shayboniylar davrida pul islohotlari

DOCX 1 page 16.6 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.6 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

shayboniylar davrida pul islohotlari va uning ijtimoiy- iqtisodiy hayotga ta’siri. annotatsiya: ushbu maqolada shayboniylar davrida buxoro xonligida amalga oshirilgan pul islohotlari va ularning iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. muhammad shayboniyxon, kuchkunchixon va abdullaxon ii tomonidan o‘tkazilgan pul islohotlari tangalar sifati va muomalasini yaxshilashga xizmat qilgan. tadqiqot davomida numizmatik manbalar va tarixiy hujjatlar asosida shayboniylar davridagi pul tizimining barqarorlashuvi hamda uning savdo-sotiq va davlat iqtisodiyotiga ta’siri o‘rganiladi. kalit so’zi: shayboniyxon, kuchkinchixon, a.jenkinson, ye.a. davidovich, islohot, dinor, fulus, pul. xvi asr boshlarida movarounnahr va xuroson hududlarida iqtisodiy beqarorlik hukm surardi. temuriylar inqirozga uchragach, mamlakat hududida turli sulolalar tomonidan zarb qilingan eski tangalar muomalada qolgan edi. ushbu tangalarning vazni va tarkibi har xil bo‘lgani sababli, savdo-sotiqda muammolar yuzaga kelgan, soliqlarni yig‘ishda qiyinchiliklar tug‘ilgan va davlat xazinasiga tushum kamaygan. shayboniylar sulolasi davrida buxoro xonligi pul munosabatlarining holati va rivojlanishi to’g’risida numizmatik va qo’lyozma manbalarda yetarlicha ma’lumotlar saqlanib qolgan. ushbu davlatda oltin, kumush, mis hamda turli …

2 / 1

-da, amal qilganligini qayd etib o’tgan [1]. muhammad shayboniyxonning movarounnahrda hokimiyatni qo‘lga kiritgan dastlabki kunlaridan boshlaboq bu yerda pul muomalasida ko‘pgina muammolar kelib chiqdi. temuriylar davrida uzoq va davomli sodir bo‘lib turgan o‘zaro kurashlar va dashti qipchoq siyosiy harbiy kuchlarining kurashlari natijasida bozorlar va savdo munosbatlarida buzilishlar yuzaga kelgan edi. ayniqsa pulning qadrsizlanishi bu davrda o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga chiqdi. kumush tangalar muomaladan deyarli yo‘qolib ketdi. bu holatni bartaraf etish, mis tangalarning qadrini va unga bo‘lgan ishonchni yana qaytadan tiklash, asta-sekin kumush tangalarni ham muomalaga kiritishni yo‘lga qo‘yish uchun pul islohotlari o‘tkazish zaruriyati yuzaga keldi [2]. muhammad shayboniyxon 1507-yilda hirotni egallagach, bu yerdagi jome masjidida kengash chaqirib, pul islohoti haqidagi farmonini e’lon qiladi. bu paytda hirotdagi pul muomalasi chuqur inqirozga uchragan bo‘lib, ushbu islohot xurosondagi savdogar - zodagonlarni shayboniyxon tomoniga og‘dirishi lozim edi. yangi kumush tangachalarning vazni 5.2 gramm bo‘lib (ilgarigi temuriylar tangalari 4.8 gramm bo‘lgan), unga shayboniyxonning nomi va …

3 / 1

davlat miqyosida uning aylanishini tartibga soldi [4]. 1992-yilda chop etilgan ye.a.davidovichning “korpus zolotix i serebryanix monet sheybanidov” nomli asarida tangalarning sobiq sssrda o’rganilishi haqida ma’lumot berilgan. mis tangalarning eng keng tarqalgan davri xvi asrning birinchi choragiga to’g’ri keladi. bu davrda mis tangalar “pul”, “qora pul” kabi alohida atamalar bilan nomlangan. shayboniyxon va kuchkunchixon tomonidan zarb etilgan tangalari yaxshi o’rganilmagan tarixiy davr haqida muhim ma’lumotlarni beradi. shayboniylar kumush tangalari temuriylar davrida zarb qilingan tangalardan farq qilgan. lekin mis tangalari temuriylar davrida zarb qilingan tangalarga o’xshash edi. shayboniylar davridagi mis (fulus) tangalar e’tiborsizlik bilan zarb qilingan. bizgacha etib kelgan mis tangalar yozuvlari o’chib ketganligi uchun yaxshi o’rganilmagan. shayboniyxon tangalarida quyidagi yozuvlarni ko’rishimiz mumkin. zarb samarqand, 907 h./1501-1502 y. o’lchami-23-27 mm; og’irligi-4,8 gr. tanganing chetlarida “muhammad ... bani xan” – “sulton” deb yozilgan. tadqiqotchi g.a.xudyakov shu yuqorida o’chib ketgan yozuvlar o’rnini keyingi tangalar bilan solishtirib shunday qayta tiklagan: oliy nasab sulton, ollohning ishlari …

