aniq va ijtimoiy fanlar universiteti

DOCX 17 pages 31.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

aniq va ijtimoiy fanlar universiteti mustaqil ish bajardi: toxirova ozoda qabul qildi: xakimova shoira toshkent -2023 kirish 1. shayboniylar davrida soliqlar 2. shayboniylar davrida soliq turlari 3. shayboniylar davrida fargʻona vodiysi yer egaligi va soliqlari xulosa adabiyotlar roʻyxati kirish barcha turkiy xalqlarda bo‘lgani kabi shayboniylar davlatida ham hokimiyat masalasi, qo‘shinlarning tuzilishi masalalarida odat huquqlari nisbatan ustunroq bo‘lgan. ushbu davlat tashkil topgan dastlabki davrda unda asosan abulxayrxon davlatining tuzilishi hamda an’analari saqlanib qolindi. undan tashqari еr-mulk masalasida temuriylar davlatida shakllangan xizmat evaziga yеr-mulk in’om qilish shakllaridan shayboniylar davlatida ham qo‘llanilgan. tadqiqotchilarning xulosalariga ko‘ra bu davrda buxoro xonligida yеr huquqi masalalarida: davlatga qarashli yеrlar, ushr yеrlari, xurri xoris yеrlar, vaqf yеrlari, xon va amaldorlarga tegishli yеrlar, qo‘chmanchi qabila va urug‘larga tegishli yеrlar, suyurg‘ol yеrlari, tanho yеrlar hamda tarxonlik yеrlari mavjud bo‘lgan. iqto atamasi xiv asrning ikkinchi yarmidan boshlab garchi muomaladan chiqib, o‘z o‘rnini turkiycha suyurg‘ol atamasiga bo‘shatib bergan bo‘lsa-da, shayboniylar davri ayrim …

2 / 17

dagi tutgan o‘rni va mavqeiga asosan bir nechta ijtimoiy tabaqalar mavjud edi: xon va uning yaqinlaridan iborat oliy tabaqa, harbiy amaldorlar yoki umaro, yirik din peshvolari — shayxlar, xojalar, olimlar, shoirlar kabilardan iborat fozillar, raiyat ya’ni oddiy fuqaro va qisman qullar edi. buxoro xonligi devonxonasida moliyaviy va soliq ishlari hisobi bo‘yicha maxsus daftarlar mavjud bo‘lib, ularda turli soliqlar, ijara to‘lovlari, ma’lum mahsulotlar savdosidan tushgan daromadlar qayd etib borilgan. ammo, ko‘pgina sabablarga ko‘ra, jumladan, xon xazinasining davlat xazinasidan ajratilmaganligi, ko‘pchilik amaldorlarning o‘zboshimchaligi, to‘plangan o‘lponlarni ijaraga berish, aholidan olinadigan soliqlarning to‘satdan oshib ketishi kabilar soliq tizimidangi tartibsizliklarni keltirib chiqarar edi. bunday holatda o‘lpon to‘lovlarining qattiq o‘rnatilgan me’yorlari mavjud bo‘lmasdan, yagona umumdavlat soliq tizimi ko‘pincha buzilib turgan. tarixiy manbalarning ma’lumot berishicha, shayboniylar davrida boj, o‘lpon, soliq, jarima va majburiy to‘lovlarning 40 dan ortiq turi mavjud bo‘lgan. oddiy aholi to‘lovlarning ko‘plab turlarini jumladan, yer va suvdan foydalanganlik uchun maxsus soliqlar, amaldorlar foydasiga to‘lovlar, feodal …

3 / 17

talgan. xiroj asosan mahsulot sifatida undirilgan.xirojdan tashqari «doimiy», «qonuniy», va «favqulodda» kabi boj va o‘lpon turlari mavjud bo‘lib, ularning soni o‘zaro urushlar va davlat markazlashuvi davrida yanada ko‘paygan. urush harakatlari davrida dehqonlar va hunarmandlardan olinadigan soliq «avarizot» deb atalib, u qisman pul bilan undirilgan. markaziy hokimiyat vakillari foydasiga ham maxsus soliqlar undirilgan. misol uchun, dorug‘alar foydasiga dorug‘achi yoki dorug‘alik degan soliq pul ko‘rinishida to‘langan. afsuski, shayboniylar davrida pul ko‘rinishida to‘langan o‘lpon va soliqlar haqida ma’lumotlar juda kam. shunga qaramasdan «pul» atamasi qo‘shilgan pilla puli, ko‘knor puli, savzi puli, xarbo‘za (tarvo‘z) puli kabi o‘lpon va soliqlar ham pul ko‘rinishida to‘langan bo‘lishi kerak. shuningdek, shahar aholisi hunarmandlar va do‘kondorlar maxsus soliq tamg‘a to‘laganlar. undan tashqari, yirik boylar va sudxo‘rlarga tegishli savdo rastalaridagi do‘konlarni ma’lum haq evaziga ijaraga olib, o‘z mahsulotlarini sotganligi uchun taxti joy (tagjoy) deb ataluvchi soliq ham pul bilan to‘langan.shayboniylar davlatiga qaram bo‘lgan, ko‘chmanchi turmush tarzi kechirib, chorvachilik bilan shug‘ullangan …

