optik sistemalardan abberasiya

DOCX 24 стр. 227,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 24
ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti bektemirov abdisheriptıń kurslıq jumısı optik sistemalardin’ abberaciyasi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni 1.kirisiw…………………………………………………………………………3 2.optikaliq abberaciya haqqinda tu’sinik……………………………………….5 3.sferaliq ha’m xromatikaliq aberraciyalar .optikaliq aberraciyalardin’ ajirata aliw qa’bileti…………………………………………………………………….10 4.linzanin’ ja’rdeminde su’wret payda etkende sferaliq abberaciya qubilisin u’yreniw ………………………………………………………………………….14 5.eksperimentti orinlaw………………………………………………………….18 6.juwmaqlaw……………………………………………………………………..21 7.paydalang’an a’debiyatlar………………………………………………………23 kirisiw optikaliq ha’diyselerdin’ to’rt tiykarg’i nizami a’yyemgi zamanlardan belgili: 1)jaqtiliqtin’ tuwri siziq boylap tarqaliw nizami; 2) jaqtiliq nurlarinin’ g’a’ressizligi qonuni; 3)jaqtiliqtin’ qaytiw nizami; 4)jaqtiliqtin’ sin’iw nizami. ko’pshilik optikaliq ha’diyselerdi, tiykarinan optikaliq a’sbaplardin’ islewin jaqtiliq nurlari haqqindag’i tu’sinik tiykarinda ko’rip shig’iw mu’mkin . optikanin’ bul tu’sinikke tiykarlang’an bo’limi geometriyaliq optika dep ataladi. optikaliq a’sbaplardin’ xizmeti sonnan ibarat , olar ko’z perdesinde uzaqtagi yamasa jaqindag’i biraq o’lshemleri boyinsha kishi buyimlardin’ u’lkeygen ko’rinisin payda qiladi. duris su’wrette to’mendegi sha’rtler orinlanadi: 1.tegisliktin’ ha’r bir noqati stigmatikaliq tu’rde su’retleniwi kerek; 2.su’wrettin’ barliq …
2 / 24
aq nurdan paydalanilg’anda su’wrettin’ shetlerinin’ ren’li boliwina alip keledi. solay etip, real optikaliq sistemalarda abberaciyalar yamasa kemshilikler boladi. aberraciyalardin’ payda boliwi sistema payda qilip atirg’an optikaliq su’wrettin’ sapasinin’ to’menleniwine alip keledi. biraq linzalardin’ arnawli tanlang’an kombinaciyalarin’ qollap, aberraciyalardi a’meliyatta pu’tkilley joq qiliwg’a erisiw mu’mkin. optikaliq aberraciya haqqinda tu’sinik aberraciya –latin tilinen aberration –jiljiw , shetke shig’iw optikaliq sistemanin’ ideal jag’dayinan jiljiwi na’tiyjesinde su’rettin’ buziliwi. usi waqitqa shekem denelerdin’ ko’rinisin payda etiwde paraksial ( bas optikaliq ko’sherge kishi mu’yesh astinda tu’setug’in) nurlar ha’m olardin’ jinishke da’stesinen paydalanamiz dep keldik .biraq optikaliq a’sbaplarda bul eki pikerde a’melde orinlanmaydi. u’lken jaritqishliqti aliw ushin jaqtiliq nurinin’ ken’ da’stesinen, yag’niy u’lken diametrli linzalardan paydalaniw kerek. sol menen birge ko’binese optikaliq ko’sherden jetkilikli uzaqliqta (ma’selen fotoapparatlarda)bolg’an buyimlardin’ su’reti menen jumis orinlawg’a tuwra keledi. sferaliq sindiriwshi bet tek paraksialliq nurlardan paydalang’anda g’ana stigmatikaliq sa’wleleniw payda boladi. a’melde sistemanin’ optikaliq ko’sheri menen u’lken mu’yeshler payda etiwshi ken’ jaqtiliq …
3 / 24
,biraq oni su’wrettin’ sapasina sezilerli da’rejede ta’sir ko’rsetpegen da’rejede kemeytiriw mu’mkin. optikaliq a’sbaplardin’ bazi bir kemshiliklerin ko’rip shig’ayiq. optikaliq a’sbaplardin’ linzanin’ shetleri nurlardi onin’ orta bo’legi payda qilg’an su’wretti kesip o’tiwi ushin talap etilgenine qarag’anda ku’shlirek sindiradi. na’tiyjede nurlaniwshi noqattin’ ekrandag’i ko’rinisi jayilip ketken daq ko’rinisinde payda boladi . optikaliq sistemalardin’ bunday kemshiligi sferaliq aberraciya dep ataladi. optikaliq sistemalardin’ bunday kemshiligi sferaliq aberraciya dep ataladi. nur sindiriw ko’rsetkishleri ha’r qiyli bolg’an jiynawshi ha’m shashiratiwshi linzalardi tu’rli kombinaciyalar du’zip, sferaliq aberraciyanin’ pu’tkilley jog’ayiwina erisiw mu’mkin. u’lken diametrli ha’m qisqa fokusli tegis do’nes linza ja’rdeminde a’piwayi ta’jriybe o’tkerip ; bul kemshiliktin’ qanday payda boliwin ko’riw mu’mkin. optikaliq a’sbaplarda jaqtiliqtin’ ken’ da’stesinen paydalang’anda payda bolatug’in kemshilik sferaliq aberraciya esaplanadi .sindiriw ko’rsetkishleri ha’r qiyli bolg’an jiynawshi ha’m shashiratiwshi linzalardan tu’rli kombinaciyalar du’zip, sferaliq aberraciyanin’ pu’tkilley jog’aliwina erisiw mu’mkin. koma. sistemanin’ optikaliq ko’sherinde jatqan noqatliq obyektten shig’iwshi ken’ da’steler ushin sferaliq aberraciyasi jog’aytqan linzalarda qiysiq …
