haykaltaroshlik san’ati

DOCX 6 pages 23.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

haykaltaroshlik san’ati haykaltaroshlik tasviriy san’at kabi hayotiy voqea va hodisalarni turli uslub va materiallar yordamida ifodalaydi. haykaltaroshlikda tosh, metall, gips, yog‘och, vosk (mо‘m), sim kabi materiallar keng qо‘llaniladi. haykaltaroshlik asarlari kesish, yopishtirish, ulash va о‘yish, quyish orqali bajariladi. eramizdan avvalgi va eramizning vi-v asrlarda rimda haykaltaroshlik keng rivoj topdi. chunki о‘sha davrlarda vafot etgan shaxslarning byustlarini ishlash odat tusiga kirgan bо‘lib, ular uncha katta bо‘lmagan о‘lchovda tayyorlangan. rim san’atining yuksak namunalarini “avgust о‘z ayonlari bilan”, “yomg‘ir xudosi”, “villa andriana”, “rimliklarni yovvoyilar bilan jangi” relyeflari, “magistrant haykali”, “generalning dionis bilan tortishuvi” nomli mozaikalarda kо‘rish mumkin. bunday asarlarda rim haykaltarosh va rassomlari, imperatorlarining hayoti, afsonaviy voqea va kо‘rinishlar, jang lavhalari, ayrim shaxslarning portret-byustlarini aks ettirar edilar. ularning kо‘pchiligi ibodatxonalar uchun tayyorlanar edi. haykaltaroshlikda tayyorlanadigan haykallarning ikki turi mavjud bо‘lib, ularning birinchisi tо‘liq yumaloq haykallar, ikkinchisi relyefli haykallardir. yumaloq haykallarni har tomondan kо‘rishi mumkin bо‘lsa, relyef esa faqat bir tomondan, ya’ni oldindan kо‘riladi. …

2 / 6

‘z faoliyatlarida quyidagi asboblardan foydalanadilar: maxsus dastgoh, stek, bolta, sirkul, iskana v.b. iskanalarning tо‘rtburchakli, uchburchakli, trapetsiya burchakli, yoysimon chuqur shakl beruvchi turlari bо‘ladi. shuningdek, haykal loyi ustidagi ortiqcha qismini tortib olish uchun qattiq simdan tayyorlangan doira, ellips, uchburchak, tо‘rtburchak, trapetsiya shaklidagi sidirg‘ichlar qо‘llaniladi. shuni ham qayd qilish lozimki, iskanalar turli о‘lchovda, tuzilishda va shaklda bо‘ladilar. haykaltaroshlikning dastgohli, monumental, yodgorlik (me’morial), dekorativ va monumental-dekorativ turlari mavjud. dastgohli haykaltaroshlik iborasi haykallarni maxsus asbob (dastgoh)ga о‘rnatib ishlanganligidan kelib chiqqan. bunday haykallar mustaqil amaliy ahamiyat kasb etib, ular jamoat binolari va uy-joylarning ichki qismi, shuningdek, istirohat bog‘lari, muzey va kо‘rgazma zallari uchun mо‘ljallab yaratiladi. dastgohli haykallarning xarakterli xususiyatlaridan yana biri, ular tasvirlanayotgan narsalarni haqiqiy о‘lchovida yoki undan kichik bо‘lishidadir. dastgohli haykaltaroshlik asarlari yaqindan kо‘rishga mо‘ljallangan bо‘lib, unda portret asosiy о‘rnini egallaydi. haykaltaroshlikda obrazning faqat kalla qismini tasvirlanganda u byust deyiladi. agarda u bо‘yi-basti bilan tasvirlansa u figurali portret deb yuritiladi. shuningdek, yarim figurali portretlar …

3 / 6

ezak vazifasini bajaradi. mahobatli-dekorativ haykallar kо‘cha va maydonlarni, bino va istirohat bog‘larini, fontanlarni bezatishda ishlatiladi. ular odam, hayvon, baliq, qush tasvirida aks ettiriladi. bunday haykallar yirik о‘lchovda bо‘lganligi sababli, ular uzoqdan kо‘rishga mо‘ljallab yaratiladi. ularning umumiy о‘lchovi va hajmi, uning proporsiyalari tevarak-atrof, tabiat va binolarga moslab va bog‘lab ishlanadi. mahobatli-dekorativ haykallar mahobatli bо‘lsa-da ular ham tо‘liq xajmli va relyefli qilib ishlanishi mumkin. plastik haykaltaroshlik - haykaltaroshlikning bir turi sifatida monumental haykallarda, yodgorlik haykallarda, shuningdek binolarning ichki va tashqi bezak ishlarida ishlatiladi. ular о‘lchov jihatdan mayda bо‘lib, mustaqil amaliy ahamiyat ham kasb etadi. maxsus loydan ishlanadigan kichik о‘lchovdagi о‘yinchoq haykalchalar ham plastik dekorativ haykallar hisoblanadi. dekorativ haykaltaroshlikning yana bir turi borki, ular mayda о‘lchovdagi metall, marmar, yog‘och, suyak, chinni kabi materiallardan ishlanadi. ular ham dekorativ, ham realistik tarzda ishlanishi mumkin. bunday haykallar kitob javonlari, yozuv stollarini bezatadi. tasviriy san’atning xaykaltaroshlik turi yunon – bakriya va qadimgi xorazm davlatlari davrida taraqqiy etibgina …