4 / 1

b, bu safar umumdavlat miqyosidagi pul muomalasini bir me’yorga tushirish uchun o‘n besh yil kerak bo'ldi. ushbu islohotni ko‘pchilik tadqiqotchilar kuchkunchixon (1512—1530-yy.) nomi bilan bog‘lanadi. dastavval buxoroda (ubaydulla sultonning mulki) keyin esa samarqandda (kuchkunchixon mulkidagi poytaxt) boshlangan bu islohot jarayonida yuqori vaznli mis tangalar zarb etilib, past vaznli tangalar muomalasini taqiqlashadi. kumush tangalar zarb etilishi qisman yo‘lga qo‘yilgan bo’lsa-da, ularning vazni buxoro va samarqandda bir xil emas edi. faqat 1525-yilga kelib butun davlat bo‘ylab bir xil tangalar zarb etish yo‘lga qo‘yiladi. bu jarayonda har qanday shaxs o‘zining metalli yoki buyumlarini zarbxonaga eltib, belgilangan vazndagi kumush tangani erkin zarb ettirishi mumkin edi. buning uchun xazinaga ma’lum miqdorda to’lov to’langan [6]. bu islohotlar natijasida shayboniylar mamlakatining samarqand, buxoro, marv, niso, saraxs, xitoy, mashxad, nishopur va sabzavor kabi shaharlarda tangalar zarb etiladi. shuningdek shayboniylar naslidan boʻlgan abdullaxon ll ham oʻzining pul islohotini oʻtkazgan. uning islohoti kumushning qimmatlashishi davriga toʻgʻri kelib, kumush tanganing qadrini …

5 / 1

n ko‘plab tangalar bosib chiqarila boshladi. ammo buxoro tangasi o‘zining bezagi, yozuvi va sifati bilan ajralib turardi. abdullaxon ii ning pul islohoti muvaffaqiyatli bo‘lib, o‘sha davrdagi pul muomalasini inqirozdan qutqardi [8]. xulosa qilib aytganda, shayboniylar davrida amalga oshirilgan pul islohotlari mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashga qaratilgan muhim choralar edi. temuriylar inqirozidan so‘ng yuzaga kelgan iqtisodiy beqarorlik va tangalarning har xil vaznga ega bo‘lishi savdo-sotiq hamda soliqlar yig‘ilishida jiddiy muammolar keltirib chiqardi.muhammad shayboniyxon 1507-yilda amalga oshirgan islohot natijasida kumush tangalarning vazni oshirilib, pul muomalasi tartibga solingan. biroq uning vafotidan keyin mis tangalarning ortiqcha ko‘payishi iqtisodiy inqirozga sabab bo‘ldi. keyinchalik kuchkunchixon va abdullaxon ii tomonidan amalga oshirilgan pul islohotlari tufayli muomaladagi tangalar sifati yaxshilanib, savdo-sotiq rivojlanishiga xizmat qilgan.ushbu islohotlar natijasida davlat hududida barqaror pul tizimi shakllanib, buxoro xonligi iqtisodiy jihatdan mustahkamlandi. ayniqsa, buxoroda zarb qilingan tangalar o‘zining sifati, bezagi va yozuvlari bilan ajralib turdi. shayboniylar davridagi pul islohotlari keyingi davrlarda ham iqtisodiy barqarorlikka …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shayboniylar davrida pul islohotlari"

shayboniylar davrida pul islohotlari va uning ijtimoiy- iqtisodiy hayotga ta’siri. annotatsiya: ushbu maqolada shayboniylar davrida buxoro xonligida amalga oshirilgan pul islohotlari va ularning iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. muhammad shayboniyxon, kuchkunchixon va abdullaxon ii tomonidan o‘tkazilgan pul islohotlari tangalar sifati va muomalasini yaxshilashga xizmat qilgan. tadqiqot davomida numizmatik manbalar va tarixiy hujjatlar asosida shayboniylar davridagi pul tizimining barqarorlashuvi hamda uning savdo-sotiq va davlat iqtisodiyotiga ta’siri o‘rganiladi. kalit so’zi: shayboniyxon, kuchkinchixon, a.jenkinson, ye.a. davidovich, islohot, dinor, fulus, pul. xvi asr boshlarida movarounnahr va xuroson hududlarida iqtisodiy beqarorlik hukm surardi. temuriylar inqirozga uchragach, mam...

This file contains 1 page in DOCX format (16.6 KB). To download "shayboniylar davrida pul islohotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shayboniylar davrida pul isloho… DOCX 1 page Free download Telegram