4 / 24
’ret boyalg’an bolip shig’adi.ha’r qiyli shiyshelerdin’ disperciyalari birdey bolmaydi.sonin’ ushin ha’r qiyli shiyshelerden sog’ilg’an jiynawshi ha’m shashiratiwshi linzalardan kombinaciyalardan du’zip, axromatikaliq (yag’niy xromatikaliq aberraciya du’zetilgen) optikaliq sistemani payda etiw mu’mkin. astigmatizm. noqatliq obyekttin’ qiysiq nurlar ja’rdeminde payda qilg’an su’wreti bir-birine salistirg’anda jilisqan o’z ara perpendikulyar eki tuwri siziq kesindi ko’rinisinde boladi,yag’niy asigmatikaliq tu’rde boladi. astigmatizm sindiriwshi sirtlardin’ iymeklik radiuslarin ha’m optikaliq ku’shlerdi saylap aliw menen joq qilinadi. sferaliq ha’m xromatikaliq aberraciyalarinan tisqari astigmatizm da du’zetilgen optikaliq sistema anastigmat dep aytiladi. distorciya .ko’ldenen u’lkeytiriwdin’ ko’riw oblastinda birdey bolmawi na’yiyjesinde su’wrettin qiysiq boliwi distorciya dep ataladi. eger siziqli u’lkeytiriw sistema ko’sherine shekem bolg’an araliq penen birge artip barsa ko’pshikke uqsag’an distorciya payda boladi. u’lkeytiw sistemasi ko’sherinen uzaqlasqan sayin kemeyip barsa ba’kke uqsag’an distorciya payda boladi. ha’mme aberraciyalardi bir waqitta joq qiliw ushin ju’da’ quramali optikaliq sistemalar du’ziwge tuwra keledi. a’dette basqasha jol tutiladi : optikaliq sistema qanday maqsetlerge mo’ljerlengen bolsa, usi maqsetler …
5 / 24
saplanadi. sferaliq aberraciyani to’mendegi usillar menen joq qiliw mu’mkin. linzanin’ bas optikaliq ko’sherinen uzaqta taraliwshi nurlardi: 1. diafragma ja’rdeminde qirqip taslaw arqali. biraq diafragma linzag’a tu’sip atirg’an nurlardin’ intensivligin kemeytiredi. sonin’ ushin bul usildan kem paydalaniladi; 2.bir-birine tig’iz baylanistirilg’an jiynawshi ha’m shashiratiwshi linzalar sistemasinan paydalaniw arqali.bul usilda birinshi linzanin’ kemshiligin ekinshi linza joq qiladi, sebebi olardin’ sferaliq aberraciyasi qarama-qarsi belgige iye. eger jiynawshi linzada payda bolg’an su’wrettin’ shegarasin diqqat penen gu’zetsek , onin’ ren’-beren’ ekenligin ko’remiz. demek , linza o’zinen o’tip atirg’an nurdi quramliq bo’leklerge , yag’niy ha’r tu’rli ren’degi nurlarg’a ajiratadi eken.linzanin’ bul kemshiligi xromatikaliq aberraciya dep ataladi. bul kemshilik absolyut ortaliqtin’ sindiriw ko’rsetkishi jaqtiliqtin’ tolqin uzinlig’ina baylanislilig’i, yag’niy jaqtiliq disperciyasi arqali tu’sindiriledi. xromatikaliq aberraciya sebepli qizil nurlardin’ fokusi fiolet ren’ nurlarinin’ fokusina salistirg’anda uzaq jaylasqan. sonin’ ushin da linzadan o’tken aq nurdin’ fokusi ren’li boladi. sferaliq aberraciya siyaqli jiynawshi ha’m shashiratiwshi linzalardin’ aberraciyasi qarama-qarsi xarakterge iye. linzanin’ fokus …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "optik sistemalardan abberasiya"

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti bektemirov abdisheriptıń kurslıq jumısı optik sistemalardin’ abberaciyasi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni 1.kirisiw…………………………………………………………………………3 2.optikaliq abberaciya haqqinda tu’sinik……………………………………….5 3.sferaliq ha’m xromatikaliq aberraciyalar .optikaliq aberraciyalardin’ ajirata aliw qa’bileti…………………………………………………………………….10 4.linzanin’ ja’rdeminde su’wret payda etkende sferaliq abberaciya qubilisin u’yreniw ………………………………………………………………………….14 5.eksperimentti orinlaw………………………………………………………….18 6.juwmaqlaw……………………………………………………………………..21 7.paydalang’an a’debiyatlar………………………………………………………23 kirisiw...

Этот файл содержит 24 стр. в формате DOCX (227,5 КБ). Чтобы скачать "optik sistemalardan abberasiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: optik sistemalardan abberasiya DOCX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram