qiziqchilik va masxarabozlik

DOCX 5 pages 23.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.3 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

qiziqchilik va masxarabozlik. о‘zbek xalq tomosha san’atining о‘ziga xos turlari va an’analari orasida uzoq tarixga ega bо‘lgan ajoyib bir turi bor. u ham bо‘lsa qiziqchilar san’ati ya’ni an’anaviy teatrdir. qiziqchilikni (qadimda bu tushunchalar «masxara» «muqallid» shaklida ifoda qilingan) an’anaviy teatrlarning bir kо‘rinishi deyishimizga sabab ularda о‘ziga xos dramaturgiya bor, qahramonlar qiyofasini о‘z qobiliyati, aqli, mijozi, hissiyoti, tanasi, harakatlari bilan gavdalantiruvchi aktyorlar bor, ularning о‘yinlaridan zavqlana oladigan tomoshabinlar bor – qо‘yingki, teatr san’atining barcha alomatlari muhayyo. qadimdan shakllangan an’anaviy teatrning hozirgi zamon teatridan farqi shundaki, uning maxsus binosi va sahnasi yо‘q, xalq aktyorlari о‘z spektakllarini istagan vaqtda, turli sharoitlarda gir atrofi tomoshabinlar bilan qurshalgan о‘ziga xos halqa – «sahna»da kо‘rsatib ketaverganlar. masxarabozlik va qiziqchilik – о‘tkir komediya, muqallid, serzavq hikoya, hajviy qо‘shiq, kulgili о‘yin degani; bu – yomonlarga dashnom bersa, yaxshilarga yaxshi kayfiyat, kulgi ulashadigan xalq san’atidir. bu teatr artistining masxaraboz (masxara), qiziqchi (qiziq), taqlidchi (muqallid) deb nom olgani ham bejiz …

2 / 5

kelgan. ovchilar ovlanadigan hayvonlar va qushlarning qiyofalariga kirib, ularning xatti-harakatlariga taqlid qilib о‘ynaganlar. yunon tarixchisi gerodot о‘zining «tarix» kitobida «araks (amudaryo) bо‘ylarida yashovchi massagetlar kechasi gulxan yoqib, о‘simlik hididan mast bо‘lib, uning atrofida olov о‘chguncha qо‘shiq aytib raqs tushar edilar»[footnoteref:1], deb yozarkan qadimgi xorazmliklarni ham nazarda tutgan, albatta. xx asrda xorazm tarixi va etnografiyasini о‘rgangan akademik s.p. tolstov neolit davri oxiridayoq (mil. avv. iv-iii mingyillik) bu atrofdagi odamlarning niqob kiyib olov atrofida raqs tushganini tasdiqlaydi. arxeologik tekshirishlar natijasida topilgan qо‘rg‘onlar, ularga tutash va atrofida qurilgan binolar (aholi devorlardagi alomat tokchalariga qarab ularni «kaptarxona» deb atagan) xii-xiii asrlarga taalluqli bо‘lib, о‘ziga xos teatr vazifasini о‘tagan. bu kabi binolarda afsonaviy mavzu va timsollar bilan birga bugungi davrgacha yetib kelgan «lazgi», «chag‘aloq», «aliqambar», «norim-norim», «ashshadarozi» о‘yinlari, turli-tuman muqallid va masxarabozliklar ham kо‘rsatilgan. [1: геродот.история в девяти книгах.-л.: наука,1972.-600 с.] xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida mang‘it viloyatida (hozirgi qoraqalpog‘iston respublikasi amudaryo …

3 / 5

asr boshida yirik masxarabozlardan quvvat kalta, boltaqul masxaraboz, aka-uka eshamat va dо‘samat kabilar butun xorazm vohasiga tanilgan masxarabozlar bо‘lgan. buxoro teatri qishloq va shahar masxarabozlari san’atidan tarkib topgan bо‘lib qishloq masxarabozlari kо‘pincha 4-5 kishi bо‘lib (ba’zan yakka) tomosha berganliklari sababli, asosan, kichik hajm va maishiy mavzudagi masxarabozliklarni ijro etganlar, ijroda sо‘zdan kо‘ra kо‘proq harakatga, mimikaga e’tibor berganlar. qashqadaryo viloyati shahrisabz tumanidagi miraki tog‘ qishloqlarida faoliyat kо‘rsatgan mizrob masxara (1848 -1918) tо‘pigina bundan mustasnodir. shahar masxarabozlari kichik hajmli, maishiy komediyalarni mehmonxonalarda о‘ynagan. sayil, chavqi, katta tо‘ylarda esa yirik tomoshalar kо‘rsatganlar. shahar truppalari orasida buxorodagi tо‘la masxara (1842-1916) tо‘pining faoliyati о‘z mazmundorligi bilan ajralib turgan. qо‘qonda xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshida zokir eshon (1815-1885) boshliq qiziqchilarning katta bir tо‘pi shuhrat qozongan edi. mazkur tо‘pda, asosan, qо‘qon, marg‘ilon shaharlari va ular atroflaridan tо‘plangan yigirmadan ziyod qiziqchi bо‘lgan. ular farg‘ona vodiysida о‘z davrining eng yirik, eng iste’dodli va keng tanilgan, mehnatkash …