4 / 17

avrlar ayrim hukmdorlar (ubaydullaxon, abdullaxon ii) soliq tizimini tartibga solishga harakat qilganlar. ammo, bunday harakatlar har doim ham kerakli natijalarni bermagan. shayboniylar davrida tavar-pul munosabatlari va islohotlar shayboniylar davlatida turli vazndagi oltin, kumush, mis, mis va kumush aralashmasidagi tanga-chaqalar muomalada bo‘lgan. tadqiqotchilarning fikricha (davidovich ye.a.) oltin tangalar faqat shayboniyxon va abdullaxon ii davrlaridagina zarb etilgan. bu davrda pul zarb etish hamda kumush va mis tangalarning muomalada bo‘lishi bir-biri bilan bog‘liq holda kechgan. numizmatik ma’lumotlarga ko‘ra, xvi asrdagi pul muomalasining asosini «tanga» «tangacha», «xoniy» deb atalgan kumush hamda «mis dinor» yoki «dinor» deb atalgan mis tangalar tashkil etgan. eng kichik mis tangachalar «pul» yoki «qora pul» deb atalgan. muhammad shayboniyxon 1507 yilda hirotni egallagach, bu yerdagi jom’e machitida kengash chaqirib, pul islohoti haqidagi farmonini e’lon qiladi. bu paytda hirotdagi pul muomalasi chuqur inqirozga uchragan bo‘lib, ushbu islohot xurosondagi savdogar-zodagonlarni shayboniyxon tomoniga og‘dirishi lozim edi. yangi kumush tangachalarning vazni 5.2 g. bo‘lib …

5 / 17

b keldi. undan tashqari shayboniylar va boburning mis tangalarni ko‘proq zarb ettirib muomalaga kiritish orqali daromadlarini ko‘paytirish yo‘lidagi harakatlari pulning qadrsizlanishini yanada kuchaytirdi. shayboniylarning hokimiyatni mutlaq qo‘lga kiritishi va siyosiy vaziyatning barqarorlashuvi ham pul qadrsizlanishining oldini ololmadi. chunki, bozorlarda mis pullar nihoyatda ko‘payib ketib, mahsulot narxidan ancha oshib ketdi. kumush pullar butunlay muomaladan chiqib, zarb etilmay qo‘ydi. bu holat mamlakatda yangidan pul islohoti o‘tkazish zaruriyatini tug‘dirdi. ammo, kumush pullar zarb etilishi va muomalaga kirishidan tushgan daromadning asosiy qismi davlat g‘aznasiga tushmas edi. yirik mulk egalari tangalarga hukmdor nomi va unvonini qo‘shib zarb etsalar-da, zarbxonalardan kelgan daromadni o‘zlariga qoldirar edilar. davlatning asosan to‘rtta shahrida – buxoro, samarqand, balx va toshkentda doimiy ravshda ko‘p sonli kumush tangalar zarb etilishiga qaramay karmana, totkend (zarafshon vohasi), axsi, kesh, hisor, yassa kabi shaharlarda ham kam bo‘lsa-da, zarbxonalar ishlab turgan. natijada, xvi asrning o‘rtalariga kelib kumush pullarning qiymati tushib ketdi. undan tashqari mamlakat tashqarisida ham (mas. …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aniq va ijtimoiy fanlar universiteti"

aniq va ijtimoiy fanlar universiteti mustaqil ish bajardi: toxirova ozoda qabul qildi: xakimova shoira toshkent -2023 kirish 1. shayboniylar davrida soliqlar 2. shayboniylar davrida soliq turlari 3. shayboniylar davrida fargʻona vodiysi yer egaligi va soliqlari xulosa adabiyotlar roʻyxati kirish barcha turkiy xalqlarda bo‘lgani kabi shayboniylar davlatida ham hokimiyat masalasi, qo‘shinlarning tuzilishi masalalarida odat huquqlari nisbatan ustunroq bo‘lgan. ushbu davlat tashkil topgan dastlabki davrda unda asosan abulxayrxon davlatining tuzilishi hamda an’analari saqlanib qolindi. undan tashqari еr-mulk masalasida temuriylar davlatida shakllangan xizmat evaziga yеr-mulk in’om qilish shakllaridan shayboniylar davlatida ham qo‘llanilgan. tadqiqotchilarning xulosalariga ko‘ra bu davrda buxoro...

This file contains 17 pages in DOCX format (31.5 KB). To download "aniq va ijtimoiy fanlar universiteti", click the Telegram button on the left.

Tags: aniq va ijtimoiy fanlar univers… DOCX 17 pages Free download Telegram