 0 'tirishdi. [orqali] ko'makchisi harakatning biror vosita bilan bajarilishini bildiradi: anvar 0 'z istiqbolini yolg'iz mllhabbat orqali ko'rar edi. (a.qod.). [bi/an] va [orqalij ko'makchilari vosita ma'nosini anglatishga ko'm ma'nodoshlik hosh qiladi. ammo bu ma'nodoshlik ma'lum kontekstdagina voqelanadi. o'rin ma'nosini ifodalagan otlar bilan birikkanda lbitan] va [orqalt] ko'makchilari sinonim bo'ladi: katta yo'l orqali yurib borib chapga burildik - katta yo 'f hi/an yurib borib chapga burildik. agar ko'makchi boshqarayotgan ot o'rin ma'nosini ifodalamasa, bu ko'makchilar ma'nodoshiik kasb etmaydi. chunonchi, yigitga deraza orqali fo 'yib-to 'yib qarashga zor bo '[sa-da, ... (oyb.). [sari] ko'makchisi harakatning yo'naltirilgan o'rni, payti ma'nosini anglatadi: hirot sari yurdik. (oyb.). ko'krak og'rig'im borgan sari battar bo '[yapti. (oyb.). [sari] ko'makchisi o'rin, tomon, payt ma'nosini biidirganda [sayin] ko'makchisi biian ma'nodosh bo'iadi. gapda payt, o'rin hoii, to'idiruvchi vazifasida keladi. [bilan] - leksik sath birligi-ma'noviy nomustaqil - umumlashgan grammatik ma'noli …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko’makchilar haqida"

mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi 2-talabasi usmonova arjumandbonuning hozirgi o‘zbek adabiy tilidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: ko’makchilar haqida 1. ko’makchi yordamchi so’zning bir ko’rinishi sifatida 2.ko’makchining shakliy xususiyatiga ko’ra turlari. 3.nisbiy ko’makchi haqida. 4. . это изображение, автор: неизвестный автор, лицензия: cc by ko’makchi yordamchi so’zning bir ko’rinishi sifatida. turkiy tillarda uumladan, o'zbek tilida ham) ko'makchi ko'pdan buyon tilshunoslarning tekshirish manbai bo'lib kelmoqda. o'zbek tilidagi ko'makchiga birinchi bo'jib mukammal ta'rifni a.n.kononov bergan: «ko'makchilar shunday bir gmppa so'zlarki, ular ot bilan yoki obyekt bilan predikat orasidagi qurol-vosita, maqsad, sabab, payt, masofa, yo'nalish, ...

This file contains 12 pages in PPTX format (414.3 KB). To download "ko’makchilar haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: ko’makchilar haqida PPTX 12 pages Free download Telegram