jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw

DOCX 25 pages 410.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 410.8 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti sarsenbaev armannıń kurslıq jumısı jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniliwi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw 1.2 eynshteyn ten’lemesi tiykarg’i b’lim 2.1 jaqtiliqtin’ ximiyaliq basimi 2.2 jaqtiliq kvantlari juwmaq paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw 1.1 jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw jarıqlıq menen ótkerilgen tájiriybeler sonı kórsetedi, ayırım jaǵdaylarda jaqtılıqnıń tolqın ózgeshelikleri kóbirek kórinetuǵın bolsa, basqa jaǵdaylarda alınǵan nátiyjelerdi túsindiriw ushın jaqtılıqnı zarra yamasa kvant dep qarawǵa tuwrı keledi. mısalı, jaqtılıqnıń basımǵa ıyelewin yamasa fotoelektrik effekt hádiysesin jarıq - likning kvant (zarra) túsinigi arqalı tusintiriledi. jarıqlıq statiyaǵa túskende óz energiyasını statiyaǵa beredi. nátiyjede hár qıylı effektler júz beriwi mimkin. eń ulıwma halda jaqtılıqnı yutgan statiya qiziydi, temperaturası kóteriledi. lekin kóbinese jaqtılıqnıń bir bólegi ıssılıqka aylanıp, qalǵan bólegi basqa túr energiyalerge …

2 / 25

esimine bir sekundda ortasha 1370 j energiya kelip tushar eken. bul shama quyash mudamǵısı dep ataladı. jarıqlıq tásirinde statiyalardan elektronlar ushıp shıǵıw hádiysesi sırtqı fotoelektr effekt dep ataladı. statiyadan ushıp shıǵıp atırǵan elektronlardı fotoelektronlar dep ataw qabıl etilgen. fotoelektr effekt, qısqasha fotoeffektning jańalıq ashılıwını 1887-jıldan esaplaǵan maqul, sebebi sol jılı gers kernew berilgen elektrodlar aralıǵın ultrafioletoviy nurlar menen yoritganda ushqın shıǵıwı ańsatlashganini kuzatgan. keyinirek galvaks, a. g. stoletov hám basqa bir qatar izertlewshilerdińniń sistematik tájiriybeleri sonı tastıyıqladıki (1888- jıllar ), gers elektrodlarınan jarıqlıq tásirinde zaryadlı zarrachalar ajralıp shıǵadı hám gaz molekulaların ionlashtirib, ushqın shıǵıwına sebep boladı. jarıqlıq xodisalari jaqtılıqnıń statiya menen tásirlashishida kórinetuǵın boladı. bunday óz-ara tásirinler xam statiyada, da statiya menen óz-ara tásirde bolǵan jarıqlıqda sayız jershi belgili ózgerisler menen bir qatarda gúzetiledi. jarıqlıq qaytadı, sinadi hám statiya tárepinen yutiladi. statiya menen jaqtılıqnıń óz-ara tásirlashishida ximiyalıq hám biologiyalıq reaksiyalar júz beredi.jaqtılıqnıń statiya menen óz-ara tásiri sebepli júz beretuǵın hádiyselerdi, …

3 / 25

== jutıw qábileti qálegen chastota temperaturalarda birge teń boladı, nur shıǵarıw qábileti bolsa chastota hám temperaturaǵa baylanıslı boladı, absolyut qara dene nurlanıwı mashqalasın sheshiw 1890 -jıl nemis fizigi m. plankka násip etdi. júzege kelgen qarama-qarsılıqlardan qutulish jolin izlengen plank jarıqlıq tolqınlarınıń úzliksizligi haqqındaǵı klassik qıyallar nadurıs dep esapladi. ol jarıqlıq statiya tárepinen úzliksiz emes, bálki diskrit, bólek porsiyalar formasında energiya kvantı yamasa kvantlar dep atadi. ol xa bir porsiyaning energiyası nurlanıw chastotasına proporsional, dep shama etdi: h=6, 62* j*s nurlanıw chastotasına baylanıslı bolmaǵan mudamǵı shama bolıp, keyin alımnıń húrmetine plank mudamǵısı dep ataladı. plank absolyut qara dene spektrida tabılǵan energiyanıń bólistiriw nızamı haqqında 1900- jıldıń 19 -oktyabrida berlin fizika jámiyetiniń májilisinde lekciya etdi hám sol jıldıń 14- dekabrinde onıń teoriyalıq tiykarların berdi. bul kún pán tariyxına kvant teoriyanıń tig'ilish kúni bolıp kirdi. fotoeffekt xodisasini nemis fizigi gers jańalıq ashtı. bul hádiyseniń mánisi tómendegiden ibarat : elektrometrge rux plastinkanı ornatıp, onı …

