tebranma va tasodifiy jarayonlar

DOCX 7 pages 161.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 161.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

14-15-ma’ruza (4 soat) tebranma va tasodifiy jarayonlar. masalaning qo’yilishi. c++ dasturlash tili muhitida modelni tayyorlash. hisobli eksperiment. reja: 1. tebranishlar haqida umumiy ma`lumotlar. 2.garmonik tebranishlar. 3.matematik mayatnik. 4.garmonik tebranishlar energiyasi. 5.majburiy tebranishlar. tasodifiy jarayonlar. aloqa liniyasi buylab uzatilayotgan signallarni va ularga zararni ta`sir qiladigan xalaqitlarni tasodifiy jarayonlar deb qarash mumkin. chunki qabul qilish tomonida oldindan qanday signal uzatilganligi va bu signalga qanday kurinishdagi xalaqit ta`sir kilishi oldindan noma`lumdir. 1.tebranishlar haqida umumiy ma`lumotlar. turli hil mehanik harakatlar orasida takrorlanib turadigan harakatlar ham uchraydi. masalan, moddiy nuqtaning aylana bo`ylab tekis harakati takrorlanuvchi harakatdir: tekis aylanayotgan moddiy nuqta har bir yangi aylanishida bir hil vaziyatlardan o`tadi, shu bilan birga avvalgi tartibda va o`shanday tezlik bilan o`tadi. ana shunday takrorlanuvchanlik hossasiga soat mayatnigining tebranishi, ko`priklarning, musika asboblarida torlarning titrashi, yurak urishi va nafas olish, parohodlarning suv to`lqinlarida tebranishi, o`zgaruvchan tok va uning elektromagnit maydoni, atomda elektronlarning harakati, qattiq jism kristall panjarasi tugunlaridagi ionlarning harakati …

2 / 7

rshi tomonga chiqishidan iborat davriy harakat tebranma harakat yoki tebranishlar deyiladi. tebranayotgan sistemaga ko`rsatilayotgan tasirning harakateriga qarab, tebranishlar erkin (yoki hususiy) va majburiy tebranishlarga bo`linadi. bir marta turtki berilgandan yoki muvozanat vaziyatidan chiqarilgandan s`ong ichki kuchlar tasirida yuzaga keladigan tebranishlar erkin tebranishlar deyiladi. bunga misol qilib ipga osib qo`yilgan sharcha (mayatnik) ning tebranishini olish mumkin. tebranishlar vujudga kelishi uchun sharchani turtib yuborish yoki uni muvozanat holatidan chetga chiqarib qo`yib yuborish kifoya. davriy ravishda o`zgaruvchan tashqi kuchlarning tasiri ostida bo`ladigan tebranishlar majburiy tebranishlar deb ataladi. bunga ichki yonuv dvigateli cilindridagi porshenning tebranishlari, tikuv mashinasi ignasining va mokisining tebranishlari, ustidan odamlar tartibli qadam tashlab o`tayotgan ko`prikning tebranishlari misol bo`la oladi. tebranishlar fizik tabiyati va murakkablik darajasi jihatidan mehanik, elektromagnit, elektromehanik va hokazo tebranishlarga bo`linadi. bu tebranishlarning hammasi umumiy qonuniyatlar asosida ro`y beradi. eng sodda tebranish bu garmonik tebranishdir. garmonik tebranish shunday hodisaki, unda tebranuvchi kattalik (masalan, mayatnikning ogishi) vaqtga bogliq ravishda sinus …

3 / 7

trelkasi harakati yo`nalishiga teskari yo`nalishda o`zgarmas burchak tezlik bilan harakatlanayotgan bo`lsin (– rasm). u holda bu m nuqtaning vertikal diametrga bo`lgan proeksiyasi n nuqta o muvozanat vaziyati atrofida davriy tebranishda bo`ladi. bu proeksiyaning siljish kattaligi (xqon) xo dan –x0 gacha chegarada davriy o`zgaradi. vaqtning ihtiyoriy t paytida siljish kattaligi ekanligiri rasmdan ko`rinib turibdi. moddiy nuqtaning aylanish davri t uning sekundiga aylanishlar soni , burchak tezligi va radiusining burilish burchagi o`zaro quyidagi munosabatlar bilan boglangan bo`lgani uchun formulani yana quyidagi (1) ko`rinishlarda yozish mumkin: (2) vaqtning ihtiyoriy t paytida siljish kattaligini aniqlaydigan (48) formulalar garmonik tebranishlar tenglamalarining turli ko`rinishidir. x siljish 0 muvozanat vaziyatdan yuqoriga yo`nalgan bo`lsa–musbat, pastga yo`nalgan bo`lsa–manfii bo`ladi. muvozanat vaziyatdan maksimal siljishning x0 ga teng bo`lgan absolyut qiymati tebranish amlitudasi deyiladi. tebranma harakatlarni bayon qilishda t, va fizik kattaliklar aylanma harakatda atalganidan boshqacha nomlar bilan ataladi: t–tebranish davri, –tebranishlar chastotasi, –siklik yoki doyraviy chastota va tebranish fazasi deb …

