estetikaning asosiy kategoriyalari

DOC 27 sahifa 334,5 KB Bepul yuklash

27 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 334,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 27

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 27

5-mavzu: estetikaning asosiy kategoriyalari. tabiat va texnogen sivilizatsiya estetikasi. tayanch tushunchalar: kategoriya, gо‘zallik, chiroylilik, hunuklik, ulug‘vorlik, tubanlik, «axloqiy havfsizlik», fojiaviylik, fojiaviy tо‘qnashuv, forig‘lanish, fojiaviy ziddiyat, fojiaviy qahramon, kulgulilik, kulgili holat, hazil, mutoyiba, kinoya, istehzo. san’at, epos, lirika, drama, arxaik san’at, an’naviy san’at, zamonaviy san’at, huzurbaxshlik, ma’naviyat tizimi, tasviriy san’at, teatr, televideniye, kino, adabiyot, teatr, kino, haykaltaroshlik, televideniye, janr. estetika kategoriyalarining falsafiy mazmuni va mohiyati. go’zallik va ulug’vorlik kategoriyalari. har bir fanning muayyan tadqiqot obyekti bо‘lib, bu obyekt tabiat, jamiyat va tafakkur haqida yangi bilimlar hosil qilishga qonun va kategoriyalar asosida olamni yangidan idrok etishga qaratilgan bо‘ladi. ma’lumki, dialektikaning biror-bir kategoriyasini voqelikdan ayri holda tasavvur etib bо‘lmaydi. chunki, bu kategoriyalar (yaxlitlik, qism, zaruriyat, tasodif, mohiyat, sifat va h.k) insonni о‘rab turgan olamda sodir bо‘ladigan voqea-hodisalar haqida aniq xulosalar chiqarishga, ularni tо‘g‘ri tahlil etishga kо‘mak beradi. estetika ham falsafiy fan sifatida о‘zining qonun va kategoriyalariga ega. estetika kategoriyalari (gо‘zallik, hunuklik, ulug‘vorlik, tubanlik, …

2 / 27

z – ijodkorlik kо‘rinishdagi tizim estetika fanining kategoriyalar tasnifida kengroq qо‘llanilmoqda. estetik kategoriyalarning tasnifi, tizimlari, turlari va xususiyatlari rus nafosatshunos olimlarining qator tadqiqotlarida о‘rganilgan. ayniqsa, ye.g.yakovlev tomonidan estetika kategoriyalarining tizimlashtirilishi bir qadar qiziqarli va kengqamrovliligi bilan muhim ahamiyatga ega. u о‘zi ishlab chiqqan tizimda kategoriyalarni uchta guruxga ajratadi. bular: 1) obyektiv, 2) obyektiv-subyektiv, 3) subyektiv. bu tizim ushbu jadvalda quyidagicha aks etgan: nafosat universal kategoriyalar gо‘zallik estetik ideal san’at ulug‘vorlik estetik did badiiy obraz fojeaviylik estetik tuyg‘u ijod obyektiv kategoriyalar obyektiv-subyektiv kategoriyalar subyektiv kategoriyalar y.g.yakovlevning fikriga kо‘ra, mazkur tizim shu turda yaratilgan boshqa tizimlardan о‘zining universal-kengqamrovli mazmun va falsafiy-estetik mohiyat kasb etib, moslashuvchanlik (subordinatsiya) va muvofiqlashtiruvchilik (koordinatsiya) tamoyilini mujassam etgani xolda “ontologik-fenomenologik va ijtimoiy-gnoseologik jihatlar”ga ega. ayniqsa, v.p.shestakovning estetika kategoriyalari tarixi, ularni tizimlashtirish muammolari, kategoriyalarga о‘ziga xos yondoshuvning zamonaviy talqinlari hamda estetik kategoriyalar tasnifiga doir salmoqli tadqiqotlari bugungi kunda ham о‘z ahamiyatini yо‘qotmagan. faylasuf bu borada yuiorida nomlari tilga olingan …

3 / 27

ik fojeaaviylik kulgulilik - umumestetik kategoriyalar ulug‘vorlik xunuklik disgarmoniya dahshatlilik mubolag‘a hazil forig‘lanish - estetik kategoriyalarning kо‘rinishlari qahramonlik ideal latofat garmoniya biroq, ta’kidlash lozimki, aksariyat adabiyotlarda estetika kategoriyalari asosan gо‘zallik – fojeaviylik – kulgulilikdan iborat uchlik sifatida taqdim etilgan. biroq, davrlar о‘tishi bilan bu an’anaga о‘zgartirishlar va qо‘shimchalar kiritildi. xususan, bu tizimga y.b.borev - ulug‘vorlikni, l.n.stolovich - hunuklikni, m.s.kagan - garmoniya va dramatiklikni, n.i.kiyashenko – qahramonlikni, о‘zbek olimlari t.mahmudov uyg‘unlikni, abdulla sher qiziqarlilikni kiritdi. gо‘zallik - estetikaning markaziy kategoriyasi sifatida. «gо‘zallik»ning tugal ilmiy ta’rifi haqida biror–bir qat’iy fikr mavjud emas. biroq, gо‘zallikning idrok etilishi, tabiatda namoyon bо‘lishi, san’atda aks etishi hamda uning jamiyat rivojiga ta’siri haqida bildirilgan fikrlar, ilgari surilgan g‘oyalar, yaratilgan ta’limotlar о‘zining salmog‘i bilan ahamiyatlidir. inson va uning ruhiy–jismoniy, axloqiy–estetik faoliyati, tabiat va undagi hodisalar, jamiyat va unda rо‘y berayotgan ijtimoiy–ma’naviy, siyosiy–iqtisodiy jarayonlar gо‘zallikka yondoshuvning tarixan tarkib topgan asosiy obyektlaridir. shuni alohida ta’kidlash zarurki, gо‘zallik haqidagi qarashlar va …