4 / 25

menen baylanısıwdı joǵatsa-yu, lekin yoritilayotgan statiyanıń ishinde “erkin elektronlar ” retinde qalsa (bólekan ajırasıw ) hám sol menen barlıq statiyanıń elektr ótkezgishligin asıra borsa, ol waqıtta bunday fotoeffekt ishki fotoeffekt dep ataladı. ishki fotoeffektni 1873-jılda amerikalıq fizikalıq ol. smitt kashf etken hám yarım ótkezgishlerde, geyde dielektriklarda da kuzatgan. sırtqı fotoeffektni 1887- jılda gers kashf etken hám 1888-jılda a. g. stoletov tárepinen tolıq tekserilgen. sırtqı fotoeffekt, tiykarınan, metallarda gúzetiledi. sırtqı fotoeffekt xodisasini hár tárepleme úyreniw onıń tómendegi za’ru’rli nızamların ashıwǵa alıp keledi: 1. metalldı ózgermeytuǵın tolqın uzınlıqdaǵı jarıqlıq menen kórsetilgende waqıt birligi ishinde jarıqlıq urib shıǵaradıǵan elektronlardıń maksimal sanı (yaǵnıy, to'yinish fototoki) jarıqlıq aǵımına tuwrı proporsional bolıp tabıladı 2. túsip atırǵan jarıqlıq chastotası artpaqtası menen fotoelektronlarning tezligi orta baradı, biraq bul jaqtılıqnıń intensivligine baylanıslı bolmaydı. 3. fotoeffekt jaqtılıqnıń intensivligine baylanıslı bolmaǵan túrde berilgen metal ushın fotoeffektning “qızıl shegarası ” dep ataladıǵan anıq minimal chastotada baslanadı.sırtqı fotoeffekt sırtqı fotoeffekt nızamlarınıń jaqtılıqnıń kvant …

5 / 25

usınıs etken hám keyinirek tájiriybelerde tastiyiqlangan bul formulanı eynshteyn teńlemesi dep ataladı. eynshteyn teńlemesinen tikkeley kórinip turıptı, wolda, jarıqlıq chastotası artpaqtası menen fotoelektronlarning tezligi artadı hám jaqtılıqnıń intensivligine baylanıslı bolmaydı. bul juwmaq fotoeffektning ekinshi nızamıǵa sáykes keledi. fotoeffekt nızamların úyreniw jarıqlıq haqqındaǵı tiykarǵı bilimlerimizni tereńlestiriw ushın kóp zattı beredi. sol sebepli fotoeffekt xodisasi úlken ilimiy áhmiyetke iye. usınıń menen birge fotoeffektning ámeliy (texnikalıq) áhmiyeti da úlken. ásirese, fotoelementlar jaratılǵannan keyin fotoeffektning hár qıylı qollanıw múmkinshiligi payda boldı. ishki fotoeffektga tiykarlanǵan fotoelementlarni yarım ótkezgishli fotoelementlar dep ataladı. taza kremniyni alıw texnologiyası quramalılıǵı sebepli kremniyli fotoelementlar júdá qımbat turadı. lekin soǵan qaramay sol zat za’ru’rliki, kremniyli fotoelementlar joqarı temperaturalarǵa shıdam bere aladı, hátte sferik aynalar jardeminde quyash energiyası konsentratsiyasini olarǵa jiberiw múmkin. a. g. stoletov fotoeffektga tiyisli tájiriybelerinde birinshi bolıp elektrodlar arasıǵa kishi kernew berip ko'rdi hám ol o'ylagan nátiyje kutilgandan da artıqmash bolıp shıǵadı. ol ótkergen tájiriybelerdiń sxematik kórinisi 76 - …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw"

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti sarsenbaev armannıń kurslıq jumısı jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniliwi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw 1.2 eynshteyn ten’lemesi tiykarg’i b’lim 2.1 jaqtiliqtin’ ximiyaliq basimi 2.2 jaqtiliq kvantlari juwmaq paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw 1.1 jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw jarıqlıq menen ótkerilgen tájiriybeler sonı kórsetedi, ayırım jaǵdaylarda jaqtılıqnıń tolqın ózgeshelikleri kóbirek kórinetuǵın bolsa, basqa jaǵdaylarda alınǵan nátiyjelerdi túsindiriw ushın jaqtılıqnı zarr...

This file contains 25 pages in DOCX format (410.8 KB). To download "jaqtiliq basimi ha’m oni a’meliyatta qollaniw", click the Telegram button on the left.

Tags: jaqtiliq basimi ha’m oni a’meli… DOCX 25 pages Free download Telegram