o‘zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishining nazariy asoslari

DOCX 22 pages 36.4 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.4 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

mavzu: o‘zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishining nazariy asoslari 1. mamlakatimiz hududlarida soliq munosabatlarining shakllanishi tarixi nazariyalari. 2. o`zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishi. mamlakatimiz tarixida miloddan oldingi va miloddan keyingi davrlarda hukmronlik qilgan davlatlarda, davlat boshliqlarining oliy maqsadlari o‘z xazinasini tinmay to‘ldirib borish, keyingi avlodlariga 2-3 barobar ortiq boylik qoldirish bo‘lgan. yig‘ilgan xazinalarning eng ko‘p qismi unumsiz tadbirlarga tartibsiz sarflanib, hatto isrof bo‘lganligi ayon. miloddan oldingi birinchi ming yillikning boshlaridayoq markaziy osiyo hududlarida ko‘chmanchilik sharoitida, o‘zlari uchun qulay joy izlab yurgan ko‘plab urug‘ va qabilalar, er maydonlari, suv, o‘tloqlarni egallash maqsadida kurashib kelganlar, ayrim hollarda esa, o‘zlaridan kuchliroq, yirik qabilalarga er solig‘i, ya’ni o‘lpon to‘lab turganlar. tarixiy manbalar podshoh xazinasining dastlabki asosiy manbai sovg‘a-salom bo‘lganligidan dalolat beradi. lekin doro hukmronligi davriga kelganda soliqlar joriy qilinadi. “doroni forslar savdogar deyishlariga sabab, u birinchi bo‘lib soliqlarni joriy etganligidadir” deb yozgan edi gerodot. doro soliq tizimini faqat o‘z mamlakatida emas, balki zo‘rlik bilan qaram …

2 / 22

qa xil zo‘ravonlik kabi tahdidlar orqali undirib olinar edi. erondagi qadimgi persapol shahridan topilgan uzoq ajdodlarimiz - baqtriyaliklar, xorazmliklar, so‘g‘dlar va saklar tasvirlagan rasmlarda, saklar kiyim-kechak, baqtriyaliklar tuya va idishlar, xorazmliklar dudama xanjar, jangavor bolta, bilakuzuk va otni shohga olib borayotgan manzara chizilgan. so‘g‘d bitiklariga ko‘ra o‘rta osiyoga mashhur otlar, oltin, firuza va qimmatbaho toshlar olib kelingan. aleksandr makedonskiy markaziy osiyoni bosib olib, uni o‘z saltanati tarkibiga kiritgach, bu erda istiqomat qiluvchilar soliqlarni yunonlar tamoyili bo‘yicha to‘lay boshlaganlar. yunonistonda soliqqa tortish markaziy osiyodagidan farq qilib, soliqlar daromad solig‘i va ehsonlardan iborat bo‘lgan. daromad solig‘i daromadning o‘ndan yoki yigirmadan biri miqdorida undirilgan va jamoat manfaatlarini himoya qilish maqsadlari yo‘lida ishlatilgan. aleksandr makedonskiy markaziy osiyoda asosan ahamoniylar barpo etgan davlat apparati tuzilmasini saqlab, mahalliy zadagonlar tarkibidan satraplar hokimiyatini tuzgan. maxsus soliq xizmati joriy qilmagan, soliq undirish vazifasi muayyan kishi zimmasiga yuklatilgan. ular esa soliq to‘lovchilardan xazina bilan tuzilgan shartnomada belgilangandan ko‘ra ko‘proq …

3 / 22

opilgan bitiklar, yozuvlar esa soliq to‘lash bo‘yicha katta devon bo‘lganligidan darak beradi. bu hujjatlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, soliq yig‘ish va mahsulotlarni asrashga ko‘pdan-ko‘p amaldorlar jalb qilingan. iv-vi asrlardagi turkiy qavmlar tarixiga oid qadimgi manbalarda qabilalar, urug‘lar o‘rtasida sodir bo‘lgan to‘qnashuvlarda mag‘lubiyatga uchragan tomon aholisi yangi hukmdorlariga mavjud er yoki chorvalari uchun soliqlar to‘lab turganligi, dehqonchilik yoki chorvachilik bilan shug‘ullanish imkoni bo‘lmagan joylarda esa soliq o‘rniga belgilangan miqdorda konlardan ma’danlar qazib berganliklari kabilar haqida ma’lumotlarni uchratish mumkin. arablar istilosigacha markaziy osiyoda shakllangan soliqlar tizimining xususiyati shundan iboratki, bu davrda quldorlik va feodal davlat boshqaruvining o‘ziga xos belgilari birlashib ketgan, hatto ayrim hollarda zadagonlar lashkar boshilarga maosh to‘lamasdan, uning o‘rniga ikkitoy tizimi joriy qilingan. soliqlarni undirishda mahalliy oqsoqollar bilan birga soliq undirishni ijara usuli ham qo‘llanilgan. soliqlar ko‘pchilik hollarda tumanlar bo‘yicha belgilanib, to‘lovchilarning xususiyatlari e’tiborga olinmagan. 651 yildan boshlab mamlakatimiz hududida arablar hukmronligi o‘rnatildi. soliqqa tortish tizimi bir muncha murakablashdi va …