4 / 27

ik, yoqimlilik, chiroylilik tushunchalari bilan belgilanadi. unsurlar, sifatlar va xususiyatlar uyg‘un bо‘lgan narsa–hodisalargina chinakam gо‘zallikni aks ettirishi mumkin. zero, chiroyli narsaning sifati bizning manfaatimiz uchun hamoxang bо‘lmasa yoki bizning maqsadlarimizga mos kelmasa u har qancha maftunkor bо‘lmasin gо‘zallik sifatida baxolanmaydi. shu о‘rinda gо‘zallik tushunchasi «chiroyli», «kо‘rkam», «nafis», «jozibador», «maftunkor», «latofatli» kabi tushunchalarga nisbatan kengqamrovli va ustuvor ekanligini alohida ta’kidlash joiz. ayniqsa, gо‘zallik bilan kundalik turmushimizda tez–tez tilga olinadigan «chiroylilik» tushunchasi orasida muayyan tafovutlar mavjud. chiroylilik – narsalarning tashqi kо‘rinishini, holatini, bajarilgan ish yoki qilingan harakatdagi о‘zaro hamohanglikni ifodalovchi tushuncha. chiroylilik insonlarda yoqimli taassurot qoldiradi, ammo ayni bir paytda о‘sha chiroyli bо‘lgan narsa–hodisa yoqimsiz holatlarni ham vujudga keltiradi. masalan, «bangidevona» о‘simligining guli oppoq, chiroyli bо‘ladi. ammo, gulining hidi yoqimsiz, tanasidan sassiq xid chiqadi. shu ma’noda aytishimiz mumkinki, chiroylilik narsa–hodisaning yoki shakl yoki mazmunidagi xususiyatni aks ettirishi bilan kishida yoqimli taassurot qoldiradi. shuning uchun ham narsa–hodisalarning faqat shakl (tashqi) yoki faqat mazmun …

5 / 27

i, xalqona, ilg‘or an’analar shakllandi, milliy iftixorni yuksaltirishga keng jamoatchilik fikri jalb qilindi. ana shularning natijasi о‘laroq, mamlakatimizda amalga oshirilgan ezgu ishlarning kо‘lami kengaydi. endilikda bunyodkorlik g‘oyasi gо‘zallik tushunchasi bilan hamoxang olib borilganligini bilish, anglash va tasavvur qilish qiyin emas. buni о‘zbek san’atida amalga oshirilgan ishlar orqali yaqqol kо‘rishimiz mumkin. yetuk rassomlar hayotning barcha hodisalarini rangtasvir orqali kо‘radi, ularga ijod manbai sifatida qaraydi, san’atning hamma uchun zarur ekanligiga qatiy ishonadi. shu bois ularning asarlaridagi gо‘zallik ruxi insonlarni rangtasvirni sevishga da’vat etadi, tasviriy san’atni xis qilish va uni idrok etishga chaqiradi. bunday xususiyatlar о‘rol tansiqboyev, chingiz ahmarov, bahodir jalolov, javlon umarbekov, alisher mirzayev, dilyor imomov kabi atoqli rassomlar hamda akmal nuriddinov, sergey alibekov, ortiqali qozoqov singari musavvirlarning realistik yо‘nalishdagi asarlarida о‘z aksini topgan. ularning asarlarida gо‘zallik nafaqat rassomning shaxsiy ideali, balki о‘zida xalq hayotining muhim bо‘lagini mujassam etganligi, insonlarning tafakkuri va qalbiga ta’sir kо‘rsatishi bilan belgilanadi. gо‘zallikni yaratishda rassomning zimmasiga yuklanadigan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 27 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"estetikaning asosiy kategoriyalari" haqida

5-mavzu: estetikaning asosiy kategoriyalari. tabiat va texnogen sivilizatsiya estetikasi. tayanch tushunchalar: kategoriya, gо‘zallik, chiroylilik, hunuklik, ulug‘vorlik, tubanlik, «axloqiy havfsizlik», fojiaviylik, fojiaviy tо‘qnashuv, forig‘lanish, fojiaviy ziddiyat, fojiaviy qahramon, kulgulilik, kulgili holat, hazil, mutoyiba, kinoya, istehzo. san’at, epos, lirika, drama, arxaik san’at, an’naviy san’at, zamonaviy san’at, huzurbaxshlik, ma’naviyat tizimi, tasviriy san’at, teatr, televideniye, kino, adabiyot, teatr, kino, haykaltaroshlik, televideniye, janr. estetika kategoriyalarining falsafiy mazmuni va mohiyati. go’zallik va ulug’vorlik kategoriyalari. har bir fanning muayyan tadqiqot obyekti bо‘lib, bu obyekt tabiat, jamiyat va tafakkur haqida yangi bilimlar hosil qilishga qonun va k...

Bu fayl DOC formatida 27 sahifadan iborat (334,5 KB). "estetikaning asosiy kategoriyalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: estetikaning asosiy kategoriyal… DOC 27 sahifa Bepul yuklash Telegram