4 / 6

qqolroq kо‘ramiz. darxaqiqat, о‘zbekiston tasviriy san’ati tarixining katta bir qismi kushonlar davri bilan chambarchas bog‘liqdir. bu davrda qadimgi xalqlarning turlicha dunyoqarashlari tasviriy san’at asarlarida о‘z aksini topgan. bularning birida buddizmga xos belgilar aks ettirilgan bо‘lsa, ikkinchi bir namunalarida zardushtiylar e’tiqodi ramzlarini ilg‘aymiz. kushonlar davri san’atning xilma-xilligi bu imperiya juda katta hududni, kо‘p xalqlarni birlashtirganligi bilan ham izohlanadi. kushonlar davrida madaniyat va san’at yuksak pog‘onaga kо‘tarilgan. kushon podsholigi aslida siyosiy tushuncha bо‘lib, uning jug‘rofiy nomi baqtriya deb ataladi. buyuk baqtriya hududiga oid yaratilgan tasviriy san’at asarlari о‘zining gо‘zalligi, nafisligi bilan olqishga sazovordir. bu davrda haykaltaroshlik san’atining turli kо‘rinishlari keng rivojlangan. kо‘p holllarda haykallarning diniy xarakterga ega ekanligi ochiq kо‘rinadi. baqtriya hududidan topilgan haykallarda sevgi, oilaviy baxt, serhosillik kabi g‘oyalar olg‘a suriladi. arxeologik izlanishlar jarayonida buddaning tik turgan holatidagi, chordona qurib о‘tirgan haykallari, xatto yotgan xolatdagi kо‘rinishlari aks etgan haykallar topilgan. kushonlar davrida budda ibodatxonalarining yaratilishi, о‘z navbatida, buddizmga xos badiiy bezaklar …

5 / 6

gan, yuksak tasviriy san’at namunalari yaratganligi tarixdan ma’lumdir. sug‘diyona, baqtriya, parfiya, choch, xorazm, qadimgi farg‘ona hududlaridan topilgan qadimiy san’at ashyolari bizga moziy dunyosidan xabar beradi. respublikamiz xududidan kо‘plab haykaltaroshlik san’ati ashyolari topilganini biz yuqoridagi dalillarda kо‘rdik. о‘zbekiston badiiy akademiyasi san’atshunoslik institutining muzeyida saqlanayotgan miloddan avvalgi ikki minginchi yillarga mansub mirshodi haykali inson qiyofasi tasvirlangan dastlabki haykallardan biri desak mubolag‘a bо‘lmas. haykaltaroshlik san’atidagi barcha talab va qonuniyatlarga javob bera oladigan, qiyomiga yetkazib ishlangan haykallarning bir turkumi xalchayonda topilgan. miloddan avvalgi i asrga oid, harbiy kishining bosh qiyofasi tasvirlangan haykallarda bunday jihatlar yaqqol namoyon bо‘ladi. ma’lumki, inson gavdasining bosh qismini yasash о‘ta murakkab jarayondir. ikki ming yil muqaddam ishlangan bu haykalda bosh skeletining tuzilishi aniq amalga oshirilganiga guvoh bо‘lish mumkin. yuz qiyofasidagi peshona, burun, kо‘z, lab kabi a’zolarining shakllari meyoriga yetkazib ishlanganligidan haykaltarosh mahorat va malakaga ega ekanligi kо‘rinib turibdi. san’atshunos n.oydinovning tadqiqotlarida о‘rta osiyo haykaltaroshligiga oid bir qator qimmatli ma’lumotlar berilgan …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "haykaltaroshlik san’ati"

haykaltaroshlik san’ati haykaltaroshlik tasviriy san’at kabi hayotiy voqea va hodisalarni turli uslub va materiallar yordamida ifodalaydi. haykaltaroshlikda tosh, metall, gips, yog‘och, vosk (mо‘m), sim kabi materiallar keng qо‘llaniladi. haykaltaroshlik asarlari kesish, yopishtirish, ulash va о‘yish, quyish orqali bajariladi. eramizdan avvalgi va eramizning vi-v asrlarda rimda haykaltaroshlik keng rivoj topdi. chunki о‘sha davrlarda vafot etgan shaxslarning byustlarini ishlash odat tusiga kirgan bо‘lib, ular uncha katta bо‘lmagan о‘lchovda tayyorlangan. rim san’atining yuksak namunalarini “avgust о‘z ayonlari bilan”, “yomg‘ir xudosi”, “villa andriana”, “rimliklarni yovvoyilar bilan jangi” relyeflari, “magistrant haykali”, “generalning dionis bilan tortishuvi” nomli mozaikalarda kо‘rish mu...

This file contains 6 pages in DOCX format (23.5 KB). To download "haykaltaroshlik san’ati", click the Telegram button on the left.

Tags: haykaltaroshlik san’ati DOCX 6 pages Free download Telegram