4 / 22

mbag‘allar va qullar bu soliqni to‘lashdan ozod qilingan. juzyani hisoblashda o‘ziga to‘qlik darajasi hisobga olingan va soliq pul yoki natura shaklida undirilgan. yuqoridagi soliqlardan tashqari chorvadorlardan, hunarmandlardan va savdogarlardan soliqlar olingan. arablar hukmronlik qilgan davr soliq siyosatida ancha muvaffaqiyatlarga erishilgan bo‘lsada, ammo ba’zi kamchiliklar ham mavjud bo‘lgan. xususan, noib ashras olib borgan soliq siyosatida, qisqa vaqt ichida ikki qarama-qarshi yo‘l tutilgan. oldiniga musulmonlar juzya va xirojdan ozod etilgan. ammo ko‘p vaqt o‘tmay xazinaga tushumlarning keskin qisqarib ketishi bu farmonni bekor qilishga majbur etgan. oqibatda so‘g‘d va buxoroda norozichilik kuchayib, u qo‘zg‘olonga aylangan. ashrasning muvaffaqiyatsiz soliq siyosati tufayli arablarga qarshi qudratli harakat avj olib, movaraunnaxrning tez orada arablar ixtiyoridan chiqishi bilan yakunlandi. ikki asrdan ko‘proq hukmronlik qilgan arablar saltanati tugab, somoniylar (869-1005 yillar) hukmronligi o‘rnatilgach, ular davlatida o‘nta devon tashkil etildi. devonlardan uchtasi devoni mustavfiy (kirim-chiqim ishlarini boshqargan) va devoni muhtasib (bozorda toshu-tarozi, narx-navo va musulmonlar tomonidan shariat qoidalari bajarilishi ustidan …

5 / 22

yasining ayrim rahbarlari, savdogarlarga tegishli bo‘lgan xususiy mulk erlar. uchinchi toifa erlar - musulmon diniy muassasalariga, ya’ni masjid, madrasa, xonaqoh maqbaralarga vaqtincha yoki umrbod foydalanish uchun berilgan vaqf erlar. xiroj uchala toifa erlaridan ham olingan bo‘lib, ular «mulki xiroj» deb atalgan, lekin bunda oliy musulmon ruhoniylarga, avvalo sayyidlarga tegishli erlar soliqqa tortishdan to‘liq yoki qisman ozod qilingan. x asr boshlarida movaraunnaxrni qaraxoniylar egalladi, ya’ni dariyzabon sulolasi o‘rnini turkiyzabon sulolasi egallagach, markazlashtirilgan davlat o‘rniga mamlakatni boshqarishning ulus tizimi o‘rnatilib, barcha er xon mulki hisoblangan, dehqonchilik er egaligi instituti sifatida tarix sahnasidan tushishiga sabab bo‘ldi. bu davrda “iqta’” soliq yig‘ishning asosiy manbaiga aylangan. “iqtadorlar” o‘z navbatida dehqonlarning oddiy jamoatchiga aylanishiga zamin yaratdi. erlar muayyan muddatga “iqtadorlar” foydasiga muayyan daromadni to‘liq yoki qisman olish huquqi bailan sovg‘a qilingan. “iqta’” sohiblari dehqonlardan maxsus qaror bilan belgilangan soliqlarnigina olishi mumkin edi. “iqta’”ga nafaqat erdan, balki soliqqa tortishning boshqa ob’ektlaridan (tegirmon, hammom, bozordagi do‘konlar) olinadigan soliqlar …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishining nazariy asoslari"

mavzu: o‘zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishining nazariy asoslari 1. mamlakatimiz hududlarida soliq munosabatlarining shakllanishi tarixi nazariyalari. 2. o`zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishi. mamlakatimiz tarixida miloddan oldingi va miloddan keyingi davrlarda hukmronlik qilgan davlatlarda, davlat boshliqlarining oliy maqsadlari o‘z xazinasini tinmay to‘ldirib borish, keyingi avlodlariga 2-3 barobar ortiq boylik qoldirish bo‘lgan. yig‘ilgan xazinalarning eng ko‘p qismi unumsiz tadbirlarga tartibsiz sarflanib, hatto isrof bo‘lganligi ayon. miloddan oldingi birinchi ming yillikning boshlaridayoq markaziy osiyo hududlarida ko‘chmanchilik sharoitida, o‘zlari uchun qulay joy izlab yurgan ko‘plab urug‘ va qabilalar, er maydonlari, suv, o‘tloqlarni egallash maqsadida k...

This file contains 22 pages in DOCX format (36.4 KB). To download "o‘zbekiston respublikasi soliq tizimi shakllanishining nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston respublikasi soliq … DOCX 22 pages Free download Telegram