4 / 5

urf-odatlari, orzu-intilishlarini, ijtimoiy va siyosiy hayotni juda yaxshi bilgan. zotan ular kosib va hunarmandlar, mayda boqqollar hamda dehqonlar orasidan yetishib chiqqan bо‘lib, umr bо‘yi qiziqchilik bilan birga ota kasbi bilan ham shug‘ullanib kelishgan. о‘zbek an’anaviy teatrida ulkan ijtimoiy-siyosiy kuchga ega bо‘lgan satirik tomoshalar bilan birga mehnatkashlar turmushidagi ayrim nuqsonlarni yengil va dо‘stona hajv qiluvchi yumoristik qiziqchiliklar ham muhim rol о‘ynagan. hunarmandlar hayotiga bag‘ishlangan «bо‘z dо‘koni», «novvoylik», «sartaroshlik», xalq marosimlari va tomoshalariga parodiya sifatida paydo bо‘lgan «kelin tushdi», «uloqchilik», «yog‘och polvon», «dorbozlik», tarbiya masalasini yorituvchi «mamayusuf» kabi tomoshalar shular jumlasidandir. xalq aktyorlari tomoshalarini о‘rganar ekan tadqiqotchi a.l. troitskaya quyidagilarni yozib qoldirgan: «qiziqchilarning kiyim-kechak bisoti bir necha chо‘qqayma, keng jiyak dо‘ppi, yasama soqol-mо‘ylov, ayollar anjomlaridan (kuylak, rо‘mol ) iborat bо‘lgan»[footnoteref:2] [2: «советская этнография» журнали, 1948 й. № 3,87-бет.] xx asrning 50-yillarida farg‘ona vodiysida ellikka yaqin professional qiziqchi ijod qildi. marg‘ilonlik yusufjon qiziq shakarjonov, usmon qori rahimbekov, oxunjon qiziq huzurjonov, andijonlik orifjon toshmatov, …

5 / 5

at jumaniyozov, bobojon nurmatov, rayimboy qurbonniyozov singari о‘nlab professional masxarabozlarning faoliyatini tilga olish mumkin. buxoro, samarqand, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlarida masxarabozlar merosi xorazmdagiday yaxshi saqlanmagan, an’analar izchil davom ettirilmagan bо‘lsa-da, bir qator taniqli masxarabozlar, atoqli san’atkorlar о‘zlarining sermazmun ijodlari bilan yosh san’atkorlarga ijobiy ta’sir kо‘rsatganlar. shu tо‘g‘rida sо‘z borganda samarqandlik hoji tam-tam (hoji qurbon hamidov), buxorolik gadoy masxara tо‘layev, safar masxara abdullayev, ochil masxara umirov, qashqadaryolik berdiyor diyorovlarni esga olish mumkin. an’anaviy teatr. aktyor - an’anaviy teatr spektakllarini harakatlantiruvchi kuch bо‘lib hisoblangan. tomoshalarning tabiiy chiqishiga shartli bezaklar, shartli asboblar, masxaraboz va qiziqchilarning mahorati, san’ati tufayligina erishilgan. an’anaviy teatr tо‘g‘risida gap borar ekan, avvalo iste’dodli, san’at shaydosi bо‘lgan masxaralar, qiziqlar mahorati kо‘z oldimizga keladi. chunki bu yerda hal etuvchi mazmun aktyorning ijrochilik mahorati, san’ati bilan bog‘liqdir. xalq tomoshalarida aktyorlar bilan birga korfarmonlarning ham xizmati katta bо‘lgan. ular truppada aktyor va shogirdlari bilan mashqlar о‘tkazish bilan birga о‘z shogirdlariga tajribasi va uslubini …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qiziqchilik va masxarabozlik"

qiziqchilik va masxarabozlik. о‘zbek xalq tomosha san’atining о‘ziga xos turlari va an’analari orasida uzoq tarixga ega bо‘lgan ajoyib bir turi bor. u ham bо‘lsa qiziqchilar san’ati ya’ni an’anaviy teatrdir. qiziqchilikni (qadimda bu tushunchalar «masxara» «muqallid» shaklida ifoda qilingan) an’anaviy teatrlarning bir kо‘rinishi deyishimizga sabab ularda о‘ziga xos dramaturgiya bor, qahramonlar qiyofasini о‘z qobiliyati, aqli, mijozi, hissiyoti, tanasi, harakatlari bilan gavdalantiruvchi aktyorlar bor, ularning о‘yinlaridan zavqlana oladigan tomoshabinlar bor – qо‘yingki, teatr san’atining barcha alomatlari muhayyo. qadimdan shakllangan an’anaviy teatrning hozirgi zamon teatridan farqi shundaki, uning maxsus binosi va sahnasi yо‘q, xalq aktyorlari о‘z spektakllarini istagan vaqtda, turli s...

This file contains 5 pages in DOCX format (23.3 KB). To download "qiziqchilik va masxarabozlik", click the Telegram button on the left.

Tags: qiziqchilik va masxarabozlik DOCX 5 pages Free download Telegram