4 / 7

ytini tanlash ihtiyoriy bo`lgani uchun deb olish mumkin. 3.matematik mayatnik. matematik mayatnik deb vaznsiz va cho`zilmaydigan uzun ipga osilgan va ogirlik kuchi tasirida tebranma harakat qila oladigan moddiy nuqtaga aytiladi. uzun ingichka ipga osilgan kichikroq ogir sharcha matematik mayatnik bo`la oladi. matematik mayatnikning hususiy tebranishlari chastotasi va davri quyidagicha bo`ladi: (4) va (5) ohirgi formuladan ko`rinadiki, kichik ogishlarda matematik mayatnik tebranishlarining davri kvadrat ildiz ostdagi majatnik uzunligiga to`gri, ogirlik kuchi tezlanishiga teskari mutanosib bo`lib, mayatnik tebranishlarining amlitudasi va massasiga bogliq emas. 4.garmonik tebranishlar energiyasi. garmonik tebranayotgan sistema kinetik va kvazielastik kuchlar tasiridan hosil qilgan potensial energiyaga ega bo`ladi. agar tebranayotgan sistemaning massasi m va tezligi bo`lsa, formulani nazarga olib, kinetik energiya uchun quyidagi ifodani iozish mumkin: (6) kvazielastik kuchlar tasiridan hosil bo`lgan potensial energiya ham elastik deformasiyalangan jismning potensial energiyasi singari ifodalanadi, yani siljish kvadratiga munanosib bo`ladi. u holda (2) formulani nazarga olib, potensial energiya uchun quyidagi ifodani hosil qilamiz: …

5 / 7

uvchi kuch bilan tasir etib turishdir. davriy o`zgarib turuvchi tashqi kuch tasirida bo`ladigan tebranishlarni majburiy tebranishlar deb ataladi, bu kuchni majburiy etuvchi kuch, tebranuvchi sistemani esa majburiy sistema deyiladi. odatda, majbur etuvchi kuch sifatida vaqt buyicha sinus yoki kosinus qonuni bilan o`zgaradigan kuchdan foydalaniladi. bunday kuchning ifodasi ko`rinishda bo`ladi, bu erda –kuchning amplituda (maksimal) qiymati, –kuch tebranishlarining doyraviy chastotasi. masala: tasodifiy jarayon deb kesishi oldindan noma`lum bulgan jarayonga aytiladi. tasodifiy jarayonning extimollik xarakteristikalari vaqtga boglik bulgan tasodifiy miqdorga aytiladi. t x(t) x1(t) x3(t) x2(t) tasodifiy jarayonning xar bir konkret ko’rinishiga uning realizatsiyasi deyiladi. tasodifiy jarayonning realizatsiyalar tuplamiga tasodifiy jarayonning ansambli deyiladi. tasodifiy jarayonning kesimi deb t ning biror bir momentidagi tasodifiy jarayonning qabul qilish mumkin bulgan qiymatlarini tuplamiga aytiladi. t x x1 x3(t) x2(t) x4(t) t . . . . x2 x4 x3 x1(t) . tasodifiy jarayon aniqlangan deyiladi, agar uning ko’p ulchovli taqsimot qonuni berilgan bulsa. g` bir ulchovli …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tebranma va tasodifiy jarayonlar"

14-15-ma’ruza (4 soat) tebranma va tasodifiy jarayonlar. masalaning qo’yilishi. c++ dasturlash tili muhitida modelni tayyorlash. hisobli eksperiment. reja: 1. tebranishlar haqida umumiy ma`lumotlar. 2.garmonik tebranishlar. 3.matematik mayatnik. 4.garmonik tebranishlar energiyasi. 5.majburiy tebranishlar. tasodifiy jarayonlar. aloqa liniyasi buylab uzatilayotgan signallarni va ularga zararni ta`sir qiladigan xalaqitlarni tasodifiy jarayonlar deb qarash mumkin. chunki qabul qilish tomonida oldindan qanday signal uzatilganligi va bu signalga qanday kurinishdagi xalaqit ta`sir kilishi oldindan noma`lumdir. 1.tebranishlar haqida umumiy ma`lumotlar. turli hil mehanik harakatlar orasida takrorlanib turadigan harakatlar ham uchraydi. masalan, moddiy nuqtaning aylana bo`ylab tekis harakati takrorl...

This file contains 7 pages in DOCX format (161.9 KB). To download "tebranma va tasodifiy jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: tebranma va tasodifiy jarayonlar DOCX 7 pages Free download Telegram